Handel bronią

Handel bronią - przedsięwzięcia obejmujące wywóz (eksport) i przywóz (import) broni, sprzętu wojskowego, części zamiennych i technologii wojskowej. Handel bronią jest przedmiotem postanowień Konwencji Paryskiej z 10IX 1919, która jako pierwsza wprowadził nadzór nad obrotem bronią na terytoriach zależnych Afryki i Azji. 17 VI 1925 pod auspicjami Ligi Narodów przyjęto konwencję w sprawie nadzoru nad handlem międzynarodowym bronią, amunicją i sprzętem wojennym. Zgodnie z obowiązującym prawem międzynarodowym handlem bronią objęta jest jedynie broń konwencjonalna. Natomiast broń masowej zagłady na podstawie umowy o nieproliferacji broni jądrowej z 26 IX 1968 została wykluczona z obrotu międzynarodowego. Po II wojnie światowej czołówkę eksporterów broni stanowili stali członkowie Rady Bezpieczeństwa ONZ (USA, Wielka Brytania, Francja, ZSRR i ChRL). Drugą grupę państw eksporterów tworzyła: RFN, Hiszpania, Brazylia i Korea Południowa. Największymi dostawcami broni były ZSRR i USA. Większość dostaw amerykańskich kierowano do sojuszników z NATO (Wielka Brytania, RFN, Holandia). USA eksportowały broń do państw Bliskiego Wschodu (Arabia Saudyjska, Izrael, Egipt) oraz na Daleki Wschód (Japonia, Taiwan, Korea Południowa). Odbiorcami uzbrojenia ze Stanów Zjednoczonych były również państwa Oceanii, Afryki, Azji Południowej oraz Ameryki Południowej i Północnej). ZSRR poza dostawami broni i sprzętu wojskowego dla sojuszników z organizacji Układu Warszawskiego zaopatrywał także państwa Trzeciego Świata. Do liczących się odbiorców broni radzieckiej należały: Indie, Libia, Algieria, Irak oraz Nikaragua.

W latach osiemdziesiątych jedną czwartą zakontraktowanej broni przez Trzeci Świat zakupiły walczące ze sobą Irak i Iran. Około 30% broni i sprzętu wojskowego dla obu walczących stron sprzedał ZSRR, ponad 13% ChRL, a jedną trzecią państwa zachodnioeuropejskie. Poza ZSRR i USA, które do końca lat osiemdziesiątych kontrolowały ok. 70% światowego rynku broni i sprzętu wojskowego, znaczne ilości sprzedawała Francja, Wielka Biytania i ChRL. Charakteiystycznym zjawiskiem było wkraczanie na rynki światowe państw należących do niedawna do grupy importerów broni, np. Brazylia, Chile, Argentyna, Indie, Egipt, Pakistan, RPA, Izrael oraz państwa wieczyście neutralne (Szwajcaria) lub prowadzących politykę neutralności (Szwecja). W 1987 wartość światowego eksportu broni sięgnęła prawie 69 mld dolarów. Tę sumę uzyskano ze sprzedaży kontrolowanej przez państwa eksporterów. Drugie tyle uzyskano prawdopodobnie w handlu nielegalnym. W latach dziewięćdziesiątych wartość corocznych światowych obrotów uległa obniżeniu i w żadnym roku nic osiągnęła już najwyższego poziomu z lat osiemdziesiątych. W 1991 trzynastokrotnie spadły dochody ZSRR ze sprzedaży broni wobec przeciętnego zysku w łatach osiemdziesiątych. Największymi światowymi nabywcami broni nadal pozostawały niektóre państwa Bliskiego Wschodu importujące 41 % całości zakupionego w świecie uzbrojenia. Kolejne miejsca zajmowała Europa Zachodnia, Azja Wschodnia, Azja Południowo-Wschodnia i Ameryka Północna. Największym eksporterem broni pozostawały USA i RFN. W 1993 amerykański udział w światowym eksporcie broni wynosił 48% i był o 4% niższy w porównaniu z rokiem poprzednim. W latach 1989-1993 USA sprzedały sprzęt wojskowy wartości ponad 56,6 mld dolarów. Druga na liście eksporterów była Rosja (ZSRR), której udział wynosił 21 %. Było to o 7% więcej niż w 1992 W latach 1989-1993 Rosja sprzedała broń wartości ok.35 mld dolarów. Jedna piąta udziału w światowym eksporcie broni w 1993 pochodziła z Unii Europejskiej, w tym 85% sprzedała Francja, RFN, Włochy i Wielka Brytania. W tych państwach członkowie NATO dokonują ponad 75% wszystkich swoich zakupów. Wśród światowych importerów broni w 1993 przeważały kraje azjatyckie (33% światowego importu), kraje europejskie (32%) oraz Środkowego Wschodu (25%). W latach 1989-1993 największym światowym importerem uzbrojenia konwencjonalnego były Indie. Według raportów kalifornijskiego Instytutu Badań Międzynarodowych w Monterey oraz Sztokholmskiego Międzynarodowego Instytutu Badań nad Pokojem (SIPRI), w połowie lat dziewięćdziesiątych około 50% importu broni przypadało na Europę, głównie dzięki wielkim zakupom dokonywanym przez Turcję i Grecję. Turcja w latach 1989-1993 kupiła za granicą sprzęt wojskowy wartości 7,73 mld dolarów i stała się drugim po Arabii Saudyjskiej importerem uzbrojenia na Bliskim Wschodzie. 26% trafiało na Bliski Wschód z czego połowę kupowała Arabia Saudyjska - trzeci importer na świecie. Czołową pozycję w eksporcie broni utrzymywały Stany Zjednoczone, na które przypadało 40% sprzedaży. W światowym handlu bronią zdecydowanie dominują koncerny amerykańskie osiągające wysokie zyski (np. Lockheed Martin Corp. osiągnął wpływy w wysokości 14 390 mld dolarów). 10 największych korporacji amerykańskich ma średnią wartość sprzedaży 6,33 mld dolarów, co prawie o 80% przewyższa średnią wartość sprzedaży 10 najważniejszych firm zachodnioeuropejskich wynoszącej 3,7 mld dolarów. Ważnym wskaźnikiem jest osiągany zysk. 10 największych firm amerykańskich osiągnęło łącznie 5,44 mld dolarów, podczas gdy 10 największych w Europie Zachodniej miało 1,13 mld dolarów strat. Według corocznego raportu Międzynarodowego Instytutu Badań Strategicznych (IISS) w Londynie, światowy handel bronią wzrósł w 1995 ol5%, osiągając wartość ponad 30 mld dolarów. Na USA przypadało 44% (tj. 13,3 mld) dolarów wartości tego handlu, a na Rosję - 3 mld dolarów. Podobnie jak poprzednio broń dostarczano do rejonów, w których toczyły się wojny, w tym domowe. Szczególnym aspektem handlu bronią jest eksport materiałów rozszczepianych i technologii do produkcji broni jądrowej. Tego rodzaju handel przyczynił się do powiększenia składu klubu atomowego. W kwietniu 1996 31 państw, w tym Polska, przystąpiło w Wiedniu do rokowań w celu zawarcia porozumienia w sprawie międzynarodowych wytycznych regulujących eksport broni i towarów mogących mieć zastosowanie wojskowe. Podstawą rokowań były ustalenia z Wassenaar (Holandia) z 1995, iż należy uniemożliwić dostawy broni i towarów zbliżonych, do regionów objętych kryzysem i do "nieodpowiedzialnych odbiorców". Na podstawie Porozumienia Wassenaar (The Wassenaar Arrangcment - TWA) powołano nową organizację ds. kontroli handlu bronią skupiającą państwa wschodnie i zachodnie. Przewidywane przez nią restrykcje w handlu bronią mają mieć zastosowanie przede wszystkim wobec Iranu, Iraku, Libii i Korei Północnej.

Źródło: C. Mojsiewicz (red.), Leksykon współczesnych międzynarodowych stosunków politycznych, Wrocław 1998.

Newsletter



Wiadomość HTML?

Logowanie

Najnowsze


Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Najczęściej czytane


Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79