Dziedziny wiedzy

Najnowsze komentarze

Newsletter

Komisje śledcze PDF Print Email
K

Komisje śledcze (badawcze) mogą być powoływane za zgodą stron będących w sporze w celu wyjaśnienia stanu faktycznego. Zadaniem ich jest stwierdzenie faktów, jeśli są one sporne.

Według Konwencji Haskiej z 1907 r. komisja śledcza może być powołana przez strony w sporze międzynarodowym, w którym istnieje różnica zapatrywań na kwestie stanu faktycznego. Konwencja przewiduje powołanie komisji śledczej po wyczerpaniu drogi dyplomatycznej. Postępowanie przed komisją śledczą jest więc etapem następnym dla wyjaśnienia strony faktycznej sporu, jeżeli państwa nie doszły do porozumienia ani w drodze rokowań bezpośrednich, ani przez odwołanie się do instytucji dobrych usług i pośrednictwa. Skorzystanie z tej procedury jest fakultatywne, gdyż strony mogą z niej korzystać, "o ile okoliczności na to pozwolą" (art. 9). Skład komisji ustalają strony. Określają one również szczegółowo jej zadanie przez dokładne określenie faktu, który ma być poddany zbadaniu.

Postępowanie przed komisją jest kontradyktoryjne. Uchwały komisji podejmowane są większością głosów jej członków. Kończy się ono sporządzeniem sprawozdania ograniczonego do stwierdzenia faktów (art. 35). Sprawozdanie to nie jest dla stron wiążące i zależy od ich woli, jakie z niego wyciągną wnioski.

Klasycznym przykładem zastosowania postępowania badawczego był incydent na Dogger Bank (Morze Północne), gdzie w 1904 r. flota rosyjska, płynąca na Daleki Wschód pod dowództwem admirała Rożdiestwienskiego, ostrzelała brytyjskie statki rybackie, biorąc je za japońskie torpedowce. Komisja śledcza miała wyjaśnić okoliczności faktyczne incydentu i stwierdzić, kto jest odpowiedzialny za ostrzelanie rybaków brytyjskich. W swoim sprawozdaniu Komisja stwierdziła, że torpedowców japońskich na Morzu Północnym nie było oraz że odpowiedzialność za incydent ponosi dowództwo floty rosyjskiej. Wówczas Rosja zgodziła się na wypłacenie odpowiedniego odszkodowania.

Klasyczna procedura śledcza stosowana była bardzo rzadko. Niektóre organizacje międzynarodowe (np. Liga Narodów i ONZ) stosowały, w pewnych okolicznościach, badania stanu faktycznego.

Problem ten stał się przedmiotem obrad Zgromadzenia Ogólnego ONZ. W Rezolucji 2329/XXII/ z 18 XII 1967 r. m.in. wezwało ono państwa do bardziej efektywnego korzystania z istniejących metod ustalania faktów. Zwróciło szczególną uwagę na możliwość odwoływania się do procedur mających na celu stwierdzenie faktów oraz wezwało Sekretarza Generalnego do sporządzenia rejestru ekspertów w dziedzinie prawa i w innych dziedzinach, którzy mogliby być wykorzystani przez strony w sporze dla ustalenia faktów. Zgromadzenie zwróciło się ponadto do państw o wysunięcie do pięciu obywateli każdego państwa celem ich włączenia do tego rejestru.