Islam

Słowo islam pochodzi od czwartej formy czasownika o rdzeniu slm: aslama, "być posłusznym" i oznacza "posłuszeństwo (Bogu)"; muslim, muzułmanin, jest jego imiesłowem czynnym: "(ten), kto jest posłuszny (Bogu)".

Islam, jedna z najważniejszych religii ludzkości, jest dzisiaj obecny na wszystkich kontynentach. Dominuje na Bliskim Wschodzie, w Azji Mniejszej, na Kaukazie i w północnej części Półwyspu Indyjskiego, w Azji Południowej i w Indonezji, Afryce Północnej i Wschodniej.

Arabia przed islamem

Arabia przed islamem stanowi obszar semickiego politeizmu, arabizującego judaizmu i chrześcijaństwa bizantyńskiego. Regiony północne i wschodnie, przez które przechodziły wielkie szlaki handlowe, znajdowały się pod dużym wpływem hellenizmu i Rzymian. W czasach Muhammada kult bogów plemiennych odsunął na daleki plan dawną religię astralną Słońca, Księżyca i Wenus. Głównemu bóstwu plemiennemu oddawano cześć pod postacią kamienia, być może meteorytu, drzewa lub kawałka drewna. Wznoszono dla niego sanktuaria, składano mu ofiary i zabijano zwierzęta na jego cześć. Przed pojawieniem się islamu i po jego powstaniu powszechnie uznawano istnienie wszechobecnych czasem złych duchów nazywanych dżinnami. Al-lah, "Bóg", był czczony obok wielkich bogiń arabskich. Najważniejszymi praktykami religijnymi były święta, posty i pielgrzymki. Znano również henoteizm i monoteizm kultu al-Rahmana. Wielkie i potężne plemiona żydowskie osiadły w ośrodkach miejskich, takich jak oaza w Jasribie, później nazwanym Medyną (Madina, "Miasto"). Misje chrześcijańskie nawróciły część prozelitów (znany jest jeden w rodzinie pierwszej żony Muhammada). W VI wieku n.e. Mekka (Mokka) wraz ze swym sanktuarium Kaaby, otaczającym słynny czarny meteoryt, była już ośrodkiem religijnym Środkowej Arabii i ważnym miastem handlowym. Przez całe życie Muhammad miał opłakiwać jego struktury społeczne, prymitywizm jego obywateli, dzielące ich różnice ekonomiczne, upadającą moralność.

Mahomet (Muhammad)

Muhammad urodził się w rodzinie kupieckiej w Mekce (w rodzie Haszymidów należącym do plemienia Kurajszytów) ok. 570 r. Po śmierci rodziców i dziadka żył ubogo i rzucił się w wir przedsięwzięć handlowych. Mając dwadzieścia pięć lat poślubił zamożną, czterdziestoletnią wdowę imieniem Chadidża, u której służył. Około 610 r. podczas samotnych medytacji, jakie regularnie odbywał w grotach leżących w pobliżu Mekki, doznał wizji i objawień słuchowych. Tradycja głosi, że ukazał mu się archanioł Gabriel z książką w ręku i rozkazał: "Recytuj!" (Iqra'! ). Muhammad kilkakrotnie przepraszał tłumacząc, że nie umie czytać, ale anioł nalegał - i Boży Prorok czy apostoł (rasul) przeczytał bez trudu. Bóg objawił mu, tak jak prorokom Izraela, niezrównaną wielkość Bożą i małość wszystkich śmiertelników, a zwłaszcza Mekkańczyków. Przez pewien czas Muhammad opowiadał o swych objawieniach i proroczym posłannictwie tylko najbliższemu otoczeniu, ale krąg jego wyznawców coraz bardziej się poszerzał, a częstotliwość spotkań rosła. Po trzech latach Muhammad zaczął publicznie głosić swe monoteistyczne przesłanie i napotykał więcej sprzeciwu niż aprobaty, przez co członkowie jego klanu musieli zapewnić mu ochronę.

W następnych latach dostąpił wielu innych objawień; niektóre z nich miały utworzyć teologię Koranu. Jedno z objawień, przypomniane później i przypisywane Szatanowi, zastrzegało funkcję wstawienniczą u Allaha dla trzech bardzo popularnych miejscowych bogiń. W miarę jak Muhammad zyskiwał zwolenników, nasilał się sprzeciw wobec jego przesłania. Oskarżano go o kłamstwa, żądano, by czynił cuda, aby dowieść swej rangi proroka, i jego życie było w niebezpieczeństwie. Szukał więc dla swych zwolenników nowych siedzib; udostępniły mu je klany z Medyny, miasta leżącego 400 km na północ od Mekki i zasiedlonego przez wielu Żydów. Zwolennicy Muhammada zaczęli się tam osiedlać, a w 622 r. sam Muhammad i jego doradca Abu Bakr wyjechali potajemnie do Medyny. To wydarzenie zwane hidżra, "emigracja" (hegira), naznacza początek ery islamskiej. Jednak przeliczenia na lata naszej ery nie dokonuje się po prostu przez dodanie 622 do roku hegiry, gdyż islamski kalendarz religijny jest lunarny i liczy tylko trzysta pięćdziesiąt cztery dni.

Przez dziesięć lat spędzonych na wygnaniu w Medynie Muhammad nadal miał objawienia. Spisane obok jego słów i uczynków hadisy także stanowią część tradycji; objawienia te składają się na cały kodeks życia muzułmańskiego. W ciągu tych lat Muhammada wciąż zaprzątało kierowanie religijnym życiem swych zwolenników; podjął również wiele wypraw karnych przeciw swym wrogom z Medyny, a szczególnie z Mekki, na których karawany napadał. Działania te doprowadziły do wojny między obydwoma miastami; przez cały czas jej trwania prowadzono rozmowy mające na celu nawrócenie Mekkańczyków. Muhammad i jego wojsko zdobyli w końcu Mekkę i miasto to stało się punktem orientacyjnym przy modlitwie {kibla) i miejscem pielgrzymek (hadżdż) wszystkich muzułmanów. Przemieniwszy islam w groźną potęgę Muhammad zmarł w 632 r. w Medynie, nie pozostawiając męskiego potomka.

Słowo Al-Kur'an (Koran) od kur'an, "czytać, recytować" oznacza dla muzułmanów słowo Boże przekazane przez Gabriela Prorokowi Muhammadowi, ostatniemu z rodu biblijnych proroków. Jest to, jeśli tak można powiedzieć, nowy "Nowy Testament", który nie neguje, lecz potwierdza i przerasta Biblię Żydów i chrześcijan. Koran spełnia jednak też, tak jak Jezus Chrystus w platonizującej interpretacji Ewangelii Jana i Ojców, funkcję logosu, przedwiecznego Słowa Boga stwórcy. Muhammad natomiast nie pełni tej funkcji: nie uznaje, by mogło ono przyjąć ludzką postać, gdyż Muhammad jest w pełni człowiekiem, choć został wybrany i nie ma grzechu. Muhammad i kilku sekretarzy spisało większość jego objawień. Po śmierci Muhammada krążyło wiele spisanych fragmentów, a liczni świadkowie pamiętali jego słowa. Pełny tekst Koranu został utworzony za panowania pierwszych kalifów, a jego warianty zniszczono. Składa się on ze 114 rozdziałów zwanych surami, zawierających różną liczbę wersetów (ajat). Rozdziały nie następują po sobie w porządku chronologicznym ani topicznym, ale w kolejności od najdłuższych do najkrótszych, tak, że większość pierwszych, poetyckich objawień z Mekki znajduje się na końcu zbioru, zaś najdłuższe sury są umieszczone na początku. Każda sura ma tytuł, a wszystkie, z wyjątkiem jednej, zaczynają się od wersetu o nazwie basmala: "W imię Boga Miłosiernego, Litościwego!" (Bi'smi Llahi ar-Rahmani ar-Rahimi). Część jest oznaczona symbolicznymi literami, wskazującymi być może zbiór, do jakiego należały. Księga jest napisana rymowaną prozą; zawiera piękne i przemawiające do wyobraźni obrazy.

Pojawienie się Koranu spełniło jego pierwotny zamysł, jakim było otwarcie przed Arabami dostępu do wspólnoty "ludów Księgi", ludów takich jak Żydzi i chrześcijanie, którzy otrzymali Torę i Ewangelie. Dwa wielkie motywy Koranu to monoteizm i wszechmoc Boga oraz natura i przeznaczenie ludzi w ich relacji z Bogiem. Bóg jest jedynym stwórcą świata, ludzi i duchów, jest dobry i sprawiedliwy. Otrzymuje imiona opisujące Jego atrybuty, jak Wszechwiedzący i Wszechmogący. Istoty ludzkie są uprzywilejowanymi niewolnikami Pana i mają możność ig-norowania Bożych przykazań; są one często wodzone na pokuszenie przez upadłego anioła Iblisa (Szatana), wygnanego z nieba, gdyż odmówił oddania pokłonu Adamowi (2, 31-33; ten epizod napotykamy już w apokryfie Życie Adama i Ewy). W dniu Sądu wszyscy zmarli zmartwychwstaną, zostaną zważeni i posłani na całą wieczność do piekła albo do nieba. Koran poddaje ponownej interpretacji kilka opowieści biblijnych (Adam i Ewa, przygody Józefa, monoteizm Abrahama i Izmaela) i liczne pouczenia moralne, które wraz z tradycjami dotyczącymi życia Proroka tworzą podstawę prawa islamskiego (szari'a). Zalecana jest hojność i prawdomówność, zaś egoizm mekkańskich kupców zostaje nieodwołalnie potępiony. Podstawowe praktyki religijnego życia muzułmanina to codzienne modlitwy (sałat), jałmużna, post w miesiącu ramadanie i pielgrzymka do Mekki. Formuła muzułmańskiego kultu publicznego została ustalona u schyłku VII wieku. Każdy mężczyzna muzułmanin ma obowiązek wypowiadania pięciu modlitw codziennych zapowiadanych przez adhan (zwołanie) intonowane przez Muezzina z wieży minaretu (manara), Muzułmanin nie musi koniecznie znajdować się w meczecie. Gdziekolwiek przebywa, winien wpierw dokonać rytualnych ablucji ('wudu), następnie zwrócić się w kierunku Mekki (kibla), wyrecytować zdania z Koranu, jak szahada (muzułmańskie wyznanie wiary) i takbir (Allah akbar, Bóg jest wielki) oraz dwu- lub parokrotnie wybić pokłony (raka'at). W meczecie kibla jest oznaczona przez niszę zwaną mihrab. Wspólne modły odbywają się pod przewodnictwem imama. W każdy piątek (jawm al-jum'ah) chatib (odpowiednik kalifa lub jego zarządcy), który zwraca się do wiernych z wysokości "ambony" (minbar), wygłasza kazanie (hutba) do zgromadzenia wiernych w centralnym meczecie. W meczetach nie ma ołtarza, gdyż nie są one świątyniami ofiarnymi, jak niektóre kościoły chrześcijańskie, ani miejscami, gdzie składane są święte zwoje spisanego objawienia, jak żydowskie synagogi. Jednakże meczet (masdżid) jest miejscem świętym; może się w nim znajdować grobowiec świętego lub relikwie Proroka.

Po reformie religijnej Muhammada nastąpiły reformy społeczne i prawne. Tak więc tradycja muzułmańska leży u podstaw sprawiedliwości cywilnej, reguł wzajemnego odnoszenia się do siebie małżonków, rodziców i dzieci, właścicieli i niewolników, muzułmanów wobec nie-muzułmanów. Zakazana jest lichwa, ogłoszone są prawa alimentacyjne. Polepsza się sytuacja kobiet: otrzymują one połowę spadku, jaki otrzymuje mężczyzna. Koraniczna kazuistyka dopuszcza posiadanie czterech żon, ale zaleca poślubianie tylko jednej. Uczeni wypowiadali na temat tej praktyki sprzeczne sądy.

Sukcesja i secesja

Po śmierci Muhammada (632 r. n.e.), kiedy jego kuzyn i zięć Ali ibn Abu Talib i jego wuj Ibn Abbas pobożnie czuwali przy martwym ciele, inni zwolennicy zebrali się w pobliżu, aby wybrać następcę lub kalifa (chalifa, od chlf, "iść za"). Tytuł ten oznacza, że kalif skupia w swych rękach dwie funkcje, które w przypadku każdej innej istoty ludzkiej powinny być rozdzielone: funkcję wojskową dowódcy wierzących (amir al-mu'miniri) i funkcję religijną imama muzułmanów (imam al-muslimiń). Po długich obradach, o świcie, zgromadzenie postanowiło, że pierwszym następcą będzie Abu Bakr, teść Proroka i towarzysz hegiry do Medyny, wyznaczony przez Muhammada, by w jego zastępstwie prowadzić wspólne modlitwy. Przez dwa lata swego kalifatu Abu Bakr utwierdził ostatecznie panowanie muzułmanów w Arabii i podjął wyprawy przeciw buntowniczym Beduinom i przeciw bizantyńskiej Syrii. Następca Abu Bakra i drugi kalif po linii sunnickiej, Umar (634-644), podbił Syrię i znaczną część Egiptu oraz Mezopotamii. Po śmierci Umara rozpoczęły się wielkie secesje religijne; doprowadziły one do powstania sekt, których tradycyjna liczba wynosi 272. W istocie zwolennicy Alego, kuzyna i zięcia Proroka, jako że poślubił jego córkę Fatimę, byli zgodni co do tego, aby godność kalifa przypadła w udziale Alemu, ale na to stanowisko został wybrany arystokrata Usman (644-656) z rodu mekkańskich Umajjadów, dawnych przeciwników Muhammada. Ideologia rawafidów ("tych, którzy odrzucają [pierwszych kalifów]") szyickich ("zwolenników"; od szi'a 'Ali, "stronnictwo Alego") wymaga, aby sukcesja przebiegała według najściślejszego pokrewieństwa. Ich zdaniem kalif musi być nie tylko Kurajszytą, ale również Haszymidą i Fatymidą, czyli nie tylko pochodzić z plemienia Proroka, ale także z jego rodu i od prawowitego potomka z małżeństwa Fatimy z Ali ibn Abi Talibem. Inaczej mówiąc, szi'a chce ustanowić dynastię Alidów, jednak los przesądził na korzyść dynastii Umajjadów.

W 656 r. Umajjada Usman zostaje zamordowany przez grupę zwolenników Alego, który nie potępia morderców. Wybrany na kalifa (czwartego w kolejności sukcesji sunnitów) Ali będzie musiał się zmierzyć z groźną parą oskarżającą go o współudział w zabójstwie: są to potężny zarządca umajjadzki Syrii, Muawija i jego przebiegły generał Amr ibn al-As, zdobywca Egiptu. Podczas gdy Ali wygrywał bitwę z Muawiją w Siffin nad Eufratem (657 r.), Amr ibn al-As kazał swym ludziom przyczepić strzępy Koranu do włóczni i wojsko Alego cofnęło się. Tenże sam Amr ibn al-As zaproponował arbitraż między Alim a Muawiją i tak zręcznie reprezentował tego ostatniego, że szyici uznali się za pokonanych. Nowa komplikacja jeszcze bardziej zamknęła Alego w jego dyktowanych szlachetnością skrupułach: znaczna część jego wojska, charydżyci, czyli "schizmatycy" par excellence (od chrdż, "wyjść, odejść") nie uznała ludzkiego arbitrażu utrzymując, iż la hukmatu ilia Allah, "niema innego sądu prócz Boskiego". Charydżyci, islamscy purytanie, nie zajmowali się ustalaniem rodów dynastycznych. Chcieli, aby kalif był wybierany i aby ta godność przypadała w udziale najpobożniejszemu muzułmaninowi, bez względu na jego plemię czy rasę: etiopski niewolnik, jeśli na to zasłuży, miałby większe prawo zostać kalifem niż Kurajszyta. Ich doktryna jeszcze z powodu innych cech była obmierzła dla większości muzułmanów, dla których uchybienie godności członków wspólnoty (ummy) wierzących było równie - jeśli nie bardziej - poważne jak ekskomunika w średniowiecznym chrześcijaństwie. Przeciwnie jednak niż purytanie późniejszego chrześcijaństwa, muzułmańscy purytanie utrzymywali, że sama wiara nie wystarcza, że poważne traktowanie swej wiary wymaga uczynków. W związku z tym muzułmanin, który dopuszcza się grzechów, przestaje należeć do zgromadzenia wiernych. Ta chwalebna troska o czystość moralną szła u charydżytów w parze z drobiazgowym ustalaniem prawdy historycznej; utrzymywali oni więc, że nie cały Koran został objawiony. Zamiast dalej walczyć z Muawiją, Ali skierował się przeciw charydżytom, którzy odsunęli się od Muawiji i usunęli Alego, zabijając go w 661 r. Kalifat przypadł w udziale Muawiji, założycielowi dynastii Umajjadów w Damaszku (661-750).


Newsletter



Wiadomość HTML?

Logowanie

Najnowsze


Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Najczęściej czytane


Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79