Dziedziny wiedzy

Najnowsze komentarze

Newsletter

Heartland, Rimland PDF Print Email
H

W 1904 roku H. Mackinder stworzył pierwszą geopolityczną regionalizację świata, wyróżniając następujące strefy:

  1. rdzenia historii, Pivot (ang. Pivot, obszar osiowy, centralny), który ulokował w centralnym regionie Eurazji. Później Mackinder rozszerzył ten obszar i jednocześnie określił go terminem Heartland (serce ziemi); obejmował on centralną część Eurazji - Rosję, Europę Wschodnią, Azję Centralną, Kaukaz i Chiny Zachodnie. Mackinder uważał, że masa lądowa i ogromne zasoby naturalne i ludzkie Heartlandu predysponują go do odgrywania decydującej roli w historii i rozwoju geopolitycznym świata. Ostrzegał przed zdominowaniem Heartlandu przez Niemcy, a szczególnie przed podporządkowaniem go Niemcom i Rosji;
  2. wewnętrznego półksiężyca (ang. Inner Crescent) - był to obszar graniczący z Heartlandem - Europa Zachodnia, Bliski Wschód, Azja Południowa i Indochiny;
  3. zewnętrznego półksiężyca (ang. Outer Crescent), czyli świata wysp (ang. Island World) i Oceanu Światowego, w skład którego wchodzą obie Ameryki, Australia i Japonia.

W pracach Mackindera znaleźć można pierwszą globalną polityczną regionalizację świata. Jej pseudonaukowość i dyskusyjność jest oczywista, co nie pomniejsza wpływu tej koncepcji na rozwój geografii politycznej oraz na politykę międzynarodową.

Nie ulega najmniejszej wątpliwości, że po dorobku naukowym Ratzla prace Mackindera wywołały największe zainteresowanie wśród polityków i zwróciły uwagę na możliwości wykorzystania osiągnięć naukowych geografii politycznej w rozwiązywaniu geopolitycznych problemów świata. Nie należy zapominać, że koncepcja Mackindera powstała przed I wojną światową i miała na celu zwrócić uwagę brytyjskich elit politycznych na ogromne zagrożenie świata wynikające z możliwości opanowania heartlandu eurazjatyckiego przez Niemcy.

Nicholas Spykman, amerykański geopolityk z czasów II wojny światowej i początku zimnej wojny, uważał Rimland (wewnętrzny półksiężyc według Mackindera), nie zaś Heartland, za obszar kreujący potęgę w oparciu o marynarkę i handel morski. Spykman nawiązał do starszej koncepcji admirała A. Mahana z końca XIX w., który uznawał, że siły morskie są ważniejsze od lądowych i dzięki temu dają ogólną przewagę militarną.

Ciekawe, że F. Ratzel również uważał, że tylko potęga morska (niem. Seemacht), a nie lądowa (niem. Landmacht), może połączyć i stworzyć pomost między obszarami lądowymi i tym samym pretendować do roli mocarstwa w skali globalnej. Po II wojnie światowej N.J. Spykman, D. Meining, W. Sikorski, Z. Brzeziński oraz inni geostratedzy i politolodzy wykorzystywali logikę rozumowania Mackindera do udowodnienia tezy o możliwości zdominowania świata przez Island World, który utożsamiali z USA, pod warunkiem, że Ameryka zdobędzie przewagę powietrzną i morską nad Heartlandem, np. przez stworzenie globalnej sieci swoich baz wojskowych.

Źródło: M. Baczwarow, A. Suliborski, Kompendium wiedzy o geografii politycznej i geopolityce, Warszawa 2003.