Internet jako środek komunikacji obywatelskiej w UE

Wyzwania elektronicznej administracji

Polska stanęła przed wyzwaniem dokonania trudnych przemian cywilizacyjnych, wynikających z globalnej konkurencji i uczestnictwa w Unii Europejskiej. Sprostanie mu wymaga m.in.:

  • oparcia rozwoju polskiej gospodarki na wiedzy i innowacyjności, oraz
  • zarządzania krajem z wykorzystaniem nowoczesnych technologii komunikacji i informacji.

Polska administracja publiczna - centralna, regionalna i lokalna - nie będzie zdolna do podjęcia tego wyzwania bez kompleksowego wsparcia jej działań przez państwowy program, stawiający sobie za cel przekształcenie do końca roku 2005 tradycyjnie zorganizowanych urzędów w nowoczesny eGovernment1. Podobnie jak w innych krajach Unii Polska potrzebuje systemów usług administracyjnych dla obywateli realizowanych poprzez elektroniczne, interaktywne narzędzia komunikacji i Internet2 oraz informatycznych3 systemów wspomagania zarządzania i podejmowania decyzji administracyjnych.

Pojęcie e-Government zadomowiło się w języku polskim od kilku lat. To jedno z tych uniwersalnych słów, których znaczenie może być interpretowane zależnie od potrzeb i intencji. Obserwowaliśmy zatem jego błyskotliwą karierę w nazwach różnych konferencji i inicjatyw medialnych. Podobnie jak wcześniej "Business Intelligence"4 czy "CRM"5. Należy jednak pamiętać, że wiele znaczeń tego pojęcia - używanego w Polsce w różnych tłumaczeniach: "elektroniczny urząd", "e-administracja" i podobnych - odnosi się do inicjatyw Komisji Europejskiej6, mających na celu wzrost konkurencyjności gospodarki europejskiej poprzez wykorzystanie nowoczesnych technologii. W e-Government kładzie się nacisk na kontakty urzędu z obywatelem, ponieważ w tej dziedzinie występują większe trudności. Łatwiej jest ze szkołami wyższymi, które szybciej niż urzędy potrafią wykorzystywać informatykę7, np. wprowadzając tzw. e-learning8.

Usługi publiczne w Internecie to bezustanne doskonalenie jakości rządzenia i świadczenia usług poprzez przekształcanie relacji wewnętrznych i zewnętrznych z wykorzystaniem technologii, Internetu i nowych środków przekazu. Model ten realizuje się poprzez relacje zewnętrzne (urząd-obywatel, urząd-podmiot gospodarczy, urząd-usługodawca) oraz relacje wewnętrzne (urząd-urząd, urząd-pracownicy).

Rozwój kontaktów obywateli z władzami oraz usług administracyjnych świadczonych drogą elektroniczną stanowi istotny czynnik podnoszenia jakości życia mieszkańców oraz ważny element działań państwa na rzecz zwiększenia udziału obywateli w życiu publicznym oraz ułatwienia prowadzenia działalności gospodarczej, szczególnie przez małe i średnie przedsiębiorstwa. Akceptacja przez Polskę "Strategii Lizbońskiej"9 oznacza także, iż Polska jako członek Unii Europejskiej winna zapewnić obywatelom innych państw członkowskich możliwość dostępu do usług on line świadczonych przez polską administrację.

Społeczeństwo informacyjne jako zjawisko prawne

Dawno, dawno temu, a nawet wcześniej, kiedy żyli wojownicy i rycerze, a ziemia uprawna była najwyższym bogactwem, ludzie tworzyli społeczeństwo agrarne. Ten stan utrzymywał się przez 99% dziejów ludzkości, od rewolucji neolitycznej, kiedy to człowiek odkrył uroki farmerskiego stylu życia, aż do okresu oświecenia i wynalezienia maszyny parowej. Społeczeństwo agrarne było społeczeństwem trwania - pokolenia praktycznie nie różniły się między sobą, role społeczne były dziedziczone z ojca na syna, o kobietach nie wspomnę... Ludzie raczej nie podróżowali, a ich światopogląd ograniczał się najczęściej do spraw życia codziennego i religii.

Po okresie oświecenia powstało społeczeństwo nowoczesne. Podstawę bogactwa stanowiła maszyna. Ludzie przestali bać się przyrody i zaczęli ją przetwarzać. Docenili moc nauki i zaufali postępowi. Nastąpiła sekularyzacja i demokratyzacja społeczeństw, zanik analfabetyzmu i erupcja wynalazczości. Ludzie znaleźli sposób na komunikowanie się na odległość: telegraf, telefon oraz skonstruowali środki transportu szybsze i wytrzymalsze od konia. Wynaleziono środki masowego przekazu.

W 1946 r. skonstruowano pierwszy na świecie komputer ENIAC - 160 m2powierzchni, 30 ton wagi, 18 tysięcy lamp próżniowych. Aż w latach 60-tych XX wieku w Japonii i USA zaczęto mówić o technikach informacyjnych10. W 1969 miało miejsce pierwsze połączenie, między dwoma komputerami usiłowano przesłać słowo "LOVE" - "L" przeszło, ale przy "O" komputer się zawiesił - był to spektakularny sukces i początek idei Internetu - owocu Zimnej Wojny. Dopiero w 1983 rozdzielono część edukacyjną sieci od jej części wojskowej. Obecnie szacuje się, że około 4-6% zasobów wiedzy ludzkiej znajduje się w Internecie.

Społeczeństwo informacyjne to nowy typ społeczeństwa, który ukształtował się w krajach, w których rozwój nowoczesnych technologii teleinformatycznych osiągnął bardzo szybkie tempo. Podstawowymi warunkami, które muszą być spełnione, aby społeczeństwo można było uznać za informacyjne, jest rozbudowana nowoczesna sieć telekomunikacyjna, która swoim zasięgiem obejmowałaby wszystkich obywateli oraz rozbudowane zasoby informacyjne dostępne publicznie. Ważnym aspektem jest również kształcenie społeczeństwa w kierunku dalszego rozwoju, tak by wszyscy mogli w pełni wykorzystywać możliwości, jakie dają środki masowej komunikacji i informacji.

W oficjalnych dokumentach państwowych niemieckich i angielskich, poświęconych problematyce przygotowania krajów europejskich do wejścia w wiek informacji oraz w oficjalnych dokumentach OECD11 można znaleźć następujące definicje "społeczeństwa informacyjnego":
"...OECD uznała, iż gospodarka jutra będzie, w dużym stopniu, gospodarką informacyjną", a społeczeństwo będzie w rosnącym stopniu "społeczeństwem informacyjnym". Oznacza to, że informacja będzie stanowiła dużą część wartości dodanej większości dóbr i usług, a działalności informacyjnie intensywne będą, w rosnącym stopniu, charakteryzować gospodarstwa domowe i obywateli"12.

Społeczeństwo informacyjne może zostać znalezione na przecięciu, kiedyś odrębnych, przemysłów: telekomunikacyjnego, mediów elektronicznych i informatycznego, bazujących na paradygmacie cyfrowej informacji. Jedną z wiodących sił jest stale rosnąca moc obliczeniowa komputerów oferowanych na rynku, której towarzyszą spadające ceny. Innym elementem jest możliwość łączenia komputerów w sieci, pozwalająca im na dzielenie danych, aplikacji, a czasami samej mocy obliczeniowej, na odległości tak małe jak biuro i tak duże jak planeta. Ten podstawowy model rozproszonej mocy obliczeniowej i szybkich sieci jest sednem społeczeństwa informacyjnego.

W dokumentach polskich funkcjonują następujące definicje tego pojęcia:
"Społeczeństwo informacyjne to społeczeństwo, które nie tylko posiada rozwinięte środki przetwarzania informacji i komunikowania, lecz środki te są podstawą tworzenia dochodu narodowego i dostarczają źródła utrzymania większości społeczeństwa. To nowy system społeczeństwa kształtujący się w krajach o wysokim stopniu rozwoju technologicznego, gdzie zarządzanie informacją, jej jakość, szybkość przepływu są zasadniczymi czynnikami konkurencyjności zarówno w przemyśle, jak i w usługach, a stopień rozwoju wymaga stosowania nowych technik gromadzenia, przetwarzania, przekazywania i użytkowania informacji"13.

Fałszywe jest twierdzenie, że społeczeństwo informacyjne to tylko byt socjologiczny. W prawie przyjmuje się fikcję, że ustawodawca jest absolutny, a system prawa jest zupełnym zbiorem norm prawnych. Nie dziwi więc fakt, że pojawienie się nowego bytu socjologicznego zwróciło uwagę ustawodawcy, najpierw europejskiego, potem naszego rodzimego. Efektem tego zainteresowania stał się szereg norm prawnych, które odnoszą się do tej materii. W związku z tym zagadnieniem powstały dokumenty o charakterze ogólnym, jak i konkretne akty prawne dotyczące wyłącznie społeczeństwa informacyjnego, a także znalazło to oddźwięk w nieprzebranej masie istniejących już dyrektyw unijnych, a wkrótce też i naszych ustaw, jak choćby ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych...

Myślą przewodnią tych dokumentów jest stworzenie ram prawnych dla ułatwienia rozwoju komunikacji międzyludzkiej, a raczej międzykomputerowej. Szeroki zakres tych uregulowań obejmuje praktycznie większość zagadnień związanych z korzystaniem z Internetu.

e-Government

W większości krajów Unii Europejskiej obywatele kontaktują się z instytucjami państwowymi drogą internetową. Podobne będzie i w Polsce - dlatego naszą administrację publiczną czekają zmiany. Głównym celem projektu e-Government jest umożliwienie obywatelowi załatwienia za pośrednictwem Internetu swoich spraw - przez całą dobę i przez siedem dni w tygodniu.

Interaktywna administracja publiczna staje się coraz bardziej istotnym czynnikiem rozwoju i konkurencyjności gospodarczej w skali regionalnej i globalnej. Z jednej strony podnosi jakość życia mieszkańców terytorium zarządzanego przez administrację oraz zwiększa konkurencyjność małych i średnich przedsiębiorstw, z drugiej zaś ogranicza koszty administrowania, uwalniając środki finansowe na inwestycje. e-Government polega nie tylko na zastępowaniu dotychczasowych "papierowych procedur procesami opartymi na technologiach informatycznych. Konieczne jest przekształcenie centralnej i lokalnej administracji publicznej oraz otwarcie jej na interaktywną współpracę z innymi instytucjami, z których korzystają obywatele. Niezbędne staje się zdefiniowanie na nowo procesów i zależności między agendami administracji publicznej. Za narzędzie transformacji służą technologie teleinformatyczne14.

Dla obywatela zasadnicza różnica między modelem tradycyjnej administracji a e-Government polega na zamianie roli administracji z organu sprawowania władzy nad obywatelem na instytucję świadczącą dlań usługi administracyjne. Informatyzacja umożliwia zlokalizowanie centrów usług administracyjnych bliżej klienta - obywatela, członka lokalnej społeczności. Do tego celu wykorzystuje się np. interaktywne "kioski"15 umieszczane w miejscach publicznych, na terenie osiedli mieszkaniowych, w placówkach pocztowych, kulturalnych i sportowych. Usługi administracyjne (tak na poziomie lokalnym, jak i centralnym), a także zasoby informacji publicznej dostępne są także z komputera domowego czy używanego w pracy.

Realizacja programu e-Government nie jest możliwa bez wykorzystania dodatkowych narzędzi technologicznych, takich jak podpis elektroniczny16 czy karty elektroniczne17. Zaawansowane usługi e-Government nie mogą odbywać się bez wiarygodnego sprawdzenia tożsamości obywatela. Zastosowanie podpisu elektronicznego w administracji publicznej jest na całym świecie jednym z najczęstszych typów jego zastosowań. W Polsce, według ustawy z dnia 18 września 2001 r. o podpisie elektronicznym, został on zrównany z podpisem własnoręcznym. Z kolei karty elektroniczne rozmaitych rodzajów umożliwiają m.in. identyfikację, dostęp do urządzeń zewnętrznych, dokonanie płatności etc.18

Europa w Internecie

Rozwój e-Government w Europie i na świecie od początku był sterowany i nadzorowany poprzez działania odgórne o charakterze politycznym. W 1994 roku Komisja Europejska przedstawiła dokument "Europa i społeczeństwo globalnej informacji. Zalecenia dla Rady Europejskiej"19, zwany od nazwiska jednego z autorów "Raportem Bangemanna. Dokument ten rozpoczął publiczną debatę nad powszechnym wykorzystaniem w życiu codziennym narzędzi, systemów i technik teleinformatycznych, co miało przyczynić się do aktywizacji społeczeństwa i zapewnić nowe szanse rozwoju dla Europy. Istotna dla ówczesnych działań była obserwacja rozwoju gospodarki USA, gdzie zanotowano szybszy wzrost gospodarczy niż w Europie, spowodowany właśnie wykorzystaniem technologii teleinformatycznych.


Newsletter



Wiadomość HTML?