Dziedziny wiedzy

Najnowsze komentarze

Newsletter

Rasa PDF Print Email
R

Pojęcie rasy jako podstawy klasyfikacji wewnątrzgatunkowej człowieka nie jest do tej pory w pełni jednoznaczne. Wyróżnić tu można kilka sposobów rozumienia tego pojęcia:

  • jako jednostki terytorialno-chronologicznej (rasy geograficzne);
  • jako jednostki filogenetycznej poziomu wewnątrzgatunkowego (rasa typologiczna);
  • jako wynikającego z różnic genetycznych między populacjami jednego gatunku (rasa populacyjna);
  • istnieje też stanowisko traktujące ludzkość jako jedną rasę genetyczną, zróżnicowaną wewnętrznie, lecz posiadającą wspólną pulę genów.

W świetle ujęcia populacyjnego rasa to bardzo duża grupa ludzi, określona na podstawie wspólnych cech genetycznych, których zewnętrznymi oznakami są kolor skóry i owłosienia, kolor i kształt oczu oraz inne morfologiczne cechy ludzkiego ciała. Struktura rasowa nie ma bezpośrednich powiązań z tożsamością narodową. Problem biologicznej klasyfikacji wewnątrzgatunkowej człowieka jest przedmiotem dociekań antropologii i ma długą tradycję, sięgającą starożytności. Przeprowadzone klasyfikacje różnią się między sobą w zależności od przyjętej przez ich autorów koncepcji rasy. Do wielkich światowych ras należą: rasa biała (kaukaska), czarna (negroidalna) i żółta (mongoloidalna). Każda z nich obejmuje kilka odmian (subras), które bywają traktowane jako oddzielne rasy (np. subrasa śródziemnomorska rasy białej; Indianie amerykańscy, "czerwonoskórzy" są subrasą rasy mongoloidalnej). Badania wskazują na to, że różnice wewnątrz ras są nie mniejsze niż między poszczególnymi rasami. Podział na subrasy jest w pewnym stopniu pochodną różnic społeczno-kulturowych, sposobu życia, charakteru odżywiania itp.

Według polskiej szkoły antropologicznej, stworzonej przez J. Czekanowskiego i jego uczniów, podział rasowy ludzkości nastąpił w wyniku stopniowej stabilizacji form mieszanych i dokonał się na trzech poziomach różnicowania:

  1. wyodrębnienia się odmian gatunku ludzkiego, takich jak biała, żółta i czarna;
  2. powstania sześciu elementów rasowych: nordyckiego, śródziemnomorskiego, armenoidalnego, laponoidalnego, arktycznego, nigryckiego;
  3. ukształtowania się piętnastu typów antropologicznych w wyniku krzyżowania się elementów antropologicznych.

Czasami termin rasa jest związany z pochodzeniem społecznym lub terytorialnym, a także z określonymi wartościami moralnymi - np. rasa aryjska, łacińska, rasa "wyższa", "prymitywna", "rasa niewolników", rasa arystokratyczna. Kryteria służące określeniu rasy w tym metaforycznym sensie mogą być bardzo różne. Często stosuje się kryterium wykluczania i wartościowania tych, którzy do danej rasy nie należą. Wiąże się z tym określona postawa społeczna (ideologia), która nazywa się rasizmem.

Źródło: M. Baczwarow, A. Suliborski, Kompendium wiedzy o geografii politycznej i geopolityce, Warszawa 2003,