Dziedziny wiedzy

Najnowsze komentarze

Newsletter

Mitteleuropa PDF Print Email
M

Mitteleuropa - termin o znaczeniu geograficznym (Europa Środkowa) oraz politycznym - doktryna w niemieckiej polityce zagranicznej głosząca konieczność stworzenia federacji państw Europy Środkowej, Wschodniej i Południowej pod przywództwem Niemiec. Koncepcja ta pojawiła się już na początku XIX wieku. Jednak właściwym twórcą doktryny był C. Frantz, który w drodze pseudonaukowych argumentów uzasadniał konieczność powstania federacji państw tej części Europy pod przywództwem Prus i Austro-Węgier. Przed I wojną światową i w jej trakcie doktryna Frantza, z pewnymi modyfikacjami wyłożonymi przez F. Neumanna w pracy Mitteleuropa (1915), stała się częścią imperialnej polityki cesarstwa niemieckiego (II Rzeszy), zmierzającej do integracji Europy Środkowej pod dominacją Niemiec. W polityce tej chodziło o wyeliminowanie z tych obszarów wpływów peryferycznych mocarstw europejskich - Francji, Rosji i W. Brytanii.

Mitteleuropa, z wyjątkiem wybrzeży Bałtyku, Adriatyku i Morza Czarnego, jak i bariery górskiej Alp, nie ma granic naturalnych z innymi europejskimi obszarami geopolitycznymi. Dlatego też próbowano poszukiwać jej odrębności na płaszczyźnie nie tyle przyrodniczej, co mitologicznej - było to posłannictwo Niemiec wobec narodów tej części Europy. Wiąże ono się z ideą obszaru (ziemi) narodowego (niem. Volksboden), kulturowego (Kulturboden) i politycznego (Reichsboden). Polityka hegemonizmu niemieckiego dążyła do scalenia Europy Środkowej wokół domniemanej jednolitości genetycznej obszaru pod przewodnictwem narodu niemieckiego. Nawiązuje to do starszej koncepcji Drang nach Osten ("Parcie na Wschód"), której realizacja przybrała szczególnie agresywną formę propagandową, a później militarną, w okresie Niemiec hitlerowskich.

Po zjednoczeniu Niemiec w 1990 roku, kiedy państwo to znacznie wzmocniło swój potencjał ludnościowy i gospodarczy, pojawiły się obawy przed ponownym odrodzeniem się doktryny Mitteleuropy. Według wielu polityków jedyną gwarancją neutralizacji siły ekonomicznej i aspiracji politycznych Niemiec jest przyśpieszenie procesu integracji państw w Unii Europejskiej.

Dzisiaj termin Mitteleuropa bardziej kojarzy się z geograficznym pojęciem Europy Środkowej, bez Bałkanów, ale takie rozumienie nie odpowiada realiom geopolitycznym.

Źródło: M. Baczwarow, A. Suliborski, Kompendium wiedzy o geografii politycznej i geopolityce, Warszawa 2003.