Dziedziny wiedzy

Najnowsze komentarze

Newsletter

Kanał Panamski PDF Print Email
K

Kanał Panamski łączy Ocean Atlantycki z Oceanem Spokojnym. Został on wybudowany przez Stany Zjednoczone w latach 1904-1914 na terytorium Panamy, która z inspiracji amerykańskiej oderwała się od Kolumbii. Traktaty z lat 1901 i 1903. Status prawny Kanału Panamskiego został ustalony przez dwie umowy: brytyjsko-amerykańską (Hay-Pauncefote) z 18 listopada 1901 r. oraz panamsko-amerykańską z 18 listopada 1903 r., która (art. 2) oddała Stanom Zjednoczonym: "[...] na wieczne czasy w celu zbudowania, utrzymania, eksploatacji, zapewnienia zdrowotności i ochrony rzeczonego kanału, użytkowanie, prawo okupownia i kontrolę nad pasem ziemi i dnem morskim mającym 10 mil szerokości i rozciągającym się na odległość 5 mil po każdej stronie osi kanału, którym ma być zbudowany [...]".

Uznając prawo Stanów Zjednoczonych do zbudowania kanału, traktat z roku 1901 zastąpił poprzednio obowiązujący między Stanami Zjednoczonymi i Wielką Brytanią układ Clayton-Bulvar z roku 1850 zabraniający sygnatariuszom jednostronnego ustanowienia władzy nad kanałem i fortyfikowania go. Traktat Hay-Pauncefote w art. 3 przyjął za podstawę neutralizacji Kanału Panamskiego zasady zawarte w konwencji konstantynopolitańskiej z roku 1888 w sprawie Kanału Sueskiego. Stany Zjednoczone zgodziły się, że kanał będzie wolny i otwarty dla statków handlowych i okrętów wojennych wszystkich krajów na zasadzie całkowitej równości. Nie podlega on blokadzie i nie wolno wykonywać w nim żadnych praw wojny ani przedsiębrać żadnych kroków nieprzyjacielskich. Traktat z roku 1903 ze swej strony potwierdzał zasady neutralizacji, odwołując się do szczegółowych ustaleń z roku 1901. Dal jednak Stanom Zjednoczonym prawo do użycia sił zbrojnych w celu ochrony kanału oraz zbudowania w strefie kanału fortyfikacji.

Panama, pozostająca tytularnym suwerenem w strefie, prowadziła konsekwentną walkę o przywrócenie wykonywania swych praw suwerennych. Walka ta doprowadziła do ratyfikowania w roku 1978 dwóch traktatów przewidujących całkowity zwrot strefy przez Stany Zjednoczone do roku 1999, co zostało zrealizowane w praktyce.

Źródło: R. Bierzanek, J. Symonides, Prawo międzynarodowe publiczne, Warszawa 2005.