Dziedziny wiedzy

Najnowsze komentarze

Newsletter

Diaspora PDF Print Email
D

Diaspora - słowo pochodzi z języka greckiego (diaspora, rozproszenie) i początkowo odnosiło się do deportacji Żydów z Palestyny po inwazjach Asyryjczyków (721 r. p.n.e.) i Babilończyków (587 r. p.n.e). Bardzo długo termin ten wiązano z rozproszeniem Żydów i starożytnych Greków w świecie antycznym. Później, w czasach nowożytnych, nabierał on znaczenia bardziej uniwersalnego i obecnie jest używany do określenia wszystkich etnicznych grup mieszkających poza granicami własnego kraju.

W literaturze istnieje również tendencja do posługiwania się tym terminem tylko w odniesieniu do tych grup ludności, które z różnych powodów opuściły swoją ojczyznę i przebywają na stałe poza jej granicami. W takim znaczeniu diaspory utożsamiane są ze środowiskiem emigracyjnym. Dlatego też nie zalicza się do nich autochtonicznych grup etnicznych zamieszkałych w różnych krajach, nawet wówczas, kiedy mają one własne państwa etniczne. Nie należą także do diaspory osoby czasowo przebywające poza ojczyzną.

Znaczenie i rola diaspory w określonym kraju zależą od jej organizacji i terytorialnego skupienia. Podstawową rolę w jej zorganizowaniu odgrywają:

  • kultywowanie własnych tradycji,
  • utrzymywanie społecznych kontaktów pomiędzy członkami diaspory,
  • nauczanie języka ojczystego,
  • praktykowanie religii i świąt,
  • zachowanie kuchni narodowej,
  • własne media (wydawnictwa, audycje radiowe i telewizyjne) i inne.

 

Dobrze zorganizowana diaspora może mieć duże wpływy polityczne nie tylko w państwie, w którym jej członkowie zamieszkują, ale również w kraju ojczystym (np. uważa się, że grecka diaspora na Zachodzie rządzi również samą Grecją), a także w świecie (np. diaspora żydowska).

W szerokim znaczeniu diasporą określa się osoby danego etnosu, znajdujące się poza własną ojczyzną. Przykładowo, termin Polonia obejmuje wszystkich posiadających etnicznie polską tożsamość, niezależnie czy mówi się o autochtonicznej ludności polskiej na Ukrainie albo Litwie, czy też o emigrantach polskich w Australii, Ameryce lub w Europie Zachodniej. Podobnie diasporą można określić autochtoniczną ludność bułgarską zamieszkującą od wieków w Serbii Wschodniej, która nie była nigdy wysiedlona z ojczyzny, a znalazła się poza granicami państwa bułgarskiego na skutek zmiany granic w 1919 roku.

Sytuacja diaspory - jej zorganizowanie, upolitycznienie i znaczenie - bywa różna w zależności od etnicznego i politycznego charakteru kraju emigracji oraz państwa imigracji. Zarówno kraj emigracji, jak i imigracji może być państwem narodowym, wielonarodowym lub federalnym, a jego atrakcyjność i rola polityczna oraz gospodarcza w świecie ulega istotnym zmianom. Wszystko to wpływa na złożoność problematyki dotyczącej diaspory.

Stabilność geopolityczna na świecie i w poszczególnych krajach jest między innymi uwarunkowana zróżnicowaną polityką wewnętrzną państw wobec diaspory, polityką będącą czasem źródłem konfliktów. Jednocześnie trzeba tu odróżniać, i nie odrzucać a priori, dążenia wielu etnosów do narodowej odrębności. Można uznać, że istnienie diaspory na zasadach tworzenia wspólnego domu - tzn. jej równoprawności i pełnego uczestnictwa w życiu społecznym, gospodarczym, politycznym i kulturalnym - stwarza korzystniejszą geopolitycznie sytuację niż jej społeczno-kulturowe oddzielenie od ludności autochtonicznej i koncentracja na określonych terytoriach państwa.

Stany Zjednoczone są krajem, w którym imigranci różnych ras i narodów z całego świata tworzą własne diaspory. W państwie tym, dzięki konsekwentnej polityce polegającej na budowie wspólnego domu, następują jednak procesy ekonomicznej i kulturowej integracji poszczególnych grup narodowościowych i wyznaniowych żyjących w diasporze. Znany jest amerykański termin melting pot (tygiel), który oddaje istotę jednej z koncepcji powstania narodu amerykańskiego i oznacza, że imigranci wywodzący się z różnych krajów są jakby przetapiani na Amerykanów. Stany Zjednoczone stanowią przykład państwa, którego mieszkańcy mają bardzo silne poczucie amerykańskiej tożsamości narodowej, a równocześnie zachowują głęboką świadomość swoich etnicznych i rasowych korzeni.

Zupełnie inna sytuacja jest w sąsiedniej Kanadzie, stanowiącej pod względem społecznym układankę współistniejących obok siebie i współpracujących grup narodowościowych i wyznaniowych, utrzymujących swoją odrębną tożsamość etniczną. Francuskojęzyczna prowincja Quebec jest tego doskonałym przykładem.

Koncentracja grup narodowościowych na odrębnych terytoriach jest charakterystyczna dla państw byłego ZSRR, byłej Jugosławii, Afryki i Indii, a nawet takich krajów rozwiniętych, jak Hiszpania, Kanada i Belgia.

Źródło: M. Baczwarow, A. Suliborski, Kompendium wiedzy o geografii politycznej i geopolityce, Warszawa 2003,