Dziedziny wiedzy

Najnowsze komentarze

Newsletter

Kolonia, kolonizacja PDF Print Email
K

Koloniami w starożytnej Grecji były osady lub miasta zakładane przez miasta-państwa (polis) poza granicami kraju w celach rolniczo-handlowych. Później termin ten wiązany był z systemem późnorzymskiego kolonatu - chodziło o osiedlanie rolników i zagospodarowywanie terenów oddalonych od centrum. Koloni (łac. colonus, "wieśniak") - to rolnicy, osadnicy, często żołnierze, w razie potrzeby gotowi do służby państwu. W tym rozumieniu termin kolonia jest stosowany jako synonim ziemi zagospodarowanej, terytorium nowego osiedlenia.

Termin kolonia używany jest również do określania oddalonego obszaru uzależnionego od metropolii, która najpierw wysyła wojska, następnie administratorów, a później kolonizatorów: rolników, handlowców, misjonarzy, badaczy i innych. Kolonizacja zazwyczaj rozpoczynała się od założenia przyczółku, którym było miasto portowe, umocnione później militarnie, następnie kontynuowana była penetracja terytorium i rozpoznanie jego zasobów, przede wszystkim surowców, z kolei następował proces przyswajania obszaru - czyli tworzenie hinterlandu przez zbadanie i podział miejscowych bogactw. Taki model tworzenia kolonii stosowali już antyczni Grecy.

Można mówić o dwóch typach kolonii:

  1. przesiedleńczej - do której udawali się emigranci z metropolii. Tam powstawały znaczne skupiska kolonizatorów-rolników oraz innych właścicieli i szybko tworzyły się społeczności dążące do uniezależnienia się od metropolii. Do tego typu kolonii należały w przeszłości: większość amerykańskich stanów, Kanada, Australia, Nowa Zelandia i RPA;
  2. eksploatacyjnej - mającej zapewnić zasoby naturalne i potencjał ludzki niezbędny dla rozwoju metropolii, która nie dążyła do stworzenia rozwiniętych, miejscowych społeczeństw. Jest to rodzaj kolonii charakterystyczny dla Afryki i Azji. Liczba kolonizatorów w takich koloniach jest mniejsza i są oni słabo powiązani ze społecznością lokalną, choć zajmują najwyższą pozycję społeczną (elita decydentów), stanowiąc najczęściej grupę postrzeganą przez tubylców pejoratywnie. Ich rasizm i nacjonalizm, stosowanie przemocy wobec autochtonów, a nawet wygląd (ubranie, broń, charakterystyczny kapelusz), są dla rodzimych mieszkańców atrybutami zawsze kojarzonymi z "kolonizatorem europejskim". Kolonizatorzy ci, po uzyskaniu niepodległości przez kolonie, zazwyczaj powracają do metropolii, ponieważ tracą swoje przywileje i interesy ekonomiczne, a także obawiają się represji ze strony ludności miejscowej oraz nowej władzy kraju niepodległego. Niemniej kraje wyrosłe z tego typu kolonii są nadal uzależnione od dawnych metropolii, ponieważ stanowią dla nich bazę surowcową i rynek zbytu.

Czasami termin kolonia jest stosowany w sensie "diaspory etnicznej" w danym państwie lub mieście. We wszystkich takich przypadkach mowa jest o grupie emigracyjnej, a nie o miejscowej autochtonicznej ludności. Bardzo często tak rozumiana "kolonia" jest terytorialnie odosobniona i tworzy dzielnicę odrębną nie tylko społecznie, ale także fizjonomicznie. "Dzielnice-kolonie" występują w wielu miastach amerykańskich i europejskich - np. Chinatown ("chińskie miasto").

W przeszłości jako kolonie określano również miejsca zesłania. Pierwsi francuscy kolonizatorzy w Algierii byli w rzeczywistości zesłańcami. Ogólnie znany jest fakt, że większa część współczesnych Australijczyków i Nowozelandczyków to potomkowie Irlandczyków i Szkotów zesłanych przez władze brytyjskie za przestępstwa kryminalne, polityczną niepoprawność, niesubordynację i herezję. Obozy hitlerowskie i łagry radzieckie eufemistycznie nazywano "koloniami pracy wychowawczej".

Określenie kolonia używane jest w mowie potocznej na określenie wypoczynkowo-rekreacyjnego obozu dzieci i młodzieży.

Źródło: M. Baczwarow, A. Suliborski, Kompendium wiedzy o geografii politycznej i geopolityce, Warszawa 2003.