Dziedziny wiedzy

Najnowsze komentarze

Newsletter

Egzogeniczny, endogeniczny PDF Print Email
E

Egzogeniczny i endogeniczny są to wyrazy łacińskiego pochodzenia oznaczające: egzogeniczny - pochodzący z zewnątrz, endogeniczny - pochodzący z wewnątrz, miejscowy. W naukach geograficznych, a także w socjologii są one coraz częściej traktowane jako synonimy pojęć autochtonizm i allochtonizm.

W geografii fizycznej procesy kształtujące rzeźbę terenu mają zarówno charakter zewnętrzny - egzogeniczny, np. działalność człowieka, czynniki atmosferyczne - jak i wewnętrzny - endogeniczny, np. działalność wulkaniczna, ruchy górotwórcze itp.

Z kolei w socjologii kultura stworzona na innym obszarze i przeniesiona do danego miejsca określana jest jako egzogeniczna, w odróżnieniu od kultury miejscowej - endogenicznej.

Należy jednak zaznaczyć, że terminy egzogeniczny i endogeniczny są szerzej wykorzystywane przede wszystkim w geografii osadnictwa, szczególnie w teorii bazy ekonomicznej miasta (regionu), dla określenia charakteru występujących tam działalności społeczno-ekonomicznych. Zlokalizowane w mieście działalności dzielą się na dwie kategorie: egzogeniczne, które powstają i istnieją głównie w celu zaspokojenia potrzeb rynków zewnętrznych, oraz endogeniczne - służące przede wszystkim własnym mieszkańcom.

W geografii politycznej pojęcia te stosowane są dla wyróżnienia zjawisk i procesów, których źródła są zewnętrzne lub wewnętrzne. Dla przykładu konflikt polityczny może mieć charakter egzogeniczny (wówczas czynnikiem stymulującym jest inne państwo) lub endogeniczny, kiedy jego inicjacja wynika z wewnętrznych różnic politycznych, religijnych i etnicznych.

W praktyce protektoraty były traktowane jak kolonie, w których samorządy terytorialne miały większą samodzielność.

Źródło: M. Baczwarow, A. Suliborski, Kompendium wiedzy o geografii politycznej i geopolityce, Warszawa 2003,