Dziedziny wiedzy

Najnowsze komentarze

Newsletter

Ius cogens PDF Print Email
I

W dobie obecnej - odmiennie aniżeli w klasycznym prawie międzynarodowym - przyjmuje się, że w stosunkach międzynarodowych obowiązują pewne normy prawne o znaczeniu tak istotnym dla społeczności międzynarodowej, że mają one moc obowiązującą bezwzględną i nie mogą być uchylone żadną umową międzynarodową. Należy do nich niewątpliwie zakaz użycia siły, z wyjątkiem przypadków dozwolonych w Karcie NZ, zakaz interwencji w sprawy wewnętrzne innych państw, zasada wolności morza otwartego, przepisy o treści moralnej i humanitarnej, jak zakaz zabijania jeńców wojennych, zakaz ludobójstwa, zakaz handlu niewolnikami, kobietami czy dziećmi. Tego rodzaju imperatywne normy nazywane są ius cogens.

Stanowią one w pewnej mierze odpowiednik zasady porządku publicznego w prawie wewnętrznym, zabezpieczając interes społeczności międzynarodowej jako całości. Nie ulega wątpliwości, że ius cogens ogranicza w znacznej mierze swobodę państw w zakresie zawierania umów. Nie jest jednak słuszny pogląd dopatrujący się w koncepcji normy imperatywnej zamachu na suwerenność państw. Przeciwnie, może ona w pewnych przypadkach ochraniać suwerenność słabszego państwa, które w rokowaniach pozostaje pod presją silniejszego partnera. Zasada suwerennej równości zabrania wszelkich form dominacji w stosunkach międzynarodowych, gdyż dominacja pozostaje w sprzeczności z koncepcją suwerenności.

Konwencja wiedeńska określa imperatywną normę powszechnego prawa międzynarodowego (ius cogens) jako normę przyjętą i uznaną "przez międzynarodową społeczność państw jako całość za normę, od której żadne odstępstwo nie jest dozwolone i która może być zmieniona jedynie przez późniejszą normę postępowania prawa międzynarodowego o tym samym charakterze". Jednocześnie w konwencji stwierdzono, że nieważna jest umowa, która w chwili zawarcia jest sprzeczna z imperatywną normą powszechnego prawa międzynarodowego (art. 53). Z chwilą pojawienia się nowej normy ius cogens każda umowa pozostająca z nią w sprzeczności traci ważność i wygasa (art. 64).

O ile przyjęcie samej koncepcji ius cogens nie wywołuje już obecnie sporów, o tyle nie jest bynajmniej rzeczą łatwą sporządzenie pełnego wykazu norm zaliczanych do ius cogens ani też podanie kryteriów pozwalających na odróżnienie imperatywnych norm powszechnego prawa międzynarodowego od pozostałych norm tego prawa. Trudności tych nie usuwa Konwencja wiedeńska.

Źródło: R. Bierzanek, J. Symonides, Prawo międzynarodowe publiczne, Warszawa 2005.