Dziedziny wiedzy

Najnowsze komentarze

Newsletter

Grupy społeczne PDF Print Email
G

Człowiek jako istota społeczna uczestniczy w życiu wielu różnorodnych zbiorowości społecznych, w tym jest członkiem różnych grup społecznych. W socjologii i psychologii społecznej przyjmuje się, że:

  • grupy społeczne są zjawiskiem powszechnym, wszechobecnym, występują we wszystkich możliwych sferach życia społecznego,
  • ludzie skupiają się w określonym celu lub przypadkowo na pewien czas i tworzą mniej lub bardziej rozwinięte, zwarte struktury społeczne,
  • istnieją różne kategorie grup społecznych,
  • jednostka może być jednocześnie członkiem wielu grup,
  • grupy społeczne wywierają intensywny wpływ na kształtowanie się systemu wartości, osobowości społecznej, kompetencji społecznych, postaw, zachowania i przebieg procesów psychicznych jednostki,
  • jednostki także oddziałują na funkcjonowanie grup społecznych,
  • wzajemne wywieranie wpływu społecznego może mieć charakter pozytywny lub negatywny,
  • wpływ społeczny przybiera dwojaki zakres: po pierwsze, sytuacyjny, zadaniowy, co przejawia się w formie oddziaływania na funkcjonowanie psychiczne, konkretne zachowanie jednostki, oraz po drugie, socjalizacyjny, procesualny, długotrwały, czego efektem jest kształtowanie uogólnionych strategii, tendencji do zachowania, działania zgodnego z określonymi normami społecznymi,
  • życie jednostki poza grupami, bez grup społecznych jest niemożliwe. Grupa społeczna jest to pewna liczba ludzi (co najmniej dwie, trzy osoby), którzy dzięki swojej obecności, wzajemnemu oddziaływaniu na siebie, niezbędnej wspólnocie pewnych wartości kształtują poczucie więzi grupowej i strukturę społeczną.

Podstawowy podział wyróżnia dwie kategorie grup społecznych: małe i duże grupy społeczne. Do ważniejszych właściwości małych grup społecznych zalicza się takie cechy, jak:

  • członkostwo od kilku do kilkunastu (kilkudziesięciu) osób,
  • możliwość występowania interakcji twarzą w twarz (bezpośrednich),
  • wspólne wartości, cele i normy grupowe,
  • rozwinięta struktura grupowa,
  • poczucie odrębności wobec innych grup.

Struktura wewnętrzna małych grup społecznych nie ma rozbudowanej hierarchii, jest klarowna, jedno-, dwupoziomowa. Przykładami małych grup są rodzina, grupa koleżeńska, drużyna harcerska, zespół sportowy piłki nożnej. Duże grupy społeczne zwykle cechuje:

  • większa liczebność, bezosobowość członkostwa,
  • członkostwo wielu małych grup społecznych,
  • dominacja interakcji pośrednich,
  • mniejsze poczucie wspólnoty, więzi społecznej,
  • bardziej rozbudowana struktura, niekiedy obejmująca większą ilość elementów składowych i poziomów hierarchii,
  • dominacja celów instrumentalnych,
  • względna samoistność i niezależność.

Przykładem dużej grupy społecznej jest grupa etniczna, grupa wyznaniowa, naród. Przez pryzmat kryterium dominującego typu więzi społecznej wyróżnia się grupy pierwotne i wtórne. Pierwotne grupy społeczne charakteryzuje:

  • dominacja interakcji bezpośrednich,
  • silna identyfikacja z grupą,
  • trwałość silnych emocjonalnych więzi osobistych,
  • wielostronność interakcji społecznych.

Do własności grup wtórnych zalicza się:

  • dominację więzi rzeczowych i celów instrumentalnych,
  • ograniczone możliwości interakcji bezpośrednich,
  • mniejszą identyfikację osobistą z grupą,
  • mniejszą trwałość więzi społecznych, które ulegają rozpadowi po osiągnięciu przez członków celów partykularnych.

Większość form grup społecznych to grupy wtórne, zaliczamy do nich między innymi: partie polityczne, związki zawodowe, społeczności lokalne, mieszkańców osiedla, załogę przedsiębiorstwa.

Trzecia, klasyczna typologia obejmuje dwa kolejne rodzaje grup: formalne i nieformalne. Grupy formalne składają się członków, którzy swój status uzyskują drogą formalną, na podstawie określonych kryteriów. Są one powoływane w sposób formalny z zamiarem realizowania określonych celów i zadań. Dominuje w nich sformalizowana, instytucjonalna kontrola społeczna. W tego typu grupach istnieją jasno sformułowane zasady zależności i podległości, uprawnienia i obowiązki itp., które mogą być zawarte w różnych regulacjach formalnych, np. w statucie, regulaminie organizacyjnym, zarządzeniu, ustawie itp. Przykładem dużej grupy formalnej jest państwo, Kościół. W grupie nieformalnej relacje między jej członkami i kontrola społeczna ma charakter nieformalny, np. zwyczajowy, moralny.

Ostatni podział wyróżnia grupy ekskluzywne oraz inkluzywne. Grupy ekskluzywne składają się z członków, którzy pozytywnie przeszli procedurę kwalifikacyjną, ponieważ spełnili trudne warunki stawiane przez grupę. Zwane są także grupami zamkniętymi, trudno dostępnymi, np. członkowie palestry, klubu kapitałowego, sportowej reprezentacji narodowej. Ich przeciwieństwem są grupy otwarte, łatwo dostępne, których członkostwo ograniczone jest tylko przez wolę potencjalnych kandydatów (grupy inkluzywne).