Konsulat Print
K

Konsulat (urząd konsularny) stanowi stałe biuro konsula w państwie przyjmującym, służące realizacji stosunków (funkcji) konsularnych między państwami. We współczesnej konsularnej praktyce międzynarodowej, w tym polskiej, potwierdzonej w Konwencji Wiedeńskiej z 1963 r., występują dwie kategorie klasycznych urzędów konsularnych: zawodowe i honorowe, oraz specyficzny urząd konsularny, jakim jest wydział konsularny przedstawicielstwa dyplomatycznego. Różnią się między sobą głównie zakresem pełnionych funkcji oraz zakresem przywilejów i immunitetów, z których korzystają. Obie kategorie urzędów konsularnych dzielą się na cztery klasy, podobnie jak szefowie urzędów konsularnych. Są to:

  • konsulaty generalne,
  • konsulaty,
  • wicekonsulaty,
  • agencje konsularne.

Posługując się terminem "urząd konsularny", Konwencja Wiedeńska z 1963 r. nie zamieszcza jednak definicji tego pojęcia, ograniczając się jedynie do stwierdzenia, że sformułowanie "urząd konsularny" oznacza każdy konsulat generalny, konsulat, wicekonsulat lub agencję konsularną (art. 1).

Konsulat (urząd konsularny), podobnie jak stałe przedstawicielstwo dyplomatyczne, nie ma podmiotowości w prawie wewnętrznym państwa przyjmującego. Jest on faktycznie aparatem wykonawczym (biurem) szefa urzędu konsularnego, który nim kieruje i ponosi odpowiedzialność za jego działalność, natomiast za jego zobowiązania w sferze prawa cywilnego odpowiada państwo wysyłające. W Polsce urząd konsularny ustanawiany jest na podstawie decyzji ministra właściwego do spraw zagranicznych. Organizacyjnie, funkcyjnie oraz finansowo podlega MSZ, będąc faktycznie, podobnie jak samo MSZ, stationes fisci Skarbu Państwa. Funkcjonuje na podstawie pragmatyki służbowej, określonej przepisami państwowej służby cywilnej oraz wewnętrznymi przepisami MSZ. Kierownik urzędu konsularnego wraz z całym swym aparatem urzędniczym podlega także szefowi przedstawicielstwa dyplomatycznego w państwie przyjmującym, który koordynuje jego działalność i w razie potrzeby udziela mu pomocy. Urząd konsularny działa na podstawie zgody władz państwa przyjmującego na jego ustanowienie i lokalizację oraz upoważnienia w formie listów komisyjnych wystawionych jego kierownikowi przez władze państwa wysyłającego, a także exequatur udzielonego mu przez władze państwa przyjmującego.

Urząd konsularny (biuro) ma charakter stały, niezależny od rotacji jego kierowników. Jego istnienie i funkcjonowanie uzależnione jest od stanu stosunków konsularnych między obu państwami. W przypadku ich zerwania urząd konsularny zaprzestaje swej działalności i zostaje zamknięty.

Urząd konsularny dysponuje majątkiem ruchomym i nieruchomym oraz własnymi pieczęciami i blankietami z logo urzędu oraz z kontem w banku. Jako biuro (urząd) służące realizacji funkcji konsularnych otrzymuje określone zwolnienia podatkowe i celne, tablice rejestracyjne na należące do niego samochody itp. Jego pomieszczenia korzystają z określonych przywilejów i nietykalności.

Struktura organizacyjna urzędów konsularnych, podobnie jak ambasady, zależy w dużej mierze od specyfiki problematyki, jaką mają się zajmować, oraz możliwości finansowych państwa wysyłającego. Tak np. w przypadku państw imigracyjnych, jak USA, Kanada, Australia, bardziej rozbudowane będą działy zajmujące się problematyką imigracji. Dotyczy to także struktury konsulatów polskich w USA, gdzie istnieje wielomilionowa Polonia. Państwa szczególnie zainteresowane sprawami żeglugi i handlu morskiego instalują swe konsulaty w miejscowościach nadmorskich, np. w Polsce w Gdyni, Gdańsku i Szczecinie. Struktura organizacyjna urzędów konsularnych zależy także od klasy oraz rodzaju tych urzędów, czy chodzi o konsulat generalny, czy też agencję konsularną lub konsulat zawodowy, czy też honorowy lub wydział konsularny ambasady. Na przykład, jeśli chodzi o konsulaty honorowe, to ich struktura organizacyjna jest bardzo skromna i przeważnie ogranicza się do osoby samego konsula honorowego i ewentualnie jednoosobowego sekretariatu. Także wydziały konsularne stałych przedstawicielstw dyplomatycznych, tworzone głównie ze względów ekonomicznych (oszczędnościowych), mają przeważnie niewielką obsadę.

Struktura przeciętnego konsulatu, zwłaszcza konsulatu generalnego, może przedstawiać się następująco:

  • szef urzędu konsularnego (konsul generalny, konsul, wicekonsul, agent konsularny),
  • sekretariat, kancelaria,
  • zastępca (zastępcy) szefa konsulatu (konsul, wicekonsul),
  • dział paszportowo-wizowy,
  • dział organizacyjny (opieka nad obywatelami, uwierzytelnianie dokumentów, zastępstwo przed sądami lub innymi władzami itd.),
  • dział spadkowy (w przypadku Polski szczególnie ważny w państwach emigracji polskich obywateli, zwłaszcza takich jak USA, Kanada, Brazylia itd.),
  • dział ekonomiczno-handlowy,
  • dział administracyjny.

Źródło: J. Sutor, Prawo dyplomatyczne i konsularne, Warszawa 2007.