Dziedziny wiedzy

Najnowsze komentarze

Newsletter

Kanał Sueski PDF Print Email
K

Kanał Sueski łączy Morze Śródziemne z Oceanem Indyjskim. Jest on jednym z najważniejszych międzynarodowych szlaków handlowo-transportowych. Początkowo sytuacja prawna kanału zbudowanego w latach 1859-1869 była regulowana jednostronnymi koncesjami z lat 1854, 1856 i 1866, jednakże po wojnie rosyjsko-tureckiej w roku 1877 i po okupacji Egiptu przez Wielką Brytanię w roku 1882 konieczność prawnomiędzynarodowego uregulowania żeglugi na kanale stała się wymogiem chwili.

Po dłuższych negocjacjach Anglia, Austro-Węgry, Francja, Hiszpania, Holandia, Niemcy, Rosja, Turcja i Włochy podpisały w Konstantynopolu 29 października 1888 r. traktat w sprawie Kanału Sueskiego. W artykule 1 traktat stanowi: "Sueski Kanał morski będzie zawsze wolny i otwarty w czasie wojny i w czasie pokoju dla wszystkich statków handlowych i okrętów wojennych bez różnic bandery". Umawiające się państwa zgodziły się, że nie będą naruszać w czymkolwiek wolności korzystania z kanału tak w czasie pokoju, jak i wojny. Na kanale, w portach wejściowych i w promieniu trzech mil od nich zakazane jest wykonywanie praw wojny i kroków nieprzyjacielskich, które godziłyby w swobodę żeglugi.

Swoboda żeglugi na kanale i jego nietykalność w wielu konfliktach zbrojnych podlegała ograniczeniom, zwłaszcza gdy stroną wojującą było państwo sprawujące zwierzchnictwo nad kanałem. W przypadku jego neutralności swoboda żeglugi nie była zawieszona. W czasie pierwszej wojny światowej Niemcy i Turcja naruszyły jego postanowienia o nietykalności kanału dwukrotnie, podejmując bez sukcesu próby jego zajęcia. W czasie drugiej wojny światowej dostęp do kanału był skutecznie kontrolowany. W konsekwencji był on niedostępny dla statków i okrętów niemieckich i włoskich. Od 3 września 1939 r. obowiązywała wprowadzona proklamacją przez Egipt inspekcja statków w Port Saidzie i Suezie.

Dekretem prezydenta Egiptu z 26 lipca 1956 r. zostało znacjonalizowane Towarzystwo Kanału Sueskiego. Jego majątek, prawa i zobowiązania przejął rząd egipski. Dekret przewidywał wypłatę odszkodowania akcjonariuszom. Z uwagi na to, że próba powołania do życia Stowarzyszenia Użytkowników Kanału Sueskiego nie powiodła się, Wielka Brytania, Francja i Izrael dokonały zbrojnej interwencji w strefie kanału. W wyniku działań ONZ i zgodnego stanowiska ZSRR i Stanów Zjednoczonych doszło do zawieszenia broni i do wycofania wojsk.

W wyniku kolejnej wojny bliskowschodniej w czerwcu 1967 r. żegluga na kanale została zamknięta, a na jego wodach pozostały zamknięte statki kilku bander, wśród nich także statki polskie. W roku 1974 w konsekwencji rozdzielenia wojsk egipskich i izraelskich, które ewakuowały wschodni brzeg kanału, rząd egipski przystąpił do oczyszczenia Kanału Sueskiego, a jego otwarcie dla żeglugi nastąpiło w roku 1975. Kanałem zarządza egipska administracja, która wydaje odpowiednie przepisy, regulujące m.in. maksymalne dopuszczalne zanurzenie statku, jego długość i szerokość, procedurę związaną z załatwianiem formalności w punktach wejścia do kanału, wysokość opłat za przejście i usługi.

Źródło: R. Bierzanek, J. Symonides, Prawo międzynarodowe publiczne, Warszawa 2005.