Plan Rapackiego

Plan Rapackiego - polski projekt utworzenia strefy bezatomowej w Europie Środkowej. Był kontynuacją polskich wysiłków dyplomatycznych w dziedzinie częściowych kroków rozbrojeniowych. Jedną z bezpośrednich przyczyn sformułowania koncepcji strefy bezatomowej był impas w rokowaniach Podkomisji Rozbrojeniowej ONZ w Londynie. W 1957 na XII sesji ZO ONZ minister spraw zagranicznych PRL Adam Rapacki złożył oświadczenie o gotowości Polski wprowadzenia w życic zakazu produkcji i magazynowania broni jądrowej na swoim terytorium, pod warunkiem przyjęcia takich zobowiązań przez oba państwa niemieckie. Czechosłowacja wyraziła gotowość przyłączenia się do strefy. Pełniejsza wersja planu Rapackiego została zawarta w memorandum rządu PRL z 14 lutego 1958 wręczonym przedstawicielom dyplomatycznym Belgii, CSRS, Danii, Kanady, NRD, USA, W Brytanii i ZSRR oraz RFN. Proponowana strefa bezatomowa miałaby objąć terytoria 4 państw: Polski, CSRS, NRD i RFN. Zobowiązania wynikające z ustanowienia strefy rozciągałyby się też na 4 mocarstwa dysponujące bronią jądrową, oraz na inne państwa, których wojska stacjonowały na obszarze któregoś z państw objętych strefą. W obrębie strefy obowiązywałyby zakazy: produkcji i magazynowania broni jądrowej, rozmieszczania sprzętu i urządzeń do jej obsługi oraz używania jej przeciwko obszarowi strefy. Państwa w strefie zobowiązałyby się do nieprodukowania, nieutrzymywania, niesprowadzania lub niezezwalania na rozmieszczanie na swych terytoriach broni jądrowej, oraz nieinstalowania lub niedopuszczania na te terytoria sprzętu i urządzeń do obsługi broni jądrowych. Cztery mocarstwa atomowe (ZSRR, USA, Wielka Brytania, Francja) byłyby związane zakazem utrzymywania broni jądrowej na obszarze strefy, instalowania tam sprzętu i urządzeń do obsługi broni jądrowej oraz przekazywania tej broni i sprzętu rządom lub innym organom sprawującym władzę na tym obszarze. Plan Rapackiego przewidywał ustanowienie systemu szerokiej i skutecznej kontroli. Zachód zgłosił obiekcje do treści planu z powodu ryzyka pozbawienia państw NATO osłony atomowej w obliczu przewagi Układu Warszawskiego w broniach konwencjonalnych. W odpowiedzi strona polska zmodyfikowała plan Rapackiego proponując wprowadzenie dwóch etapów jego realizacji. Ostateczna wersja planu Rapackiego została zawarta w memorandum delegacji PRL z 28 marca 1962 na Konferencji Komitetu Rozbrojeniowego 18 Państw w Genewie. Deklarowanym celem była eliminacja broni jądrowej i środków jej przenoszenia oraz redukcja sił zbrojnych i zbrojeń konwencjonalnych na terytorium Polski, CSRS, NRD i RFN, z możliwością przystąpienia innych państw. Realizacja planu przebiegałaby w dwóch etapach: pierwszy oznaczałby dla państw strefy - zakaz przygotowań do produkcji, produkowania oraz wprowadzania na ich terytoria wszelkich rodzajów broni jądrowej i środków jej przenoszenia oraz zakaz zezwalania na zakładanie nowych baz i urządzeń do magazynowania i obsługi broni jądrowej oraz środków jej przenoszenia; dla innych państw - zakaz przekazywania państwom strefy broni jądrowej i środków jej przenoszenia oraz zakaz jej wprowadzania na obszar strefy. W drugim etapie państwa strefy winny wyeliminować z uzbrojenia wszelkie środki przenoszenia broni jądrowej oraz zredukować do uzgodnionego poziomu własne siły zbrojne i zbrojenia konwencjonalne; inne państwa miały wycofać z obszaru strefy wszelką broń jądrową, urządzenia do jej magazynowania i obsługi oraz środki jej przenoszenia, jak również zredukować do uzgodnionego poziomu siły zbrojne i zbrojenia konwencjonalne na obszarze strefy. Dla zagwarantowania nienaruszalności statusu strefy państwa dysponujące bronią jądrową zobowiązałyby się do nieużywania jej przeciwko obszarowi strefy. Z prawnomiędzynarodowego punktu widzenia plan Rapackiego był częściowym programem rozbrojeniowym obejmującym elementy demilitaryzacji i neutralizacji obszaru strefy pod kontrolą międzynarodową i z gwarancjami ze strony mocarstw nuklearnych. Negatywny stosunek państw zachodnich, zwłaszcza USA i RFN, uniemożliwił realizację planu Rapackiego jednak był on ważnym elementem w rozwoju idei stref bezatomowych w innych częściach świata (Półwysep Bałkański, Afryka, Ameryka Łacińska).

Źródło: C. Mojsiewicz (red.), Leksykon współczesnych międzynarodowych stosunków politycznych, Wrocław 1998.

Newsletter



Wiadomość HTML?

Logowanie

Najnowsze


Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Najczęściej czytane


Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79