Dziedziny wiedzy

Najnowsze komentarze

Newsletter

Wymiar sprawiedliwości Unii Europejskiej w świetle Traktatu z Lizbony PDF Print Email
Unia Europejska
Written by   
DATE_FORMAT_LC2

W Traktacie lizbońskim, stanowiącym kolejny krok na drodze dalszego reformowania Unii Europejskiej w kierunku usprawnienia jej działania oraz pogłębienia integracji, podjęto również działania zmierzające do dalszego doprecyzowania roli i funkcji wspólnotowego wymiaru sprawiedliwości.

W systemie instytucjonalnym Wspólnot Europejskich funkcjonują dotychczas dwa organy o charakterze sądowym. Są to Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich /TS/ i Sąd Pierwszej Instancji /SPI/ oraz izba sądowa przy tym Sądzie nazwana Sądem do spraw Służby Publicznej Unii Europejskiej /SSP/. Traktat z Lizbony w dodanym do Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską /TWE/ artykule 9f powołał w ust. 1 nową instytucję o nazwie Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, która obejmuje Trybunał Sprawiedliwości, Sąd i sądy wyspecjalizowane i stwierdził, że "zapewnia on poszanowanie prawa w wykładni i stosowaniu Traktatów" oraz, że "Państwa Członkowskie ustanawiają środki zaskarżenia niezbędne do zapewnienia skutecznej ochrony sądowej w dziedzinach objętych prawem Unii". Należy rozumieć, że określenie Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej jako nadrzędne obejmuje wszystkie unijne instytucje wymiaru sprawiedliwości. Nazwa Sąd odnosi się do SPI, natomiast sąd wyspecjalizowany - do SSP. Poza zmianami nomenklaturowymi dokonano również bardziej istotnych zmian o charakterze merytorycznym, o czym będzie mowa poniżej. Przede wszystkim należy zaznaczyć, że usunięto art. 220 TWE mówiący o zakresie właściwości sądowej Trybunału Sprawiedliwości i zastąpiono go zapisem ust. 3 art. 9f odnoszącego się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w brzmieniu "Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzeka zgodnie z Traktatami:

  • w zakresie skarg wniesionych przez Państwa Członkowskie, instytucje lub osoby fizyczne lub prawne;
  • w trybie prejudycjalnym, na wniosek sądów Państw Członkowskich, w sprawie wykładni prawa Unii lub ważności aktów przyjętych przez instytucje;
  • w innych sprawach przewidzianych w Traktatach".

Wiodącym organem sądowym w Unii Europejskiej pozostaje Trybunał Sprawiedliwości, którego funkcjonowanie w aspekcie instytucjonalnym jest w zasadzie powielane /z małymi wyjątkami spowodowanymi specyfika rozpatrywanych spraw/ przez pozostałe organy sądowe.

1. Trybunał Sprawiedliwości /TS/

Trybunał sprawiedliwości, jeden z głównych organów Wspólnot Europejskich, został utworzony w 1951 r. na mocy art. 7 Traktatu o Europejskiej Wspólnocie Węgla i Stali /EWWS/ i jest najstarszą instytucją unijną działającą nieprzerwanie od 58 lat i mieści się w Luksemburgu. Po powołaniu do życia dwóch pozostałych Wspólnot: Wspólnoty Europejskiej i Euroatomu, na mocy umowy z 25. 03. 1957 r. stał się właściwy i wspólny dla tych trzech Wspólnot. Podstawę prawną jego działania stanowią dotychczas: art. 220-245 TWE, protokół w sprawie statutu TS /stanowi załącznik do Traktatu z Nicei/ oraz regulamin proceduralny TS UE z 7.06.1991 r., z tym, że Traktat z Lizbony przewiduje usunięcie art. 220. Należy podkreślić, ze nowy Traktat zwiększa rolę Parlamentu Europejskiego w kwestii regulacji formalno-prawnych dotyczących TS zmieniając zapisy w artykule 245 akapit drugi: "Parlament Europejski i Rada, stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą prawodawczą, mogą zmienić postanowienia Statutu, z wyjątkiem postanowień tytułu I i arty-kułu 64 tego Statutu. Parlament Europejski i Rada stanowią na wniosek Trybunału Sprawiedliwości i po konsultacji z Komisją albo na wniosek Komisji i po konsultacji z Trybunałem Sprawiedliwości". W poprzednim zapisie kompetencje takie należały do Rady, po konsultacjach z Parlamentem i komisją. Przepisy regulują jakie sprawy i na jakiej podstawie prawnej mogą być wytaczane przed Trybunałem. TS jest sądem właściwym we wszystkich sprawach, które dotyczą wspólnot. Zapewnia poszanowanie prawa, jest sądem międzynarodowym, administracyjnym, cywilnym, pracy czy konstytucyjnym. Orzecznictwo Trybunału jest podstawą do prawidłowej interpretacji i zastosowania prawa Wspólnotowego przez sądy kraju członkowskiego. Trybunał za pomocą wydawanych orzeczeń wpływa również w znaczący sposób na europejski proces integracji, a jego rozstrzygnięcia gwarantują jednolitość wspólnoty.

Początkowo Europejski Trybunał Sprawiedliwości składał się z 12 sędziów. Znaczący był brak określenia w przepisach narodowości sędziów i ich liczby przypadające na dane państwo członkowskie. Praktyka pokazała jednak, że w składzie TS zawsze znajdował się przynajmniej jeden sędzia z każdego państwa członkowskiego. Kiedy liczba państw członkowskich była parzysta, w TS zasiadał dodatkowy sędzia wybierany po kolei z każdego dużego państwa członkowskiego. Jeśli chodzi o rzeczników generalnych, to co do zasady 5 pochodziło z po jednym z każdego z dużych państw członkowskich, a 3 pochodziło kolejno z pozostałych państw członkowskich. Obecnie, po ostatnim rozszerzeniu UE, Trybunał składa się z 27 sędziów i 8 rzeczników generalnych. Zapis z art. 221 TWE mówiący o tym, że każde państwo członkowskie ma jednego sędziego w składzie Trybunału, ma zostać usunięty w Traktacie Lizbońskim i zastąpiony zapisem w art. 9f ust. 2., iż "W skład Trybunału Sprawiedliwości wchodzi jeden sędzia z każdego Państwa Członkowskiego. Trybunał Sprawiedliwości jest wspomagany przez rzeczników generalnych". Jeśli chodzi o rzeczników generalnych, to pięć największych państwa Unii Europejskiej (Niemcy, Francja, Hiszpania, Włochy i Wlk. Brytania) - na mocy niepisanej reguły - ma stałe miejsca, a na pozostałe wybiera się rzeczników na zasadzie rotacji z pozostałych państw członkowskich. Liczba rzeczników generalnych może być zwiększone w drodze jednomyślnej decyzji Rady UE, podjętej na żądanie Trybunału Sprawiedliwości ( art. 222 akapit l TWE/. W trakcie dyskusji nad przyjęciem Traktatu Lizbońskiego sprawa ta była przedmiotem ożywionej dyskusji, szczególnie zaś była podnoszona przez Polskę. Jeśli TS wystąpi o zwiększenie liczby rzeczników generalnych o trzy osoby, wówczas Rada wyrazi na to zgodę, co doprowadziłoby do otrzymania przez Polskę stałego rzecznika /jak 5 dużych krajów/, natomiast 5 pozostałych przyznawano by na zasadzie rotacji.

Sędziowie i rzecznicy generalni są imiennie mianowani przez Radę UE w oparciu o jednomyślną decyzję rządów państw członkowskich. Ośmiu rzeczników generalnych wybieranych jest w identyczny sposób. Zgodnie z art. 223 TWE sędziowie i rzecznicy generalni są wybierani na okres 6 lat, a ich mandat jest odnawialny. Zasada ta stanowi w Traktacie Lizbońskim powtórzenie zapisu art. 9f ust. 2, co wydaje się zbędne. Co 3 lata następuję częściowe odnowienie składu sędziowskiego, obejmujące na zmianę 13 albo 12 sędziów. Również, co 3 lata ma miejsce odnowienie składu rzeczników generalnych obejmujące po 4 rzeczników /precyzuje to art. 3 Statutu/.

Art. 224 określił warunki, jakie muszą spełniać członkowie TS - są oni wybierani zgodnie z procedurami ustalonymi przez dane Państwo spośród osób o niekwestionowanej niezależności i mających kwalifikacje wymagane w ich państwach do zajmowania najwyższych stanowisk sądowych lub są prawnikami o uznanej kompetencji. Mogą to być sędziowie, urzędnicy, politycy, adwokaci lub profesorowie uniwersyteccy państw członkowskich. Różnorodność horyzontów zawodowych i bogactwo ich doświadczenia są atutami dla Trybunału Sprawiedliwości, gdyż pozwalają rozpatrywać kwestie prawne pod kątem teoretycznym i praktycznym. Każde z tych Państw powołuje, jak wiadomo, jednego sędziego, a więc może to być także osoba spoza Unii. Natomiast ważne, aby osoba taka spełniała warunki, które pozwalają jej obejmować najwyższe stanowiska w sądownictwie. Traktat z Lizbony postanowił jednak skomplikować całą procedurę mianowania członków TS i SPI poprzez stworzenie dodatkowej instytucji opiniującej, opisanej w art. 224a" Ustanawia się komitet, którego zadaniem jest opiniowanie kandydatów do wykonywania funkcji sędziego i rzecznika generalnego w Trybunale Sprawiedliwości i Sądzie przed ich mianowaniem przez rządy Państw Członkowskich zgodnie z artykułami 223 i 224. Komitet składa się z siedmiu osobistości wybranych spośród byłych członków Trybunału Sprawiedliwości i Sądu, członków krajowych sądów najwyższych i prawników o uznanej kompetencji, przy czym jedną z kandydatur proponuje Parlament Europejski. Rada przyjmuje decyzję ustanawiającą reguły funkcjonowania komitetu oraz decyzję mianującą jego członków. Rada stanowi na wniosek prezesa Trybunału Sprawiedliwości.". Jak widać z powyższego zapisu, Unia Europejska chce mięć większy wpływ na mianowanie sędziów w organach sprawiedliwości i dlatego pragnie dokonywać ich weryfikacji jeszcze na etapie kandydowania.

Sędziowie mają oni status funkcjonariuszy międzynarodowych, a więc są całkowicie niezależni od państw, których są obywatelami, nigdy nie reprezentują swoich krajów, a Trybunał jest organem całkowicie niezależnym od państw członkowskich Unii, a także od ich systemów wymiaru sprawiedliwości. Przed objęciem swej funkcji sędziowie składają publicznie przysięgę o "wypełnianiu swych obowiązków w sposób bezstronny, sumienny oraz przy zachowaniu tajemnicy obrad sądu".

Zgodnie z art. 4 Statutu stanowiska sędziego nie można łączyć z żadnymi stanowiskami politycznymi czy administracyjnymi oraz nie mogą oni wykonywać żadnej innej pracy zarobkowej lub nie zarobkowej. Nawet na wykonywanie zawodu nauczyciela akademickiego muszą posiadać zgodę Rady UE. Również po zakończeniu funkcji sędziowie powinni dochować obowiązków uczciwości i roztropności przy obejmowaniu pewnych stanowisk lub przyjmowaniu pewnych korzyści.

Immunitet członków TS określa art. 3 Statutu i ma on charakter ogólny, szerszy od immunitetu przysługującego innym funkcjonariuszom wspólnotowym. Poza tym, że mają oni prawo do przywilejów i immunitetów, zgodnie z Protokołem w sprawie przywilejów i immunitetów Wspólnot Europejskich, posiadają również immunitet sędziowski, który ma charakter immunitetu jurysdykcyjnego, formalnoprawnego i uniemożliwia ściganie danej osoby oraz prowadzenie w stosunku do niej postępowania sądowego. Immunitet rozciąga się na czyny popełnione w trakcie sprawowania funkcji, a także na czas po ustąpieniu ze stanowiska i ma charakter względny, gdyż sędzia może zostać pociągnięty do odpowiedzialności karno-sądowej jedynie za zgodą samego Trybunału. Immunitet może być uchylony przez TS na posiedzeniu plenarnym. W przypadku uchylenia immunitetu i wszczęcia postępowania karnego przeciwko sędziemu, jest on sądzony w państwie członkowskim jedynie przez sąd uprawniony do sądzenia członków najwyższych krajowych władz sądowniczych.

Inne przywileje sędziów gwarantuje Protokół do Układu Fuzyjnego z 8 kwietnia 1965 roku np. zwolnienie z państwowych obowiązków podatkowych. Odwołanie sędziego lub rzecznika generalnego może nastąpić tylko w wyniku jednomyślnej decyzji pozostałego składu orzekającego, stwierdzającej, że dany sędzia przestał spełniać wymagane warunki lub nie wywiązuje się z obowiązków wynikających z jego urzędu. W przypadku przedwczesnego zwolnienia się miejsca w TS na pozostały czas kadencji mianuje się następcę. Kadencja sędziego kończy się z końcem kadencji, na który był nominowany, z chwilą jego śmierci lub z chwilą rezygnacji. Warto wspomnieć również, że zgodnie z art. 18 Statutu, w TS występuje instytucja wyłączenia sędziego, co ma na celu zachowanie pełnego obiektywizmu przy rozpatrywaniu danej sprawy.

Biorąc pod uwagę, że sędzia uczestniczy tygodniowo w 3-5 przesłuchaniach, naradach, w 5-7 sprawach oraz w posiedzeniach plenarnych dotyczących 8-10 spraw, do tego opracowuje własne sprawy oraz musi znaleźć czas na lekturę, obciążenie jego znaczące. Jeśli chodzi o wynagrodzenie to wynosi ono 112,5 % górnego pułapu uposażenia najstarszych rangą funkcjonariuszy Wspólnoty Europejskiej z najdłuższym stażem.

Rzecznicy generalni wspierają działalność TS. Najważniejszym ich zadaniem jest przygotowywanie pisemnych opinii na temat stanu prawa wspólnotowego w kwestii stanowiącej przedmiot danego postępowania oraz wskazania, jakie orzeczenie powinien wydać Trybunał. Ponadto opiniują oni kroki i wnioski procesowe we wszystkich sprawach, które na podstawie Statutu TS wymagają ich udziału. Oznacza to, że postępowanie nie może toczyć się bez wyrażenia stanowiska przez rzecznika, który jako wybitny znawca prawa wspólnotowego oraz osoba szczególnie znająca okoliczności przekazanej mu sprawy posiada olbrzymi autorytet wśród sędziów. Rzecznicy generalni mogą wpływać na orzeczenie jedynie siłą swych wniosków, gdyż nie biorą udziału w obradach i glosowaniu nad werdyktem. Dlatego też, podobnie jak sędziowie są oni mianowani za wspólnym porozumieniem przez rządy państw członkowski spośród osób, które dają gwarancję niezależności i posiadają kwalifikacje do zajmowania najwyższych stanowisk w sądownictwie lub są wybitnymi specjalistami w zakresie prawa Ma więc do nich zastosowanie również art. 223 TWE. Status rzecznika w zasadzie nie różni się od statusu sędziego. Muszą być oni osobami niezależnymi, dlatego nie wolno im pełnić żadnych funkcji politycznych lub administracyjnych i mają do nich zastosowanie te same przepisy Statutu TS /art.2-8/, co do sędziów.

Sędziowie i rzecznicy różnią się między sobą funkcjami. Głównym zadaniem sędziów jest orzekanie w sprawach podlegających Trybunałowi. Natomiast rzecznicy przygotowują i przedstawiają wnioski końcowe, które są odczytywane przed wydaniem wyroku na posiedzeniach kończących postępowanie przed Trybunałem. Wniosek końcowy jest pewnego rodzaju obiektywną propozycją rozstrzygnięcia sprawy, analizującą m. in. stan prawny, a nawet konsekwencje wydania określonego wyroku. Wnioski końcowe nie mają charakteru wiążącego dla sędziów, ale niezwykle rzadko się zdarza, aby wyrok i jego uzasadnienie znacznie różniły się od propozycji przedstawionych przez rzecznika generalnego.

Podstawowym zadaniem rzecznika generalnego jest działanie z całkowitą bezstronnością i niezależnością, publiczne przedstawianie uzasadnionych opinii na temat spraw rozpatrywanych przed TS w celu wspierania go przy wykonywaniu swych zadań.

Rzecznik generalny nie reprezentuje strony, przedstawia natomiast problematykę danej sprawy a czyni to w imieniu interesu publicznego.

Zgodnie z art. 13 Statutu, w skład Trybunału mogą wchodzić również sprawozdawcy pomocniczy mianowani jednogłośnie przez Radę UE na wniosek Trybunału. Składają przyrzeczenie o pracy bezstronnej i sumiennej i uczestniczą w postępowaniach przygotowawczych, które będzie rozpatrywał TS wspomagając sędziów sprawozdawców, a kontroluje ich bezpośrednio prezes Trybunału. Muszą oni posiadać niezbędne kwalifikacje prawnicze oraz cieszyć się niekwestionowaną niezależnością.


Trybunał Sprawiedliwości nie posiada złożonej organizacji wewnętrznej, ani rozbudowanej struktury administracyjnej. Sędziowie wybierają ze swojego grona zaraz po ukonstytuowaniu się Trybunału prezesa na okres 3 lat, z prawem wielokrotnego wyboru, zgodnie z art. 223 TWE. Prezes jest wybierany w głosowaniu tajnym, absolutną większością głosów. W przypadku, gdy kilka sędziów uzyska taką samą liczbę głosów wyboru prezesa dokonuje się według zasady starszeństwa, zgodnie z przepisami art. 7 Regulaminu. Prezes kieruje pracami sądowymi i administracją Trybunału, a w szczególności zajmuje się: kierowaniem i organizowaniem prac Trybunału; reprezentowaniem Trybunału na zewnątrz; przewodniczeniem w rozprawach i obradach; przygotowywaniem przewodu sądowego /sporządzanie wokand, ustalanie terminów posiedzeń/; podpisywaniem protokołów rozpraw, wyroków, zeznań; wydawaniem zarządzeń; desygnowaniem sędziego, przyjmowaniem jego rezygnacji.

Na czele administracji stoi sekretarz kancelarii, który bezpośrednio kieruje jej pracą. Pełni on takie same funkcje sądowe, co sekretarz sądu krajowego, jest jednak zarazem sekretarzem generalnym instytucji. Funkcja ta została już przewidziana w traktatach (art. 223 TWE, art. 139 TEWEA). Zgodnie z art. 12 regulaminu jest on wybierany przez TS na okres 6 lat z możliwości reelekcji, spośród osób ubiegających się o objęcie tego stanowiska według tych samych zasad, co prezes TS. Trybunał określa również jego statut. Sekretarz TS ma nie tylko funkcje /określone w art.12-19 regulaminu/ o charakterze administracyjnym, ale pełni również ważne funkcje sądowe. Do jego głównych zadań należą: kierowanie działalnością kancelarii Trybunału; kierowanie administracją, zarządzanie finansami i rachunkowością Trybunału /zadanie to wykonuje pod kierownictwem prezesa TS/; uczestniczenie we wszystkich posiedzeniach Trybunału; prowadzenie rejestru spraw; przyjmowanie, przekazywanie, przechowywanie pism procesowych i dokumentów; dokonywanie urzędowych wezwań i doręczeń; sprawowanie pieczy nad archiwami, publikacjami i pieczęciami Trybunału.

Należy podkreślić istotny fakt, że sekretarz TS wspiera prezesa oraz innych sędziów w czynnościach urzędowych. Przede wszystkim ma obowiązek, według art. 19 regulaminu, uczestniczyć w posiedzeniach Trybunału i jego izb. Ponadto czuwa nad regulaminowym przebiegiem postępowania przed TS, a w szczególności czuwa nad poprawnym wniesieniem skargi /każda sprawa wnoszona do Trybunału winna być adresowana do Sekretarza/, sporządza rejestr czynności sądowych, odpowiada za terminowe dostarczenie pism procesowych, podpisuje oryginał orzeczenia i deponuje go w kancelarii, dostarczając stronom uwierzytelnione podpisy wyroku. Sekretariat prowadzi się rejestr spraw, a dokumenty i oświadczenia odnotowywane są według kolejności wpływu. O każdej wniesionej skardze Sekretariat musi opublikować zawiadomienie w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej, zgodnie z art. 16 regulaminu.

Trybunał może powołać do pomocy sekretarzowi TS jednego lub kilku sekretarzy pomocniczych. W pracach związanych z administracją, zarządzaniem finansami oraz rachunkowością pomaga mu administrator. Sekretarz nadzoruje działalność Sekretariatu, co wiąże się z podległością służbową zatrudnionych przy Trybunale urzędników /ok. 700 osób/.

Jako instytucja niezależna i autonomiczna, Trybunał posiada także własny aparat administracyjny, który obejmuje, m.in. biuro tłumaczeń (tłumaczenie pisemne, tłumaczenie konferencyjne), albowiem Trybunał jest powołany do wypełniania swej misji we wszystkich językach urzędowych Unii.

Służby Trybunału, podzielone na dyrektoriaty, zostały określone przez Trybunał na podstawie propozycji sekretarza TS, zgodnie z art. 21 regulaminu. Są to:

Dyr. I - Biblioteka, badania i dokumentacje. Składa się z Wydziału Bibliotecznego / ok.120.000 pozycji dotyczących prawa wspólnotowego) oraz Wydziału Badań i Dokumentacji
Dyr. II - Tłumaczenia. Składa się z 21 wydziałów/tyle jest oficjalnych języków państw członkowskich/. Prawnicy-tłumacze zajmują się przekładem dokumentów spraw, gdyż zgodnie z regulaminem językiem roboczym Trybunału jest język francuski.
Dyr. III - Tłumaczenie bezpośrednie
Dyr. IV - Informacja. Obsługujący TS w zakresie medialnym /organizuje konferencje sędziów, wydaje cotygodniowy biuletyn dotyczący rozpatrzonych już spraw/.
Dyr. V - Administracja. Tworzą go Departament Personalny łącznie z Departamentem Finansowym i Departamentem Obsługi Wewnętrznej.

Trybunał Sprawiedliwości jest organem stałym pracującym w trybie ciągłym, obradującym na sesjach, natomiast sędziowie, rzecznicy generalni i sekretarz muszą zamieszkiwać, zgodnie z art. 14 Statutu w miejscu siedziby Trybunału - Luksemburgu.

Trybunał, zgodnie z art. 16 Statutu powołuje izby, przed którymi toczy się właściwe postępowanie. Pracami izb kieruje zawsze jeden z wiceprezesów. Izby składają się z pięciu lub trzech sędziów. Prezesi izb złożonych z pięciu sędziów wybierani są na trzy lata, a prezesi izb złożonych z trzech sędziów na jeden rok. Ich mandat może być jednokrotnie odnowiony.

TS może rozpoznawać sprawy w składzie wielkiej izby składającej się z 13 sędziów. Wielka izba obraduje, zgodnie z art. 16 Statutu na żądanie państwa członkowskiego lub instytucji wspólnotowej, które są stroną w postępowaniu. Podczas obrad wielkiej izby wymagane quorum, zgodnie z art. 17 Statutu TS wynosi 9 sędziów, a w przypadku braku quorum prezes odracza sprawę do czasu osiągnięcia quorum.

Trybunał może również obradować w pełnym składzie, gdy sam uzna, że wniesiona sprawa ma wyjątkowe znaczenie, a także w sprawach szczególnie istotnych lub skomplikowanych. Obrady pełnego składu Trybunału są ważne, zgodnie z art. 17 Statutu, gdy bierze w nich udział minimum 15 sędziów /z 27 wchodzących w skład TS/. Dotyczy to takich spraw, jak zdymisjonowanie lub pozbawienie prawa do emerytury lub innych podobnych korzyści Rzecznika Praw Obywatelskich, członków Komisji Europejskiej i członków Trybunału Obrachunkowego. Oznacza to, że w pozostałych przypadkach TS może podejmować dowolnie decyzję co do rozpatrywania sprawy przez wielką izbę lub w izbach składających się z pięciu lub trzech sędziów.

Pierwotnie zasadą były posiedzenia w składzie wielkiej izby. W miarę upływu czasu coraz więcej spraw przekazywano jednak do izb i tym samym posiedzenia wielkiej izby TS stały się wyjątkiem od zasady postępowania w izbach. Izby są powoływane przez Trybunał co roku i są wyznaczone do podejmowania czynności przygotowawczych lub rozstrzygania spraw określonych kategorii zgodnie z przepisami szczególnymi. Trybunał tworząc izby jednocześnie decyduje o przydzieleniu do nich sędziów.

Izba orzeka w rozpatrywanych przez siebie sprawach zwykłą większością głosów. Rolą rzeczników generalnych w tym organie sadowniczym jest przedstawianie uzasadnionych opinii w sprawach wniesionych przed Trybunał. Muszą oni to czynić publicznie i bezstronnie.

W obradach musi zasiadać nieparzysta liczba sędziów pod rygorem nieważności, według art. 17 Statutu. Rozprawom i obradom przewodniczy prezes Trybunału.

Natomiast funkcję pierwszego rzecznika generalnego określa art. l0 ust. I regulaminu TS. Polega ona na przydzielaniu spraw poszczególnym rzecznikom generalnym oraz nadzorowaniu ich pracy. Jest on mianowany przez Trybunał na okres 1 roku.

Sprawy procedury stosowanej przed Trybunałem są stosunkowo skomplikowane. Pierwszą czynnością jest skierowanie pozwu do sekretarza TS. Od przyjęcia pozwu sprawa jest wpisywana do rejestru. Najpierw sprawy kierowane są do sędziego sprawozdawcy, a następnie prezes TS wyznacza sędziego odpowiedzialnego za prowadzenie danej sprawy, a pierwszy rzecznik generalny - rzecznika generalnego.

Dalsza procedura dzieli się na dwie fazy: pisemną, a następnie ustną. Podczas pierwszej - pisemnej - fazy wszystkie strony, których dana sprawa dotyczy, przedkładają pisemne oświadczenia, a przede wszystkim wniosek zawierający: nazwę wnoszącego sprawę i jego adres; nazwę strony; określenie przedmiotu sprawy; argumentacje; załączniki; wnioski dowodowe oraz całość korespondencji między stronami i zaangażowanymi w sprawę.

Pozwany składa pisemną odpowiedź na postawione mu zarzuty w ciągu miesiąca od dostarczenia mu pozwu. Następnie obie strony mają możliwość złożenia uzupełniających pism procesowych. Następnie sędzia przydzielony do danej sprawy sporządza sprawozdanie podsumowujące te oświadczenia oraz wskazujące na podstawę prawną danej sprawy. Opierając się na tym sprawozdaniu, rzecznik generalny przydzielony do danej sprawy wyciąga własne wnioski. Po zapoznaniu się z nimi sędzia sporządza projekt wstępnego rozstrzygnięcia, który przedkłada pozostałym członkom Trybunału do rozważenia.

Po zamknięciu części pisemnej prezes TS wyznacza datę rozpoczęcia części ustnej, którą można określić publicznym przesłuchaniem. Może się ona odbywać przed Trybunałem w pełnym składzie (na "sesji plenarnej") lub przed izbami, w skład których wchodzi trzech lub pięciu sędziów w zależności od wagi lub złożoności sprawy. Na początku części ustnej wyznaczony przez prezesa sprawozdawca przedstawia raport o sprawie. Podczas przesłuchania adwokaci stron przedstawiają bezpośrednio składowi rozstrzygającemu czyli sędziom i rzecznikowi generalnemu swoje stanowisko w danej sprawie i odpowiadają na zadawane przez sędziów i rzecznika pytania. Następnie obie strony wygłaszają swoje mowy. Po zakończeniu wystąpień stron rzecznik generalny przedstawia własne wnioski. Zadaniem rzeczników generalnych jest przedstawianie Trybunałowi w ramach swych "wniosków" propozycji decyzji - nieobligatoryjnej, opierającej się na w pełni niezależnym i bezstronnym zbadaniu kwestii prawnych podnoszonych w danej sprawie. Te wnioski stanowią integralną część procedury ustnej /art. 59 regulaminu/ i są publikowane razem z postanowieniem Trybunału w zbiorze orzeczeń. Przygotowany przez rzecznika końcowy wniosek procesowy kończy postępowanie przed Trybunałem, po czym sędziowie udają się na naradę i wydają orzeczenie.

Narady sądowe są zamknięte, a każdy sędzia prezentuje swoja opinię. Po dyskusji następuje głosowanie, rozpoczyna je zaś najmłodszy sędzia, a decyzja zapada większością głosów. Jeśli nie zgłoszono zdania odrębnego, wyrok zostaje podpisany przez wszystkich sędziów, którzy brali udział w naradzie, a następnie ogłoszony na posiedzeniu jawnym. Wyrok uprawomocnia się z dniem ogłoszenia, a następnie jest publikowany w Monitorze Orzeczeń Trybunału.

Decyzje TS wydawane w wyniku prowadzonego przed nim postępowania mogą przyjąć formę postanowienia albo orzeczenia. Postanowienia wydawane są w przypadkach pilnych, w celu pouczenia, w kwestii określenia kosztów procesowych i w innych podobnych kwestiach. Orzeczenia są podstawową formą decyzji. Orzeczenie składa się z 3 części przedstawiających kolejno: stan faktyczny, stan prawny i ostateczną decyzję Trybunału.

Postępowanie jest, co do zasady prowadzone w języku francuskim ponieważ, jest on językiem roboczym Trybunału, ale strona postępowania ma prawo wybrania jednego z 21 języków stosowanych we Wspólnocie Europejskiej, zgodnie z art. 29 regulaminu. Z zasady wyboru języka dokonuje skarżący. Wówczas wybrany język jest używany do prowadzenia postępowania, przy redagowaniu pism procesowych oraz przy wydawaniu orzeczenia. W części ustnej postępowania zapewnione jest symultaniczne tłumaczenie na języki oficjalne Wspólnoty, inne niż język postępowania. Jeżeli pozwanym jest państwo członkowskie albo osoba fizyczna posiadająca obywatelstwo państwa członkowskiego lub osoba prawna ustanowiona w państwie członkowskim, językiem postępowania jest język urzędowy tego państwa członkowskiego. Jeśli w państwie tym obowiązuje kilka języków urzędowych, skarżący wybiera ten, który mu najbardziej odpowiada. Orzeczenia prejudycjalne wydawane są zawsze w języku urzędowym sądu państwa, którego prawodawstwa dotyczy to orzeczenie.

Reprezentacja przed TS jest obowiązkowa, tzn. zasadą naczelną postępowania jest obligatoryjność posiadania przez stronę pełnomocnika. Oryginał składanego pisma musi być opatrzony podpisem pełnomocnika /przedstawiciela lub adwokata/.Obowiązek ten zapewnia odpowiedni poziom przedkładanych argumentów. Instytucje wspólnotowe są z reguły reprezentowane przez członków ich biur prawnych. Państwa członkowskie przeważnie są reprezentowane przez funkcjonariuszy biura prawnego MSZ. Osoba fizyczna lub osoba prawna występująca przed TS musi być reprezentowana przez adwokata wpisanego na listę rady adwokackiej któregokolwiek z państw członkowskich. Profesorowie prawa, którym przepisy prawne państwa jego pochodzenia przyznają zdolność procesową, mogą występować przed TS na tych samych zasadach co adwokaci.

Postępowanie przed Trybunałem z zasady jest bezpłatne. Nie pobiera się opłat wpisowych, a np. koszty podróży podlegają zwrotowi. W sprawach pomiędzy wspólnotami a ich funkcjonariuszami własne koszty ponoszą instytucje. Płatne są natomiast niektóre wyjątkowe prace, np. tłumaczenia.

Z zasady strona przegrana płaci honorarium adwokackie stronie przeciwnej oraz kwoty należne świadkom i ekspertom. Generalnie strony same między sobą ustalają wysokość kosztów procesowych. Strona przegrywająca ponosi je tylko wtedy, jeśli o to wniosła w swym oświadczeniu strona wygrana. W przypadku braku zgody jedna ze stron ma prawo złożenia wniosku do TS o ustalenie tych kosztów. W takiej sytuacji koszty procesowe są określane przez izbę, której sprawa była podporządkowana.


Trybunał Sprawiedliwości jest organem rozstrzygających w sprawach związanych z funkcjonowaniem Wspólnot. Jego jurysdykcja może mieć charakter obligatoryjny lub fakultatywny. Zgodnie z art. 220 TWE przede wszystkim czuwał on nad poszanowaniem prawa w wykładni i stosowaniu Traktatów ustanawiających Wspólnoty Europejskie oraz przepisów stanowionych przez właściwe instytucje Wspólnoty. Po zlikwidowaniu tego artykułu o charakterze stosunkowo ogólnym prawodawca unijny podjął próbę skonkretyzowania zadań wymiaru sprawiedliwości, w tym również Trybunału Sprawiedliwości poprzez zapis art. 9f ust. 3, iż orzeka on zgodnie z Traktatami: w zakresie skarg wniesionych przez Państwa Członkowskie, instytucje lub osoby fizyczne lub prawne; w trybie prejudycjalnym, na wniosek sądów Państw Członkowskich, w sprawie wykładni prawa Unii lub ważności aktów przyjętych przez instytucje; oraz w innych sprawach przewidzianych w Traktatach". Jak widać kompetencja TS pozostaje szeroka i obejmuje całość postępowań spornych i niespornych, przewidziane w Traktacie. Obecnie jednak wiele spraw rozpatrywanych jest w pierwszej instancji przez SPI lub SSP, a do TS trafiają jedynie w procedurze odwoławczej lub w ramach procedury kontrolnej. Pozostają mimo to jeszcze pewne kategorie spraw, w których ze względu na ich charakter lub ze względu na występujące w nich w charakterze stron podmioty, TS pozostaje wyłącznie właściwy w pierwszej i jedynej instancji.

W celu skutecznego wykonywania tego zadania Trybunał został wyposażony, m.in. w szerokie kompetencje w zakresie orzekania, które wykonuje w ramach różnego rodzaju skarg. W szczególności jest on właściwy do orzekania w przedmiocie skarg o unieważnienie decyzji lub na bezczynność wniesionych przez państwo członkowskie lub przez instytucję, skarg na uchybienie zobowiązaniom wspólnotowym skierowanych przeciwko państwom członkowskim oraz odwołań od orzeczeń Sądu Pierwszej Instancji. Sprawy wnoszone do Trybunału dzielą się na trzy grupy:

  • sprawy wniesione przez instytucje Wspólnot, państwa członkowskie, osoby fizyczne i prawne a podstawą wszczęcia jest wniesienie skargi,
  • sprawy o wydanie orzeczenia wstępnego, gdy jeden z sądów lub trybunałów w kraju członkowskim uzna, że niezbędne jest wystąpienie z wnioskiem do TS, aby ten dokonał interpretacji prawnej. Finał takiej sprawy jest zawsze w sądzie krajowym,
  • sprawy rozstrzygane przez Trybunał po rozpoznaniu odwołania od orzeczeń Sądu Pierwszej Instancji.

Trybunał Sprawiedliwości jest właściwym do rozpatrywania ściśle określonego rodzaju skarg:

  • przeciwko państwu członkowskiemu o nie wywiązywanie się ze zobowiązań wspólnotowych z art.226 TWE: wszczynane są z reguły przez Komisję Europejską z powodu naruszeń TWE,
  • przeciwko instytucjom wspólnotowym o stwierdzenie nieważności aktu prawa wspólnotowego z art.230 TWE,
  • przeciwko instytucjom wspólnotowym na ich zaniechania z art.232 TWE,
  • przeciwko instytucjom wspólnotowym o odszkodowanie z art.288 TWE,
  • -spory między funkcjonariuszami a Wspólnota Europejską (spory pracownicze) z art.236 TWE.

 

W ramach natomiast jurysdykcji niespornej, czyli opiniodawczej Trybunał orzeka:

  • o zgodności umowy międzynarodowej, którą zamierzają zawrzeć WE z art.300 TWE,
  • w sprawach pytań prejudycjalnych kierowanych przez sądy krajowe z art.234 TWE Można stwierdzić, że Trybunał jest generalnie właściwy do kontroli legalności aktów prawa wspólnotowego, rozstrzyganie spraw związanych z odpowiedzialnością i wydawanie orzeczeń wstępnych.

Zakres kompetencji TS jest jakościowo i ilościowo różny od podobnych organów w państwach członkowskich. Trybunał spełnia w pewnym zakresie funkcje kilku sądów:

  • międzynarodowego - w jego zakresie rozstrzyga sprawy między państwami członkowskimi wtedy, gdy przysługuje im prawo do wzajemnego składania skarg do Trybunału o naruszenie traktatów;
  • konstytucyjnego - zapewnia jednakową interpretację prawa Wspólnoty; następuje to w drodze działań sądu, takich jak orzekanie o legalności aktów prawnych wydawanych przez Radę UE i Komisję Europejską oraz określanie uprawnień przysługujących poszczególnym instytucjom wspólnotowym oraz państwom członkowskim;
  • administracyjnego - rozstrzyga spory między funkcjonariuszami a organami Wspólnoty;
  • apelacyjnego i najwyższego - występuje w stosunku do Sądu Pierwszej Instancji oraz w postępowaniu mającym na celu rewizję kar pieniężnych, które Komisja ma prawo nałożyć w niektórych przypadkach naruszenia prawa Wspólnoty;
  • cywilnego i sądu pracy - rozstrzyga w sprawach o naprawienie szkód, jakie osobom i instytucjom trzecim wyrządziły organy Wspólnoty lub ich przedstawiciele.

Prawo do wnoszenia skargi do Trybunału przysługuje państwom członkowskim Unii, Radzie UE, Komisji Europejskiej, Parlamentowi Europejskiemu, Europejskiemu Bankowi Centralnemu i po uzupełnieniu przez Traktat Lizboński, Komitet Regionów oraz osobom fizycznym i prawnym. W tej ostatniej sytuacji to prawo jest niejako ograniczone, gdyż traktat przewiduje spełnienie przez zainteresowaną osobę fizyczną i prawną warunku, jakiego nie musi spełniać ani państwo, ani Rada UE i Komisja Europejska i inne organy Wspólnot. Prawo wniesienia skargi przysługuje bowiem tylko tej osobie fizycznej i prawnej, która jest adresatem uchwały, bądź też, gdy udowodni ona, że uchwała wydana w formie rozporządzenia lub decyzji skierowanej do innej osoby dotyczy jej bezpośrednio i indywidualnie/art. 230/. Jednak w Traktacie Lizbońskim kwestia ta została doprecyzowana: "Każda osoba fizyczna lub prawna może wnieść, na warunkach przewidzianych w akapitach pierwszym i drugim, skargę na akty, których jest adresatem lub które dotyczą jej bezpośrednio i indywidualnie oraz na akty regulacyjne, które dotyczą jej bezpośrednio i nie obejmują środków wykonawczych" oraz znalazło się dodatkowe stwierdzenie, iż "Akty tworzące organy i jednostki organizacyjne Unii mogą przewidywać wymogi i warunki szczególne dotyczące skarg wniesionych przez osoby fizyczne lub prawne na akty tych organów lub jednostek organizacyjnych zmierzające do wywarcia skutków prawnych wobec tych osób". Trybunał po rozpatrzeniu skargi orzeka legalność bądź też nielegalność aktów prawnych. W przypadku stwierdzenia nielegalności, Trybunał wydaje wyrok anulujący go w całości. Gdy zaskarżona dokument ma postać rozporządzenia, a więc jest aktem prawnym o charakterze ogólnym, Trybunał może /jeżeli uzna to za stosowne/ stwierdzić, jakie elementy rozporządzenia mają nadal moc wiążącą, a jakie zostają anulowane. Traktat Lizboński termin "akty uchwalone wspólnie przez Parlament Europejski i Radę, "...zastąpił terminem ...aktów prawodawczych..." i precyzując, że chodzi o Radę Europejską zaś na końcu dodano zdanie w brzmieniu: "Kontroluje również legalność aktów organów lub jednostek organizacyjnych Unii, które zmierzają do wywarcia skutków prawnych wobec osób trzecich". Przyjęcie nowej nomenklatury skutkuje zmianami również w innych artykułach Traktatu.

Istotnym novum wprowadzonym przez Traktat Lizboński jest nowy art. 235a, który stwierdza, że "Trybunał Sprawiedliwości jest właściwy do orzekania w sprawie legalności aktu przyjętego przez Radę Europejską lub Radę zgodnie z artykułem 7 Traktatu o Unii Europejskiej wyłącznie na wniosek Państwa Członkowskiego, którego dotyczy stwierdzenie Rady Europejskiej lub Rady, oraz wyłącznie w odniesieniu do przestrzegania postanowień czysto proceduralnych przewidzianych w tym artykule. Wniosek takie musi być złożony w terminie miesiąca od daty tego stwierdzenia. Trybunał orzeka w terminie miesiąca od daty wniosku".

Kolejnym uprawnieniem Trybunału jest orzekanie, zgodne z art. 232 TWE o naruszeniu prawa nie przez działanie, ale przez zaniechanie działania ze strony Rady /Europejskiej jak dodaje Traktat Lizboński/, Komisji Europejskiej lub Parlamentu Europejskiego, jeżeli traktat przewidywał podjęcie określonej uchwały. Powyższy wykaz został przez Traktat Lizboński rozszerzony o Europejski Bank Centralny oraz o stwierdzenie, że "niniejszy artykuł /232/ ma zastosowanie, na tych samych warunkach, do organów i jednostek organizacyjnych Unii, które zaniechają działania", co wskazuje, że tej procedurze będą podlegały wszystkie instytucje unijne. Orzekanie Trybunału w sprawie zaniechania działania ze strony tych organów jest dopuszczalne pod warunkiem, że był on uprzednio wezwany do działania i pomimo tego wezwania nie podjął żadnej akcji w okresie dwóch miesięcy. Tak np. Rada UE może wystąpić ze skargą na Komisję Europejską, że naruszyła ona traktat nie występując na czas z propozycją, bez której Rada UE nie mogła podjąć uchwały. Ogólne prawo wniesienia skargi w tej sprawie przysługuje państwom Unii i jej instytucjom, natomiast osobom fizycznym i prawnym prawo to przysługuje na zasadach omówionych powyżej. Trybunał Sprawiedliwości jest właściwy, na tych samych zasadach, w sprawach wniesionych przez Europejski Bank Centralny w ramach jego kompetencji oraz w sprawach wszczętych przeciwko niemu.

To uprawnienie Trybunału ma zasadnicze znaczenie i w dużym stopniu determinuje jego rolę w systemie rozstrzygania sporów i procesie podejmowania decyzji we Wspólnotach Europejskich. Pozwala ono bowiem Trybunałowi na takie działanie, które powoduje, że organy Wspólnot odgrywające główną rolę w procesie legislacyjnym, tj. Rada UE i Komisja Europejska, muszą wywiązywać się ze swych obowiązków podjęcia danej uchwały czy wystąpienia na czas z propozycją tej uchwały.

Umożliwia ona Trybunałowi lub Sądowi Pierwszej Instancji kontrolę legalności braku działania instytucji wspólnotowych. Niemniej jednak skarga ta może zostać wniesiona dopiero po tym, jak dana instytucja została uprzednio wezwana do działania. Jeżeli została stwierdzona nielegalność zaniechania, dana instytucja jest zobowiązana do podjęcia właściwych środków zmierzających do położenia kresu owej bezczynności. Z działania tego artykułu /233 TWE/ wyłączono w Traktacie Lizbońskim Europejski Bank Centralny. Skarga ta, oparta na odpowiedzialności pozaumownej, daje również Trybunałowi uprawnienia do orzekania w przedmiocie odpowiedzialności Wspólnoty za szkody wyrządzone obywatelom lub przedsiębiorstwom przez instytucje lub ich urzędników w związku z pełnionymi przez nich funkcjami. Jednocześnie ustalono w Traktacie Lizbońskim, że w ramach zacieśnienia kontroli nad działaniami instytucji unijnych i niedopuszczenia do ich przedawniania zmieniono treść artykułu 241 znacznie rozszerzając katalog podmiotów, które będzie obejmował: "Bez względu na upływ terminu przewidzianego w artykule 230 akapit piąty, każda strona może, w postępowaniu dotyczącym aktu o zasięgu ogólnym przyjętego przez instytucję, organ lub jednostkę organizacyjną Unii, podnieść zarzuty określone w artykule 230 akapit drugi, w celu powołania się przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej na niemożność stosowania tego aktu"/w dotychczasowym brzmieniu dotyczyło to rozporządzeń uchwalonych wspólnie przez Parlament i Radę lub przez Radę, Komisję i EBC/.

Trybunał rozstrzyga spory dotyczące nie tylko legalności podejmowania uchwał lub też ich niepodejmowania w ogóle, ale również spory w sprawie wykonania przyjętych przez państwa członkowskie zobowiązań. Skargę taką może wnieść Komisja Europejska po stwierdzeniu, że państwo członkowskie Unii nie wypełniło zobowiązań wynikających z traktatów. Skarga ta umożliwia Trybunałowi kontrolę wypełniania przez państwa członkowskie zobowiązań, które na nich ciążą na mocy prawa wspólnotowego. Wniesienie sprawy do Trybunału poprzedzone jest postępowaniem wstępnym wszczętym przez Komisję Europejską i polegającym na umożliwieniu państwu członkowskiemu udzielenia odpowiedzi na stawiane mu zarzuty. Jeśli postępowanie to nie doprowadzi państwo członkowskie do zaprzestania uchybianiu jego zobowiązaniom, może zostać wniesiona do Trybunału skarga w przedmiocie naruszenia prawa wspólnotowego /art. 226 TWE/. Skarga ta może zostać wniesiona przez Komisję Europejska /w praktyce są to najczęstsze przypadki/, bądź przez inne państwo członkowskie, tylko że wcześniej musi ono zgłosić sprawę Komisji. Jeżeli Trybunał stwierdzi, że miało miejsce uchybienie zobowiązaniom, dane Państwo jest zobowiązane do bezzwłocznego zaradzenia temu uchybieniu. Jeśli wskutek kolejnej skargi Komisji Europejskiej TS stwierdzi, że dane państwo członkowskie nie zastosowało się do jego wyroku, zgodnie z dotychczasowym art. 228 TWE może na wniosek Komisji nałożyć na nie ryczałt lub okresową karę pieniężną. Trybunał może wyegzekwować nałożoną przez siebie karę pieniężną, jeżeli ukarany miał czas na ustosunkowanie się do orzeczenia. Trybunał ma nieograniczone prawo rozpatrzenia każdego odwołania od każdej nałożonej grzywny. Nowy zapis tego artykułu zmienia ust.2, w którym stwierdza, że "jeżeli Komisja uzna, że dane Państwo Członkowskie nie podjęło środków zapewniających wykonanie wyroku Trybunału, może ona wnieść sprawę do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, po umożliwieniu temu Państwu przedstawienia uwag. Wskazuje ona wysokość ryczałtu lub okresowej kary pieniężnej do zapłacenia przez dane Państwo Członkowskie, jaką uzna za odpowiednią do okoliczności" oraz dodaje się nowy ustęp 3 w brzmieniu: "Jeżeli Komisja wniesie skargę do Trybunału zgodnie z artykułem 226, uznając, że dane Państwo Członkowskie uchybiło obowiązkowi poinformowania o środkach podjętych w celu transpozycji dyrektywy przyjętej zgodnie z procedurą prawodawczą, Komisja może, o ile uzna to za właściwe, wskazać kwotę ryczałtu lub okresowej kary pieniężnej do zapłacenia przez dane Państwo, jaką uzna za odpowiednią do okoliczności. Jeżeli Trybunał stwierdzi, że nastąpiło naruszenie prawa, może nałożyć na dane Państwo Członkowskie ryczałt lub okresową karę pieniężną w wysokości nie przekraczającej kwoty wskazanej przez Komisję. Zobowiązanie do zapłaty staje się skuteczne w terminie określonym w wyroku Trybunału." Nie do końca jest jasne jak to odwołanie Komisji do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej ma wyglądać jeśli Trybunał jest jego częścią zgodnie z art. 9f Traktatu. Widać jednak, że w kwestii nakładania kar na państwa członkowskie rola Komisji wyraźnie wzrosła.

Skarżący może również wnosić o unieważnienie aktu prawnego wydanego przez instytucję wspólnotową. Komisja Europejska może przedkładać Trybunałowi wnioski o uznanie za nieważne aktów prawnych wydawanych przez Parlament Europejski lub Radę UE. Trybunał może orzec nieważność przepisu lub decyzji wydanej przez Komisję Europejską lub Radę UE w określonych przypadkach, a mianowicie kiedy: okazała brak kompetencji; pogwałciła istotne procedury; nadużyła uprawnień; naruszyła postanowienie Traktatu lub przepisy prawne dotyczące jego stosowania.

Przedmiotem orzeczenia Trybunału są tylko uchwały prawnie wiążące, a więc rozporządzenia, dyrektywy i decyzje. Rozstrzygnięcia Trybunału są ostateczne i nie można od nich wnosić apelacji. Dzięki jego orzecznictwu powstaje jednolite prawo europejskie, które obowiązuje organy Wspólnoty: Rada Europejska, Komisja Europejska, Parlament Europejski, Centralny Bank Europejski, państwa członkowskie, ich instytucje i obywateli.


Trybunał Sprawiedliwości może rozpoznawać odwołania, ograniczone wyłącznie do kwestii prawnych, od wyroków Sądu Pierwszej Instancji. Jeżeli odwołanie jest dopuszczalne i zasadne, Trybunał uchyla orzeczenie Sądu Pierwszej Instancji. Jeżeli dana sprawa jest w toku, Trybunał jest władny ją rozstrzygnąć. W przeciwnym wypadku przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Pierwszej Instancji, który jest związany orzeczeniem wydanym w postępowaniu odwoławczym. Jeśli natomiast pierwszy rzecznik generalny uzna, że zachodzi poważne ryzyko naruszenia jedności lub spójności prawa unijnego, może wystąpić do TS z wnioskiem o poddanie orzeczenia SPI kontroli.

Trybunał rozstrzyga wewnętrzne spory w krajach Unii, które dotyczą warunków pracy oraz przepisów o zatrudnieniu. Stara się on działać stosunkowo sprawnie i skutecznie, gdy w grę wchodzą pojedyncze firmy lub osoby fizyczne.

Trybunał pełni także funkcje doradcze, polegające na wydawaniu opinii. Mogą dotyczyć one zgodności z traktatem umowy, jaką państwa Wspólnoty zamierzają podpisać z państwami trzecimi lub organizacją międzynarodową. Pomimo niewiążącego charakteru wyroku w takiej kwestii, lepiej dostosować się do opinii wydanej przez tę instytucję. W przypadku wejścia w życie umowy, która nie spotkała się z pozytywnym odzewem Trybunału wymagana jest specjalna procedura (taka jaką stosuje się przy rewizji postanowień traktatowych). Traktat z Lizbony postanowił bliżej sprecyzować kompetencje TS w sferze II i III filaru Unii Europejskiej, szczególnie w sferze wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa poprzez dodanie artykułu 240a w brzmieniu "Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej nie jest właściwy w zakresie postanowień dotyczących wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa ani w zakresie aktów przyjętych na ich podstawie. Trybunał jest jednak właściwy w zakresie kontroli przestrzegania artykułu 25b Traktatu o Unii Europejskiej oraz orzekania w sprawie skarg wniesionych na warunkach przewidzianych w artykule 230 akapit czwarty niniejszego Traktatu, dotyczących kontroli legalności decyzji przewidujących środki ograniczające wobec osób fizycznych lub prawnych przyjętych przez Radę na podstawie tytułu V rozdział 2 Traktatu o Unii Europejskiej" oraz w sferze wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości poprzez dodanie artykułu 240b "W wykonywaniu swoich uprawnień dotyczących postanowień części trzeciej tytuł IV rozdziały 4 i 5 odnoszących się do przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej nie jest właściwy w zakresie kontroli ważności lub proporcjonalności działań policji lub innych organów ścigania w Państwie Członkowskim ani do orzekania w sprawie wykonywania przez Państwa Członkowskie obowiązków dotyczących utrzymania porządku publicznego i ochrony bezpieczeństwa wewnętrznego". W ten sposób jasno ograniczono kompetencje Trybunału do rozpatrywania spraw czysto prawnych bez możliwości wpływania na kształt realizacji polityki zagranicznej oraz ingerencji w sprawy wewnętrzne państw członkowskich.

Trybunał Sprawiedliwości jest jedyną instancją kompetentną do rozstrzygania, na wniosek sądu krajowego, sporów o interpretację traktatów, jak i o ważność oraz interpretację aktów wydawanych przez poszczególne instytucje. Jeśli więc podnosi się jakąś kwestię przed trybunałem któregoś z państw członkowskich, to może on, a w niektórych sytuacjach nawet powinien, zwrócić się do TS, aby rozstrzygnął tę sporną kwestię. Wówczas zakres takiego orzeczenia /tzw. orzeczenie wstępne/ obejmuje, zgodnie z art. 234 TWE: interpretację traktatów, ważność i wykładnię aktów instytucji Wspólnot Unii oraz Europejskiego Banku Centralnego, interpretację statutów organów powołanych przez Radę, jeżeli jest to zaznaczone w tych statutach. Traktat z Lizbony dokonał w tym zapisie istotnych zmian, pozbawiając TS możliwości orzekania o ważności i wykładni aktów dot. EBC, jak również wykładni statutów organów utworzonych przez Radę. Dodano natomiast akapit stwierdzający, że: "jeżeli takie pytanie jest podniesione w sprawie zawisłej przed sądem krajowym dotyczącej osoby pozbawionej wolności, Trybunał stanowi w jak najkrótszym terminie".

Interpretowanie prawa to niezwykle efektywna funkcja tego organu sprawiedliwości, która prowadzi do poszerzania zakresu europejskiego prawa wspólnotowego. Realizacja funkcji interpretacji prawa zajmuje Trybunałowi bardzo dużo czasu, ale, jak się powszechnie uznaje, jest to najbardziej efektywna procedura ochrony europejskiego prawa wspólnotowego. Dokonując wykładni obowiązującego w ramach Unii prawa, Trybunał tworzy jednocześnie prawo, wzbogacając ciągle zakres europejskiego prawa wspólnotowego. Ten system jest gwarancją jednolitej interpretacji i jednolitego zastosowania prawa wspólnotowego w całej Unii. Trybunał odgrywa aktywną rolę, przyczynia się do jednoczenia Europy, jest czynnikiem dynamicznym nie obawia się okazywać swej niezależności. TS nie obawia się pozywania rządów czy też potężnych przedsiębiorstw. Trybunał dokonując wykładni obowiązującego w ramach Unii prawa, tworzy jednocześnie prawo, wzbogacając ciągle zakres europejskiego prawa wspólnotowego. Do najbardziej znanych wypracowanych dotychczas przez Trybunał ogólnych zasad prawa europejskiego zalicza się: zasadę dobrej wiary; zasadę posłuszeństwa prawu; zasadę zgodności z prawem aktów o charakterze administracyjnym; zasadę zakazu dyskryminacji i zasadę jednakowego traktowania; zasadę proporcjonalności; prawo do obrony; podstawowe prawa człowieka; non bis in idem (nie należy karać drugi raz za to samo); nullum criemen, nulla poena sine lege (nie ma zbrodni i winy bez uzasadnienia prawnego); audi alteram partem (wysłuchaj drugiej strony).

Należy w tym miejscu wspomnieć jeszcze o jednym specyficznym dla prawa wspólnotowego postępowaniu jakim jest odesłanie prejudycjalne. Choć Trybunał jest ze swej istoty najwyższym strażnikiem legalności prawa wspólnotowego, nie jest on jedynym sądem stosującym prawo wspólnotowe. Zadanie to spoczywa również na sądach krajowych, albowiem administrowanie prawa wspólnotowego, które co do zasady jest powierzone organom administracji państw członkowskich, pozostaje pod ich kontrolą; liczne przepisy Traktatów i prawa wtórnego (rozporządzenia, dyrektywy, decyzje) przyznają bezpośrednio pewne prawa jednostkom, będącym obywatelami państw członkowskich, którym to prawom sądy krajowe winny udzielić ochrony. Procedura przed Trybunałem Sprawiedliwości wzorowana jest na postępowaniu przed sądami krajowymi. Niezależnie od charakteru sprawy składa się ono jak wiadomo z części pisemnej i prawie zawsze z części ustnej, która jest jawna.

Należy jednak odróżnić procedurę dotyczącą skarg bezpośrednich od procedury odesłania prejudycjalnego.

  1. a. Procedura pisemna odesłania prejudycjalnego wymaga następujących etapów:
    • Postanowienie lub wyrok sądu krajowego.
    • Tłumaczenie wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym na wszystkie języki wspólnotowe i doręczenie go uczestnikom, Państwom Członkowskim i instytucjom wspólnotowym.
    • Publikacja wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.
    • Pisemne uwagi uczestników, Państw Członkowskich i instytucji wspólnotowych.
  2. b. Procedura ustna:
    • Rozprawa.
    • Opinia rzecznika generalnego.
    • Narada Trybunału.

Trybunał Sprawiedliwości posiada również inne szczegółowe uprawnienia. Jest on np. właściwy do rozstrzygania sporów związanych z działalnością Europejskiego Banku Inwestycyjnego w momencie, kiedy skarga została złożona przez Komisję lub przez państwo członkowskie., sporów o odszkodowanie za szkody popełnione przez funkcjonariuszy Unii w czasie realizacji obowiązków służbowych (art. 288 TWE). Trybunał może nakazać Wspólnocie wypłatę odszkodowania, jeśli jej funkcjonariusz postąpił niewłaściwie podczas wykonywania swoich obowiązków.

Trybunał jest również, chociaż już w niewielkim stopniu, właściwy do orzekania w sporach pomiędzy Wspólnotami a ich funkcjonariuszami. Te zadania Trybunału (jako sądu administracyjnego) dominowały zresztą przez długi czas w jego działalności.

Problemem Trybunału stało się ilość spraw i czas ich rozpatrywania, w związku z tym został powołany Sąd Pierwszej Instancji, który miał za zadanie odciążyć Trybunał Sprawiedliwości. Od orzeczeń Sądu można odwołać się do Trybunału, jeśli dotyczą one kwestii prawnych.

Należy podkreślić, że w każdym wypadku Trybunał Sprawiedliwości musi znajdować swoisty złoty środek pomiędzy zasadą pewności i zaufania do prawa oraz ochroną stosunków powstałych w dobrej wierze a zasadą jednolitego stosowania prawa.

Chociaż Wspólnota Europejska nie ma własnej policji, może jednak polegać na siłach policyjnych krajów członkowskich, gdy chodzi o ściąganie grzywny lub uwięzienia osoby oskarżonej. Natomiast gdy prawo WE zostanie pogwałcone przez rząd kraju członkowskiego, jest o wiele trudniej egzekwować decyzje Trybunału Europejskiego.

Postępowanie egzekucyjne opiera się na przepisach procedury cywilnej, obowiązujących w państwie, na którego terytorium odbywa się egzekucja wyroku Trybunału. Przed wykonaniem wyroku, kompetentny organ krajowy powołany w każdym państwie członkowskim do kontroli decyzji organów Wspólnot, musi tylko stwierdzić autentyczność wyroku.

Decyzje o zawieszeniu postępowania może podjąć tylko Trybunał, ale kontrole nad zgodnością tego postępowania z obowiązującymi przepisami sprawują sądy krajowe.

2. Sąd Pierwszej Instancji /SPI/

Wskutek dużego obciążenia Trybunału Sprawiedliwości oraz dążąc do podniesienia efektywności jego działalności państwa członkowskie podjęły decyzję o powołaniu dodatkowego organu sądowniczego Wspólnot. Na wniosek Trybunału Sprawiedliwości Rada UE, po zasięgnięciu opinii Komisji Europejskiej i Parlamentu Europejskiego, jednomyślnie podjęła decyzję w tej sprawie w dniu 24.10. 1988 r. Swoją działalność Sąd Pierwszej Instancji rozpoczął 3l. 10.1989 r. ze 151 sprawami przeniesionymi z Trybunału, w swojej siedzibie w Luksemburgu. Obecnie podstawą działania SPI jest art. 224 i 225 TWE oraz art.140a Traktatu o EUROATOM-ie i art. 32d Traktatu o Europejskie Wspólnocie Węgla i Stali.

Początkowo była to instytucja o charakterze pomocniczym wobec Trybunału Sprawiedliwości, której przekazano kompetencje orzekania w ściśle określonych obszarach prawa wspólnotowego. Traktat z Nicei wprowadził istotne zmiany dotyczące SPI wiodąc do jego autonomiczności i samodzielności. Od decyzji SPI przysługuje odwołanie do Trybunału Sprawiedliwości w terminie dwóch miesięcy od otrzymania orzeczenia.

Działalność SPI regulują, poza TWE, postanowienia decyzji założycielskiej SPI, Statut TS oraz regulamin proceduralny SPI.

W skład Sądu Pierwszej Instancji wchodzi obecnie, zgodnie z art. 48 Statutu TS, 27 sędziów. Art. 224 TWE precyzujący, że w skład Sądu Pierwszej Instancji wchodzi co najmniej jeden sędzia z każdego Państwa Członkowskiego zamieniono na art. 9f Traktatu z Lizbony. Ta formuła jest odmienna od zapisu dotyczącego TS i ma umożliwić, w swoim założeniu, zwiększenie liczby sędziów w celu podniesienia efektywności pracy SPI.

Sędziowie są mianowani za wspólnym porozumieniem przez rządy państw członkowskich na okres 6 lat, a ich mandat jest odnawialny. Kandydaci na członków SPI muszą spełniać warunki do pełnienia funkcji sędziowskich oraz dawać gwarancje całkowitej bezstronności, podobnie jak sędziowie TS. Jeśli chodzi kompetencje prawnicze, art. 224 TWE mówi o posiadaniu uprawnień do zajmowania wysokich stanowisk sądowych.

W czasie pełnienia swojej funkcji członkowie SPI mają te same obowiązki co członkowie TS i korzystają z podobnych gwarancji przywilejów i immunitetów. Zasadą jest, że jeśli Rada UE nie postanowi inaczej, to postanowienia TWE dotyczące TS stosuje się do SPI. Członkowie SPI wybierają spośród siebie Przewodniczącego, którego mandat trwa 3 lata i jest odnawialny.

Poza tym status Sędziów SPI nie różni się od statusu sędziów Trybunału Sprawiedliwości.

Przy Sądzie Pierwszej Instancji nie ma rzeczników generalnych, natomiast zgodnie zapisami art. 49 Statutu TS każdy sędzia SPI może być wyznaczony do wykonywania zadań rzecznika generalnego /za wyjątkiem Przewodniczącego/ w sprawach badanych na posiedzeniu plenarnym, a nawet w izbach, kiedy wymaga tego złożoność faktów lub sytuacji prawnej.


Dotychczas ta możliwość była rzadko stosowana. SPI korzysta z zaplecza technicznego i administracyjnego TS. Ponadto posiada własną Kancelarię i Sekretarza, którego kompetencje są zdecydowanie skromniejsze od uprawnień Sekretarza TS.

Stworzenie Sądu Pierwszej Instancji implikuje powstanie systemu sądowego opartego na dwustopniowym sądownictwie: wszystkie orzeczenia w sprawach rozpoznawanych w pierwszej instancji przez Sąd mogę zostać zaskarżone do Trybunału Sprawiedliwości w drodze odwołania ograniczonego do kwestii prawnych.

Co do zasady analogicznie jak w przypadku Trybunału, Sąd Pierwszej Instancji obraduje w 3- lub 5-osobowych izbach, ale może też orzekać w pełnym składzie 13 sędziów. Niewiele spraw rozpatrywanych jest w pełnym składzie, zazwyczaj rozpatruje się je i rozstrzyga w izbach.

Procedura Sądu Pierwszej Instancji obejmuje zasadniczo fazę pisemną oraz fazę ustną.

Procedura przebiega w języku wybranym przez stronę skarżącą.

Prezes wyznacza na początku sprawy sędziego sprawozdawcę, którego zadaniem jest śledzenie przebiegu sprawy.

Na zakończenie procedury pisemnej, a w danym przypadku, po przeprowadzeniu środków dowodowych, sprawa jest rozpatrywana na posiedzeniu jawnym. Rozprawy sądowe są tłumaczone symultanicznie na różne języki urzędowe Unii Europejskiej. Sędziowie obradują następnie na podstawie projektu sporządzonego przez sędziego sprawozdawcę, a wyrok jest ogłaszany publicznie. Procedura postępowania przed Sądem Pierwszej Instancji jest taka sama jak przed Trybunałem Sprawiedliwości. Natomiast należy pamiętać, że TS jest instancją apelacyjną dla Sądu Pierwszej Instancji i ma moc uchylania jego orzeczeń. Podstawową różnicą dzielącą obydwa sądy jest zakres spraw podlegających ich orzecznictwu oraz nadrzędny charakter Trybunału Sprawiedliwości.

SPI określa własne zasady postępowania w porozumieniu z TS. Zasady te wymagają jednomyślnego zatwierdzenia przez Radę UE. Rodzaje spraw rozpatrywanych przez SPI określa Rada, działając jednomyślnie na wniosek TS i po zasięgnięciu opinii Parlamentu Europejskiego i Komisji. Jednoczesne istnienie tych 2 sądów wymaga uregulowania ich wzajemnych kompetencji, zwłaszcza w kwestii ich kognicji. Konflikt negatywny dotyczący kognicji obu sądów został wykluczony przez rozwiązanie, zgodnie z którym uznanie się przez jeden z sądów za niewłaściwy pociąga za sobą konieczność przesłania sprawy drugiemu sądowi i obowiązek rozstrzygnięcia przez niego sprawy. W celu uniknięcia sprzecznych orzeczeń SPI i TS każdy z nich może zawiesić toczące się przed nim postępowanie do czasu wypowiedzenia się przez drugi sąd. Ponadto w sprawach, które nie należą do wyłącznej kompetencji SPI, stronom przysługuje odwołanie do TS w ciągu 2 miesięcy od dostarczenia orzeczenia. Podstawą odwołania musi być brak właściwości, istnienie uchybień procesowych lub naruszenie prawa wspólnotowego. W przypadku uznania odwołania TS unieważnia decyzję SPI i może odesłać sprawę do SPI do ponownego rozpatrzenia (typowe dla kasacji) albo ze względów ekonomiki proceduralnej sam orzec w kwestii merytorycznej

Początkowo Sąd Pierwszej Instancji miał ograniczone uprawnienia, ale z biegiem czasu zakres orzekania był rozszerzany na nowe obszary. Wszystkie skargi bezpośrednie wniesione przez osoby fizyczne i prawne są składane właśnie do Sądu Pierwszej Instancji, poza skargami wniesionymi przez państwa członkowskie i instytucje Wspólnot.

Ogólnie SPI rozstrzyga niektóre kategorie spraw w pierwszej instancji z możliwością odwołania się do TS. Nie znaczy to jednak, że jest to typowy sąd pierwszej instancji. Rozstrzyganie tylko niektórych kategorii spraw świadczy o ograniczonej kognicji SPI, a nie o jego pierwszo instancyjnym charakterze. W szczególności SPI rozstrzyga spory wynikłe między Wspólnotą a jej funkcjonariuszami; skargi osoby fizycznej lub prawnej na decyzję, której jest adresatem, lub przeciwko rozstrzygnięciu, które mimo formy rozporządzenia lub decyzji skierowanej do innej osoby dotyczy bezpośrednio skarżącego; skargi osoby fizycznej lub prawnej na zaniechanie wydania przez organ Wspólnoty aktu skierowanego do niej [innego niż zalecenie i opinia); skargi dotyczące przestrzegania zasad konkurencji stosowanych wobec przedsiębiorstw. Decyzją z 8.06. 1993 r. Rada UE przekazała do właściwości SPI całość spraw kierowanych przez osoby fizyczne i prawne na podstawie postanowień Traktatu. W związku z powyższym powołanie SPI znacznie odciążyło TS i usprawniło pracę wspólnotowego wymiaru sprawiedliwości.

Sąd Pierwszej Instancji jest właściwy do rozpatrywania następujących kategorii spraw, które tym samym zostały wyłączone z kompetencji Trybunału Sprawiedliwości:

  • spory pomiędzy Wspólnotami a ich funkcjonariuszami;
  • spory pomiędzy osobami prawnymi i fizycznymi, a organami Wspólnot, dotyczące stosowania prawa o konkurencji i antydumpingu;
  • spory wniesione przeciwko Komisji Europejskiej przez przedsiębiorstwa na podstawie art.50 i 57-66 Traktatu o EWWiS (chodzi przede wszystkim o stosowanie ograniczeń ilościowych na produkcję węgla i stali oraz kontrolę cen);
  • spory o odszkodowanie z tytułu odpowiedzialności deliktowej wyrządzone osobom fizycznym i prawnym w wyniku działalności organów Wspólnoty Europejskiej i ich funkcjonariuszy.

Jak widać SPI zajmuje się on kwestiami mającymi wyraźnie znaczenie konkretne tj. rozpatruje sprawy sporne między: instytucjami UE a osobami fizycznymi i prawnymi, Wspólnotami a pracownikami, Komisją Europejską a przedsiębiorstwami. Apelacje wobec orzeczeń Sądu Pierwszej Instancji można wnosić do Trybunału Sprawiedliwości, jako sądu wyższej instancji. Liczba takich odesłanych spraw klasyfikuje się w rzędzie około 25%. W 2004 roku wniesiono 53 odwołania od orzeczeń SPI /na 241/. Trybunał Sprawiedliwości wydał natomiast 64 orzeczenia w sprawie odwołań, odrzucając 41 z ich. W 11 przypadkach TS uchylił całkowicie lub częściowo orzeczenie SPI i samodzielnie wydał rozstrzygnięcie merytoryczne; natomiast 7 spraw zwrócił do SPI w celu ponownego rozpatrzenia.

Mając na względzie wzrastającą liczbę spraw przed Sądem Pierwszej Instancji w przeciągu ostatnich pięciu lat, Traktat z Nicei przewiduje odciążenie Sądu od pewnej ilości sporów, stworzenie "izb sądowych" stanowiących nowe sądy wyspecjalizowane w określonych dziedzinach, których rozstrzygnięcia będą mogły stanowić przedmiot skargi przed Sądem Pierwszej Instancji.

Komisja złożyła dotychczas propozycję stworzenia sądu właściwego w sporach z zakresu spraw pracowniczych oraz sądu właściwego dla spraw z zakresu patentów wspólnotowych.

Sąd Pierwszej Instancji powinien być wówczas właściwy do rozpoznawania w pierwszej instancji wszystkich skarg bezpośrednich z wyjątkiem tych, które zostaną przyznane danej "izbie sądowej" oraz tych zastrzeżonych dla Trybunału. Zgodnie z postanowieniami Traktatu z Nicei, Rada przekazała SPI kompetencje do orzekania w zakresie niektórych rodzajów skarg wnoszonych przez państwa członkowskie przeciwko instytucjom wspólnotowym, szczególnie na nieważność aktów instytucji i EBC lub na zaniechanie przez nie działania, z wyjątkiem skarg przeciwko Radzie, Parlamentowi lub obu tym instytucjom łącznie /skargi te musi rozpatrywać Trybunał Sprawiedliwości/.

Kolejne lata działalności SPI wykazały znaczny wzrost liczby rozpatrywanych spraw pracowniczych, co w znaczny sposób przedłużało czasokres ich rozpatrywania. W celu usprawnienia prac Sądu Rada UE wykorzystała możliwość powoływania wyspecjalizowanych izb, zgodnie z art. 225 a TWE, który został dopisany w Traktacie w Nicei. Zgodnie z Decyzją Rady UE z dnia 2.11.2004 r., w oparciu o art. 225a i 245 TWE oraz art. 140b i 160 Traktatu o EWEA powołano Sąd do Spraw Służby Publicznej Unii Europejskiej. Formalnie nowy Sąd stanowi izbę istniejącą przy SPI właściwą do rozpatrywania w pierwszej instancji spraw dotyczących służby publicznej, które do tej pory znajdowały się we właściwości SPI. Zgodnie z podjętą decyzją stanowi on integralną i organizacyjna cześć Trybunału Sprawiedliwości, a jego członkowie mają status podobny do członków SPI. Siedziba nowego Sądu mieści się w Luksemburgu.

Problemy związane ze sprawami organizacyjnymi i procedura postępowania nowego Sądu zostały zawarte w dodanym do Protokołu w sprawie Statutu Trybunału Sprawiedliwości nowym Tytule IV a oraz załączniku nr 1 do wspomnianego Statutu. Decyzją Rady UE nr 2005/577/WE z 22.07.2005 r. mianowano sędziów Sądu. 2.12.2005 r. prezes Trybunału Sprawiedliwości podjął decyzję stwierdzającą, że Sąd został prawidłowo ukonstytuowany, a sędziowie złożyli odpowiednie ślubowanie, wybrano również prezes i sekretarza Sądu, w związku z czym Sąd może wykonywać prawidłowo powierzone mu funkcje sądowe.

W skład Sądu wchodzi 7 sędziów, ale ich liczba może zostać zwiększona przez Radę na wniosek TS. Zgodnie z art. 2 załącznika nr 1 ich kadencja trwa 6 lat, a mandat jest odnawialny. Tryb ich powoływania jest odmienny od trybu powoływania sędziów TS i SPI. Zgodnie z art. 3 załącznika nr 1, z uwagi na fakt, że liczba sędziów jest mniejsza niż liczba państw członkowskich, skład powinien w możliwie największym stopniu odzwierciedlać różnice geograficzno-systemowe występujące w Unii. Swoją kandydaturę może zgłosić każda osoba spełniająca wymóg niekwestionowanej niezależności i posiadająca uprawnienia do zajmowania stanowisk sądowych. Oceny kandydatur dokonuje specjalny komitet doradczy składający się z 7 byłych sędziów TS i SPI oraz renomowanych prawników. Jak widać, doświadczenia tego komitetu zostały uznane przez prawodawców unijnych i znalazły swoje odzwierciedlenie w artykule 224a Traktatu Lizbońskiego, rozszerzając jego kompetencje na wszystkie instytucje sądowe UE połączone pod mianem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Sędziów mianuje Rada kwalifikowaną większością głosów spośród najlepszych kandydatur zarekomendowanych przez komitet. Na przedłożonej liście powinno być co najmniej dwukrotnie więcej kandydatur niż jest miejsc do obsadzenia. Sąd ma orzekać w zasadzie w składzie 3-osobowym. Przewidziane jest jednak również orzekanie w pełnym składzie izby, w zespole 5-osobowym lub jednosobowo. Na czele Sądu stoi prezes wybierany, zgodnie z art. 4 załącznika nr 1, spośród składu sędziowskiego na okres 3 lat. Jego mandat jest odnawialny.

Postępowanie przed Sądem określone jest w załączniku nr 1 i w zasadzie jest zbliżone do postępowań przed Trybunałem Sprawiedliwości lub Sądem Pierwszej Instancji. Procedura jest podzielona na część pisemną i ustną. Wymiana pism procesowych jest jednak w zasadzie ograniczona tylko do przedstawienia skargi i odpowiedzi. W procedurze podkreśla się jednak zasadę, że Sąd winien na każdym etapie poszukiwać możliwości polubownego rozwiązania sporu i zachęcać do tego typu postępowania strony procesu. Od orzeczeń Sądu przysługuje odwołanie do SPI, ograniczone jedna tylko do zagadnień prawnych. Odwołanie nie ma jednak skutku zawieszającego.

Traktat z Lizbony postanowił rozwinąć postanowienia Traktatu z Nicei konkretyzując jego decyzje dotyczące reformy unijnego wymiaru sprawiedliwości i unormowania jego wymiaru instytucjonalnego. Dlatego też w art. 225a wprowadzono następujący zapis: "Parlament Europejski i Rada, stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą prawodawczą, mogą utworzyć przy Sądzie sądy wyspecjalizowane, do rozpoznawania w pierwszej instancji niektórych kategorii skarg wniesionych w konkretnych dziedzinach. Parlament Europejski i Rada stanowią w drodze rozporządzeń na wniosek Komisji i po konsultacji z Trybunałem Sprawiedliwości albo na wniosek Trybunału Sprawiedliwości i po konsultacji z Komisją". Najważniejszym wnioskiem wynikającym z tego zapisu jest stwierdzenie, że, poza zmianą organizacyjną zwiększająca wpływ Parlamentu Europejskiego na współdecydujący /poprzednio tylko konsultacyjny/, zmieniono pojęcie "izby sądowe" na "sądy wyspecjalizowane", co zdaje się wskazywać, że takich instytucji sądowych może powstać w niedalekiej przyszłości więcej, ale również może wskazywać na możliwość dalszych zmian o charakterze instytucjonalnym w unijnym wymiarze sprawiedliwości, ponieważ samo określenie "sąd" ma jednoznaczne znaczenie.

Źródło: Barbara T. Rezowicz (red.), Polska i Unia Europejska: sześć lat po rozszerzeniu. Bilans kosztów i korzyści, Wydawnictwo pod patronatem honorowym Jerzego Buzka, Przewodniczącego Parlamentu Europejskiego, Rocznik naukowy Europejskiej Fundacji Wolności, Bruksela 2010.