Dziedziny wiedzy

Najnowsze komentarze

Newsletter

Listy uwierzytelniające PDF Print Email
L

Do objęcia przez szefa misji jego stanowiska w państwie przyjmującym nie wystarcza tylko uprzednie uzyskanie agrement, chociaż jest to warunek sine qua non. Musi on ponadto przejść przez drugą fazę procedury akredytacyjnej, tj. dokonać wręczenia listów uwierzytelniających głowie państwa przyjmującego. Przyjęcie tych listów przez głowę państwa przyjmującego jest również warunkiem sine qua non objęcia stanowiska ambasadora lub posła w państwie przyjmującym.

Instytucja listów uwierzytelniających wywodzi się z prawa zwyczajowego, znajdując traktatowe potwierdzenie w Konwencji Wiedeńskiej z 1961 r. Mimo tradycyjnego określenia "listów uwierzytelniających" w liczbie mnogiej w rzeczywistości chodzi o jeden krótki dokument, który stanowi zasadniczy, formalny dowód oficjalnego mianowania przez głowę państwa wysyłającego określonej osoby szefem misji dyplomatycznej w państwie przyjmującym w randze ambasadora lub posła.

We współczesnym prawie dyplomatycznym znaczenie listów uwierzytelniających jeszcze bardziej wzrosło, gdyż czas ich wręczenia stanowi jednocześnie początek urzędowej działalności szefa misji i podstawę do określenia jego miejsca w porządku precedencji wśród tej samej klasy szefów misji. Od tego też momentu korzysta on z pełnego oficjalnego statusu. Listy uwierzytelniające wystawiane są w formie uroczystej, podpisywane przez głowę państwa wysyłającego i zazwyczaj kontrasygnowane przez ministra spraw zagranicznych. Adresowane są one bezpośrednio do głowy państwa przyjmującego, a przekazywane - państwu przyjmującemu w dwóch egzemplarzach. Są to: egzemplarz zapieczętowany, który nowo mianowany szef misji wręcza głowie państwa podczas uroczystej audiencji składania listów uwierzytelniających, oraz niezapieczętowany, zawierający kopię listów uwierzytelniających, który nowo mianowany szef misji przekazuje wcześniej ministrowi spraw zagranicznych lub jego zastępcy podczas tzw. wstępnej wizyty lub wyjątkowo może mu go przesłać.

Jeśli chodzi o formę i treść listów uwierzytelniających, to obecnie, w odróżnieniu od czasów dawniejszych, formułowane są w zasadzie w sposób raczej zwięzły i stereotypowy. Zawierają one pełny oficjalny tytuł (pleno titulo) głowy państwa przyjmującego, określają cel misji akredytowanego ambasadora lub posła, pragnienie rozwijania stosunków przyjaźni "szczęśliwie istniejących" między obu krajami oraz informację o decyzji głowy państwa wysyłającego o akredytowaniu danej osoby w charakterze szefa misji przy głowie państwa przyjmującego. Podkreślają one także jego zalety osobiste oraz zawierają prośbę o okazanie całkowitej wiary i ufności wszelkim jego oświadczeniom, jakie będzie składał w imieniu głowy państwa wysyłającego. Listy uwierzytelniające stanowią jednocześnie rodzaj generalnego pełnomocnictwa dla szefa misji. Przekazywanie kopii listów uwierzytelniających najpierw ministrowi spraw zagranicznych nie jest zwykłą formalnością i fakt ten niekiedy nabiera merytorycznego znaczenia. Zdarzały się sytuacje, że minister spraw zagranicznych dopatrzył się w sformułowaniu listów uchybień natury politycznej. Nierzadkie są przypadki niewłaściwego określenia tytułu głowy państwa przyjmującego. Tak np. po okupowaniu Etiopii przez Włochy te ostatnie domagały się adresowania listów uwierzytelniających do "Króla Włoch i Cesarza Abisynii". Zastosowanie się do tego wymogu było faktycznie równoznaczne z uznaniem przez dane państwo aneksji Etiopii przez Włochy.

Listy uwierzytelniające powinny być w zasadzie przekazane głowie państwa w niezbyt długim terminie po przybyciu nowo mianowanego szefa misji, a szczególnie po jego wizycie wstępnej u ministra spraw zagranicznych lub jego zastępcy. Zbytnie odkładanie ustalenia terminu wręczenia listów uwierzytelniających może być potraktowane przez państwo wysyłające jako gest niechęci wobec niego. W praktyce dyplomatycznej znane są przypadki udzielenia agrement desygnowanemu szefowi misji, a następnie na skutek różnych okoliczności odmowy przyjęcia listów uwierzytelniających. Forma odmowy może być złagodzona np. przez zwlekanie z ustaleniem daty wręczenia listów uwierzytelniających. W takim przypadku nowo mianowany ambasador lub poseł powinien w porę "domyśleć się", iż jest traktowany jako persona non grata i opuścić terytorium państwa przyjmującego, nie czekając na oficjalne zakomunikowanie mu tego faktu. Na przykład w czerwcu 1987 r. Prezydent Francji F. Mitterrand, pomimo udzielenia uprzednio agrement, odmówił przyjęcia listów uwierzytelniających od kandydata na ambasadora RPA.

W okresie między otrzymaniem agrement a wręczeniem głowie państwa przyjmującego listów uwierzytelniających kandydat na ambasadora zwany jest ambasadorem desygnowanym (ang. designate-ambassador, fr. ambassadeur agree lub designe). Do chwili złożenia listów uwierzytelniających nie może on pełnić żadnych funkcji urzędowych i protokolarnych, poza przewidzianą wizytą u Ministra Spraw Zagranicznych (lub jego zastępcy), któremu przekazuje kopie listów uwierzytelniających, oraz ewentualnie wizyty u dziekana korpusu dyplomatycznego. W tym czasie funkcje urzędowe w imieniu państwa wysyłającego pełni charge d'affaires ad interim.

Desygnowani szefowie misji dyplomatycznych przyjmowani są przez głowę państwa przyjmującego w kolejności ich przybycia do stolicy tego państwa. Wręczenie listów uwierzytelniających głowie państwa przyjmującego odbywa się podczas uroczystej audiencji, której w zależności od zwyczajów przyjętych w poszczególnych państwach towarzyszy specjalny ceremoniał służący podkreśleniu wagi międzypaństwowej tego aktu.

Ceremoniał ten jest bardziej lub mniej rozbudowany. Określany jest w każdym państwie przeważnie przez ministerstwo spraw zagranicznych, zgodnie z miejscowymi zwyczajami i z przeważającą praktyką międzynarodową. Z regułami tymi zapoznawany jest desygnowany ambasador. Stałymi elementami ceremoniału składania listów uwierzytelniających jest zwłaszcza uroczysty przyjazd i powitanie w siedzibie głowy państwa, honory wojskowe, udział osobistości państwa przyjmującego, ewentualne przemówienia itd. Miejscem wręczania listów uwierzytelniających jest zazwyczaj oficjalna siedziba głowy państwa w stolicy lub niekiedy inne miasto państwa przyjmującego. Zdarzały się w przeszłości przypadki wręczania listów głowie państwa przyjmującego poza granicami tego państwa. Przyszłego szefa misji dyplomatycznej wita przeważnie, po przybyciu do stolicy, szef Protokołu Dyplomatycznego lub jego zastępca, a jeśli przyjedzie samochodem, składa mu wizytę w jego rezydencji. W przeszłości w niektórych państwach witano przyszłego szefa misji dyplomatycznej także na granicy państwa. Obecnie takie przypadki należą do rzadkości.

Szef Protokołu Dyplomatycznego przyjmuje następnie desygnowanego ambasadora w celu zapoznania go z ceremoniałem i ustalenia daty wręczenia listów uwierzytelniających, a także ewentualnie wstępnej wizyty u ministra spraw zagranicznych lub jego zastępcy, w czasie której przekazuje kopię swych listów uwierzytelniających. W niektórych państwach, np. Szwajcarii, przyszły ambasador kopie swych listów uwierzytelniających przekazuje szefowi Protokołu Dyplomatycznego Ministerstwa Spraw Zagranicznych.

Zgodnie z zasadą suwerennej równości państw, tak w zakresie ceremoniału składania listów uwierzytelniających, jak i kolejności ich składania, nie może być stosowana jakakolwiek dyskryminacja, lecz musi być przestrzegana jednakowa procedura i ceremoniał dla wszystkich szefów misji danej klasy zgodnie ze zwyczajami obowiązującymi w danej stolicy. Konwencja Wiedeńska w art. 18 wyraźnie stwierdza, że przy przyjmowaniu szefów misji powinno się przestrzegać w każdym państwie jednolitego trybu postępowania w odniesieniu do każdej klasy. Jeśli chodzi o czas, od którego liczy się oficjalne rozpoczęcie funkcji szefa misji, to Konwencja Wiedeńska poszła w kierunku większej precyzji, aniżeli czynił to Regulamin Wiedeński, który stwierdzał, że w każdej klasie szefowie misji ("agenci dyplomatyczni") "zajmą między sobą miejsce według daty urzędowej notyfikacji ich przybycia" (art. 4).

Zgodnie z Konwencją Wiedeńską notyfikacja o przyjeździe przyszłego szefa misji jest mniej istotnym aspektem aniżeli sam moment wręczenia głowie państwa listów uwierzytelniających lub w zależności od zwyczaju przyjętego w państwie przyjmującym - czas złożenia kopii tych listów ministrowi spraw zagranicznych. Konwencja Wiedeńska w ten właśnie sposób ujmuje sprawę, przewidując, że uważa się, iż szef misji objął swoje funkcje w państwie przyjmującym, gdy złożył swoje listy uwierzytelniające bądź gdy notyfikował swoje przybycie, a wierna kopia jego listów uwierzytelniających została złożona w ministerstwie spraw zagranicznych zgodnie z praktyką panującą w państwie przyjmującym.

Konwencja zastrzega, że praktyka ta powinna być stosowana w jednolity sposób, a więc że powinno się stosować liczenie czasu od złożenia listów uwierzytelniających głowie państwa albo ich kopii ministrowi spraw zagranicznych. Konwencja precyzuje także, iż kolejność składania listów uwierzytelniających lub ich wiernych kopii jest ustalona według daty i godziny przybycia szefa misji. Ma to na celu wyeliminowanie możliwości preferowania przez państwo przyjmujące niektórych szefów misji. Składanie listów uwierzytelniających odbywa się przeważnie w kolejności przyjmowanych przez Protokół Dyplomatyczny ministerstwa spraw zagranicznych notyfikacji przez misje dyplomatyczne o przyjeździe nowo mianowanych szefów misji do stolicy państwa przyjmującego, a nie według czasu faktycznego przybycia do tej stolicy.

Źródło: J. Sutor, Prawo dyplomatyczne i konsularne, Warszawa 2007.