System polityczny Francji

USTRÓJ POLITYCZNY:

Francja jest republiką o systemie semiprezydenckim. Konstytucja przyjęta została w referendum w 1958 roku. Modyfikowana była w latach 1962 oraz 1995. Głową państwa jest prezydent wybierany w wyborach powszechnych na 5-letnią kadencję. Władza ustawodawcza należy do dwuizbowego Zgromadzenia Narodowego. Władzę sądowniczą sprawują niezawisłe sądy1.

System semiprezydencki istnieje we Francji od 1958 roku. Stworzono go, ponieważ wcześniejszy system parlamentarno-gabinetowy nie sprawdził się tam w praktyce. Głównymi cechami reżimu półprezydenckiego są:

  • dualizm egzekutywy, który rozdzielony jest pomiędzy prezydentem a rządem z premierem na czele;
  • szczególne właściwości prezydentury: głowa państwa powoływana jest w wyborach powszechnych lub przez specjalnie zwołane kolegium elektorskie na określony konstytucyjnie czas; posiada kompetencje, które umożliwiają podejmowanie decyzji politycznych w zakresie polityki zagranicznej i wewnętrznej;
  • rząd ponosi podwójną odpowiedzialność - przed prezydentem oraz przed parlamentem2.

PARLAMENT:

Francuski parlament jest dwuizbowy. Izba niższa (Zgromadzenie Narodowe), liczy 577 członków, izba wyższa (Senat) - 331 senatorów. Senat wybierany jest w wyborach pośrednich przez kolegia elektorskie na 9-letnią kadencję, przy czym co 3 lata wymieniana jest 1/3 składu. Zgromadzenie Narodowe wybierane jest w wyborach bezpośrednich na 5-letnią kadencję.

Funkcje parlamentu:

  1. uchwalanie budżetu i podatków;
  2. powoływanie części składu sądu konstytucyjnego;
  3. możliwość uchwalenia wotum nieufności wobec rządu jako całości;
  4. możliwość sformułowania oskarżenia wobec prezydenta, który będzie odpowiadać takiej sytuacji przed Najwyższym Trybunałem Sprawiedliwości3

W wyborach parlamentarnych w czerwcu 2007 roku zwyciężyła prawicowa partia UMP. Zwycięstwo to dało obecnemu prezydentowi Francji niezbędną siłę polityczną, aby przeprowadzić wiele reform4.

PREZYDENT:

Prezydent Francji wybierany jest w wyborach powszechnych bezwzględną większością głosów. Swój urząd sprawuje przez 5 lat z prawem jednej reelekcji. Pięcioletnia kadencja istnieje od 2000 roku, kiedy to przeprowadzono referendum w tej sprawie. Wcześniej kadencja głowy państwa wynosiła 7 lat. Zwycięstwo wyborcze rzadko odnoszone jest w pierwszej turze, dlatego też, kiedy żaden z kandydatów nie otrzyma bezwzględnej większości głosów, organizowana jest druga tura, w której uczestniczy już tylko 2 kandydatów.

Od kandydata nie jest wymagana apolityczność. Przykładem jest współczesny prezydent Francji Nicolas Sarkozy, który jednoznacznie identyfikuje się z prawicą.

Głowa państwa nie jest odpowiedzialna przed parlamentem. Uprawnienia prezydenta to:

  • możliwość rozwiązania Zgromadzenia Narodowego;
  • mianowanie i odwoływanie premiera, a na jego wniosek - członków rządu;
  • prawo weta zawieszającego w stosunku do ustaw uchwalonych przez parlament;
  • naczelne dowództwo nad siłami zbrojnymi;
  • możliwość zarządzenia referendum;
  • ratyfikowanie umów międzynarodowych;
  • podejmowanie decyzji w sprawach obrony narodowej i polityki zagranicznej;
  • powoływanie 1/3 składu Rady Konstytucyjnej.

Ze strony parlamentu może zostać wysunięte wobec prezydenta oskarżenie. Wtedy jest on sądzony przez Najwyższy Trybunał Sprawiedliwości5.

RZĄD:

Rząd jest organem kolegialnym składającym się z premiera oraz ministrów. Ponosi on odpowiedzialność zarówno przed parlamentem, jak i prezydentem. Parlament może uchwalić wobec niego wotum nieufności, prezydent natomiast może zdymisjonować gabinet6.

Po powstaniu rządu nie jest wymagane uzyskanie wotum zaufania, jednak przyjmuje się, aby gabinet miał zaufanie parlamentu i był przez niego akceptowany7.

Kompetencje rządu:

  • określanie i realizacja polityki państwa;
  • kierowanie administracją i armią;
  • wydawanie dekretów z mocą ustaw w sprawach nie zastrzeżonych dla parlamentu;
  • odpowiedzialność polityczna przed Zgromadzeniem Narodowym8.

Szczególną funkcję w rządzie pełni premier. Do jego osobistych uprawnień należy:

  • obsadzanie stanowisk wojskowych oraz cywilnych, niezastrzeżonych dla innych organów;
  • inicjatywa ustawodawcza;
  • wydawanie dekretów;
  • kontrasygnowanie określonych przez konstytucję aktów prezydenta;
  • możliwość zwrócenia się do Rady Konstytucyjnej z wnioskiem o zbadanie zgodności z konstytucją ustawy oraz zobowiązań międzynarodowych

Obecnie premierem jest François Fillon.

WŁADZA SĄDOWNICZA:

Władzę sądowniczą we Francji sprawują niezawisłe sądy powszechne. Prezydent, z racji tego, że pełni funkcję przewodniczącego Najwyższej Rady Sądownictwa, jest gwarantem niezależności władzy sądowniczej. Sędziowie są nieusuwalni. Status sędziów i prokuratorów reguluje ustawa organiczna.

Nad przebiegiem wyborów, referendów oraz zgodnością z konstytucją ustaw i dekretów czuwa Rada Konstytucyjna. W jej skład wchodzi 9 członków. Prezydent, przewodniczący Zgromadzenia Narodowego i Senatu mianują po trzech członków.

Poza tymi organami władzę sądowniczą sprawują:

  1. Sąd Kasacyjny, będący najwyższą instancją cywilną i karną;
  2. sądy apelacyjne;
  3. sądy wielkiej instancji;
  4. sądy instancji;
  5. sądy szczególne i administracyjne.

Prezydentów i ministrów sądzi Wysoki Trybunał Sprawiedliwości9.

PARTIE POLITYCZNE:

Najważniejsze partie polityczne Francji to:

  • prawicowa Unia na rzecz Ruchu Ludowego (Union pour un Mouvement Populaire, UMP), istniejąca od 2002,
  • Partia Socjalistyczna (Parti Socialiste, PS) założona w 1969,
  • Unia Demokracji Francuskiej (Union pour la Démocratie Française, UDF, centryści) powstała w 1995,
  • Front Narodowy (Front National, FN, skrajnie prawicowy, populistyczny) istniejący od 1972;
  • Francuska Partia Komunistyczna (Parti Comuniste Française, PCF) założona w 1920,
  • liczne partie skrajnej lewicy,
  • partie ekologiczne10.

1Francja. Ustrój polityczny, za: http://encyklopedia.pwn.pl/haslo.php?id=4574121 z 16.09.2009.

2A. Antoszewski, R. Herbut, Systemy polityczne współczesnej Europy, Warszawa 2007, s. 179.

3ibidem, s. 222-227.

4Dominika Pszczółkowska, Partia Sarkozy'ego wygrała wybory parlamentarne we Francji, 18.06.2007, za: http://wyborcza.pl/1,86692,4231299.html z 16.09.2009.

5A. Antoszewski, R. Herbut, Systemy..., s. 248-257; Francja. Ustrój polityczny, za: http://encyklopedia.pwn.pl/haslo.php?id=4574121 z 16.09.2009.

6A. Antoszewski, R. Herbut, Systemy..., s. 179.

7ibidem, s. 225.

8Francja. Ustrój polityczny, za: http://encyklopedia.pwn.pl/haslo.php?id=4574121 z 16.09.2009.

9Francja. Ustrój polityczny, za: http://encyklopedia.pwn.pl/haslo.php?id=4574121 z 16.09.2009

10M. Pachocka, System polityczny Francji, 17.03.2007, za: http://www.psz.pl/tekst-4138/Marta-Pachocka-System-polityczny-Francji/Str-8 z 16.09.2009; Francja, partie polityczne, za: http://encyklopedia.pwn.pl/haslo.php?id=4574117 z 16.09.2009.

Newsletter



Wiadomość HTML?