Dziedziny wiedzy

Najnowsze komentarze

Newsletter

Kalwinizm PDF Print Email
K

Kalwinizm - ruch reformacyjny zainicjowany przez Jana Kalwina (Jean Calvin, Francuz z pochodzenia). Jego początki sięgają roku 1535, kiedy to Kalwin, przebywający na emigracji w Bazylei, opublikował Wychowanie chrześcijańskie (Institutio Christianae religionis). Dzieło to zawierało podstawy wiary, zasady dogmatyki oraz teorię moralności religii, stanowiącej reformację katolicyzmu. W pracy tej Kalwin głosił, że Kościół w zasadzie jest niewidzialny. Tworzy go bowiem zgromadzenie wiernych, których zna tylko i wyłącznie Bóg. Pastor, czyli duchowny kalwiński jest delegatem wiernych, którzy dzielą z nim powszechne kapłaństwo. Kościół widzialny natomiast stanowi wyłącznie przypadkową organizację życia lokalnego. Lokalne kościoły są sobie równe, a także cały widzialny Kościół musi być niezależny od państwa. Struktura tego Kościoła określona została w tzw. "Ustawach kościelnych" z 1541 roku. Na jej mocy Kościół winien posiadać cztery urzędy. Pierwszy urząd pastorów zrzeszał duchownych kalwińskich, którzy mieli głosić Słowo Boże, nauczać katechizmu, udzielać sakramentów chrztu i Wieczerzy Pańskiej oraz udzielać ślubów i odprawiać uroczystości pogrzebowe. Każdy nowo mianowany pastor musiał składać przysięgę przed radą miejską, Drugi z urzędów - doktorów - składał się z tych, których powinnością było nauczanie wiernych "świętej doktryny" kalwinizmu. Powołano go także w celu stworzenia sieci szkół kalwińskich. Za sprawą samego Kalwina oraz doktorów utworzono wiele szkół i seminariów teologicznych, a także powołano w 1559 roku Kalwińską Akademię Genewską. Trzeci z urzędów Kościoła kalwińskiego tworzyło dwunastu starszych, którzy wraz z pastorami stanowili konsystorz. Starsi byli świeckimi ludźmi wybranymi przez radę miejską. Zadaniem ich było czuwanie nad życiem każdego wiernego, a zwłaszcza udzielanie pomocy przy naprawie przez wiernych popełnionych błędów. W pracy towarzyszyli im tzw. dziesiętnicy, którzy mieli strzec swoich współwyznawców. Diakoni - czwarty z powołanych przez "Ustawy kościelne" urzędów - opiekowali się biednymi i chorymi. Pieniądze na ten cel otrzymywali od państwa oraz w postaci datków od wiernych. Byli duchownymi mianowanymi przez radę miejską po konsultacjach z pastorami.

U podstaw założeń doktrynalnych kalwinizmu znajduje się przekonanie, że poza Objawieniem niema Zbawienia. Kalwin głosił, że Bóg jest zasadniczo różny od człowieka. Jego istotę rozpoznać można tylko przez czytanie Pisma Świętego, które stanowi jedyną możliwą drogę do poznania tajemnicy Boga. Bóg nieustannie ingeruje w stworzony przez siebie świat. Człowiek sam był powodem swojego upadku w grzechu pierworodnym, jednakże Bóg do tego dopuścił, gdyż poprzez upadek Adama chciał poniżyć wszystkich ludzi. W konsekwencji Kalwin uznaje zasadę predestynacji. Głosi ona, że Bóg zawczasu wie o tym, jaki będzie los każdego człowieka. Decyduje o tym losie poprzez nieodwołalny "wyrok" na każdego z ludzi. Prowadzi to do istnienia podwójnej predestynacji, gdyż jednych Bóg przeznacza do życia wiecznego, zaś innych skazuje na wieczne potępienie. Wybór taki jest całkowicie wolnym aktem Boga i człowiek nie ma nań żadnego wpływu nigdy. Ponieważ człowiek nie może przeciwstawić się woli Boga (łaski nie sposób nie przyjąć), więc wybrana dusza nigdy nie powróci na drogę grzechu. O tym, czy dany człowiek został przez Boga wybrany, świadczy jego wiara. Ona bowiem go zbawia. Dowodem wybrania człowieka przez Boga są właśnie dobre uczynki.

Kościół kalwiński nie tylko ma za zadanie głosić Słowo Boże, ale także jest instytucją powołaną do udzielania sakramentów. Sakramentami uznawanymi przez kalwinizm są chrzest (chrzci się dzieci) oraz Wieczerza Pańska. Kalwińska koncepcja Eucharystii głosi, że chleb i wino nigdy nie stają się ciałem i krwią Chrystusa; są one narzędziem i środkiem, poprzez które uczestniczący w Eucharystii rzeczywiście łączy się z substancją Chrystusa. Substancją tą nie jest ciało, lecz istota ludzkiej natury Chrystusa. Kładzie się tym samym duży nacisk na działanie Ducha Świętego w Wieczerzy Pańskiej. Zgodnie z dogmatyką kalwińską wiara w Trójcę Świętą jest także niezbędna dla zbawienia każdego chrześcijanina.

W kalwinizmie Dekalog ma inne brzmienie niż w pozostałych wyznaniach chrześcijańskich. Drugie przykazanie otrzymało w kalwinizmie inne brzmienie niż przykładowo w katolicyzmie czy luteranizmie, a dziesiąte zostało przyjęte w brzmieniu, które faktycznie występuje w Biblii. W związku z tym wyznawcy kalwinizmu nie oddają czci miejscom świętym, przedmiotom kultu, obrazom, relikwiom i figurom. Nie istnieją także dla nich szczególne miejsca święte (np. świątynie dla oddawania czci Bogu).

Od 1566 roku, kiedy to na Konferencji II Helweckiej ogłoszono zasady wiary, reguły obrzędowe i kościelne struktury organizacyjne kalwinizmu, przyjęło się nazywać wyznawców tej religii ewangelikami reformowanymi. Związkiem zrzeszającym samodzielne Kościoły kalwińskie (chociaż nie tylko je) jest powstały w 1875 roku w Edynburgu Światowy Alians Kościołów Reformowanych. Płaszczyzną porozumienia tych Kościołów było uznanie Biblii za jedyną normę wiary, aprobowanie ksiąg wyznaniowych oraz prezbiteriańskich zasad ustrojowych. W skład Światowego Aliansu Kościołów Reformowanych wchodzi obecnie ponad 150 różnych Kościołów oraz około 60 milionów wyznawców.

Źródło: Z. Drozdowicz (red.), Zarys encyklopedyczny religii, Poznań 1992.