Dziedziny wiedzy

Najnowsze komentarze

Newsletter

System wielopartyjny PDF Print Email
S

System wielopartyjny charakteryzuje się rywalizacją między więcej niż dwiema partiami, co zmniejsza szanse na rząd jednopartyjny, a zwiększa prawdopodobieństwo koalicji. Trudno jest jednak zdefiniować system wielopartyjny posługując się kryterium liczby dominujących partii, jako że systemy takie opierają się czasami na koalicjach, w których skład wchodzą także mniejsze partie. Owe koalicje są zawierane po to, aby nie dopuścić większych partii do władzy. Dokładnie to przydarzyło się w latach 50. ubiegłego wieku Francuskiej Partii Komunistycznej (PCF) i Włoskiej Partii Komunistycznej (PCI), przez cały czas jej istnienia. Jeśli prawdopodobieństwo wystąpienia rządu koalicyjnego jest wskaźnikiem wielopartyjności, to ta klasyfikacja obejmuje kilka podkategorii.

Przykładowo, do lat 90. XX wieku mogło się wydawać, że Niemcy mają system "dwu-i-półpartyjny", ponieważ poparcie wyborcze Unii Chrześcijańsko-Demokratycznej (CDU) i Socjaldemokratycznej Partii Niemiec (SPD) było mniej więcej równe zaufaniu wyborców, jakim cieszyli się konserwatyści i laburzyści w Wielkiej Brytanii. Mimo to system "głosu podwójnego" zmuszał te partie do zawiązywania koalicji z niewielką Wolną Partią Demokratyczną (FDP). Włoska wielopartyjność tradycyjnie obejmuje dużą liczbę względnie małych partii. Dlatego nawet włoskiej partii Chrześcijańskiej Demokracji rzadko kiedy udawało się uzyskać 40% głosów. Sartori (1976) rozróżniał dwa rodzaje systemów wielopartyjnych, które nazwał umiarkowanymi i spolaryzowanymi systemami pluralistycznymi. Według tej kategoryzacji umiarkowany pluralizm istnieje w takich krajach jak Belgia, Holandia, Norwegia, gdzie różnice ideologiczne między głównymi partiami są znikome i gdzie panuje ogólne upodobanie do tworzenia koalicji i zbliżania się do centrum. Z drugiej strony, ze spolaryzowanym pluralizmem mamy do czynienia wtedy, kiedy bardziej wyraźne różnice ideologiczne dzielą główne partie, przy czym niektóre z nich zajmują stanowisko antysystemowe. Cieszące się dużym poparciem w wyborach partie komunistyczne, takie jakie do lat 90. XX wieku istniały we Francji, Włoszech i Hiszpanii, lub znaczące ruchy faszystowskie, takie jak Włoski Ruch Społeczny (powstały na nowo w roku 1955 jako "pofaszystowski" Sojusz Narodowy), stanowią dowody na istnienie pluralizmu spolaryzowanego.

Zaletą systemów wielopartyjnych jest to, że tworzą wewnętrzny system wzajemnej kontroli w rządzie i są przychylnie nastawione do debaty, pojednania i kompromisu. Proces formowania się koalicji i dynamika jej utrzymania zapewniają dużą otwartość, która nie może nie uwzględniać rywalizujących poglądów i interesów. Tak więc w Niemczech Wolni Demokraci wywierają umiarkowany wpływ zarówno na konserwatywną Unię Chrześcijańsko-Demokratyczną jak i na Socjaldemokratyczną Partię Niemiec. W landach, gdzie uformowała się koalicja SPD-Zieloni, obecność Zielonych pomogła przyspieszyć uwzględnienie w programie politycznym spraw związanych ze środowiskiem naturalnym. Podobnie wielopartyjne cechy systemu szwedzkiego, które sprawiają, że rząd koalicyjny nie jest rzadkością, zachęciły Szwedzką Socjaldemokratyczną Partię Robotniczą do zbudowania szerokiego porozumienia w sprawie opieki społecznej i do realizowania umiarkowanej polityki, która nie zraża interesów biznesu. Polityka przekonań i radykalizm ideologiczny, które ilustrował na przykład thatcheryzm w Wielkiej Brytanii lat 80. i 90. XX wieku, w systemie wielopartyjnym byłyby zatem nie do pomyślenia.

Główna krytyka systemu wielopartyjnego dotyczy pułapek i trudności, jakie wiążą się z tworzeniem koalicji. Powyborcze negocjacje i przetargi, które odbywają się, gdy żadna z partii nie jest na tyle silna, aby rządzić samodzielnie, mogą trwać tygodniami, a niekiedy (jak w Izraelu, czy we Włoszech) miesiącami. Poważniejszą sprawą jest fakt, że rządy koalicyjne mogą być podzielone i niestabilne, gdy zwracają większą uwagę na kłótnie wśród partnerów koalicyjnych, niż na zadania rządu. Jako klasyczny tego przykład wymienia się często Włochy, gdzie po roku 1945 kolejne rządy działały przeciętnie przez okres zaledwie dziesięciu miesięcy. Niemniej jednak błędem byłoby sugerowanie, że koalicje zawsze związane są z niestabilnością, czemu wyraźnie zaprzecza lista stabilnych i skutecznych rządów koalicyjnych w Niemczech i w Szwecji. Właściwie, pod pewnymi względami, włoskie doświadczenie jest osobliwe, gdyż równie dużo zawdzięcza kulturze politycznej kraju i ideologicznemu zabarwieniu swojego systemu partyjnego, co dynamice wielopartyjności.

Ostatnim problemem jest fakt, że zmierzanie w kierunku umiarkowania i kompromisu może oznaczać, iż systemy wielopartyjne są tak zdominowane przez polityczne centrum, że nie są w stanie zaproponować wyraźnej alternatywy ideologicznej. Polityka koalicyjna charakteryzuje się z natury skłonnością do negocjacji i pojednania, poszukiwaniem wspólnej płaszczyzny, a nie przekonaniami i polityką zasad. Ten proces można skrytykować jako skrycie niemoralny, jako że partie są zachęcane do tego, aby na swej drodze do władzy porzuciły politykę i zasady. Może to również doprowadzić do nadreprezentacji partii i interesów centrystycznych, szczególnie gdy, tak jak w Niemczech, mała partia z centrum jest jedynym realnym partnerem koalicyjnym dla większych partii konserwatywnych i socjaldemokratycznych. W istocie jest to czasami postrzegane jako jedna z wad systemu wyborczego opartego na reprezentacji proporcjonalnej, który poprzez gwarantowanie, że reprezentacja partii w parlamencie odzwierciedla ich siłę wyborczą, sprzyja polityce wielopartyjnej i rządowi koalicyjnemu.

Źródło: A. Heywood, Politologia, Warszawa 2006.