Dziedziny wiedzy

Najnowsze komentarze

Newsletter

Mocarstwo, ekspansja, ekspansjonizm PDF Print Email
M

Mocarstwo - państwo odgrywające dużą rolę w stosunkach z innymi podmiotami władzy na świecie. W zależności od ustroju i polityki mocarstwa jego rola może być mniej lub bardziej decydująca, wprowadzana metodami porozumienia lub przymusu. Każde mocarstwo dąży do osiągnięcia sprzyjających warunków realizacji swoich celów zewnętrznych.

Mocarstwo globalne (termin wprowadzony przez G. Modelskiego; Parker G., 1998) jest państwem, które w różnych okresach osiągało duże, aczkolwiek ograniczone (cząstkowe), wpływy na arenie światowej. Takimi państwami są np. Rosja (podobnie jak ZSRR), Hiszpania, Francja, Niemcy i Japonia. Nie kwalifikują się one jednak do kategorii prawdziwego mocarstwa światowego, do której Modelski zalicza imperium rzymskie, natomiast w czasach nowszych Portugalię, Holandię, Wielką Brytanię, a obecnie Stany Zjednoczone Ameryki. Jak widać, wszystkie wymienione kraje są potęgami morskimi. Prawdziwe mocarstwa światowe inicjują tzw. długie cykle rozwoju w gospodarce, innowacyjność w sferze produkcji i komunikacji oraz poznaniu świata.

Mocarstwa nabierające siły oraz znajdujące się w okresie dojrzałości dążą do hegemonii, czyli dominacji w skali regionalnej lub światowej nad innymi podmiotami stosunków międzypaństwowych. W sensie przestrzennym dominacja implikuje stworzenie nośników hegemonizmu (struktury oddziaływania politycznego, gospodarczego i militarnego - np. zajęcie kluczowej pozycji w organizacjach międzynarodowych i handlowych, punktach obserwacji i kontroli komunikacji, dyslokacji wojsk, w tworzeniu baz wojskowych itd.).

Szczególnie charakterystyczny dla państw budujących swoją mocarstwowość jest ekspansjonizm. Już w pierwszej teorii geopolitycznej Ratzla ekspansjonizm wiązany był z potęgą państwa. Klasyczna ekspansja zakładała opanowanie terytoriów w obrębie regionu, a nieraz i świata, oraz ich podporządkowanie polityczne, gospodarcze i militarne. Jednak ewolucja, szczególnie po II wojnie światowej, wielkich demokracji zachodnich ze Stanami Zjednoczonymi na czele idzie nie w kierunku ekspansji, przynajmniej nie w jej dotychczasowym rozumieniu.

Nowe formy ekspansji stwarza proces globalizacji - przede wszystkim w dziedzinie sposobów bycia, ideologii i kultury, w dziedzinie wzorców życia społecznego. W oczach przeciwników globalizacji, od fundamentalistów religijnych do nacjonalistów i komunistów, właśnie taki nieagresywny charakter owej ekspansji czyni ją szczególnie niebezpieczną dla państw i narodów.