Internet jako środek komunikacji obywatelskiej w UE Print
Unia Europejska
Written by   
DATE_FORMAT_LC2

Wyzwania elektronicznej administracji

Polska stanęła przed wyzwaniem dokonania trudnych przemian cywilizacyjnych, wynikających z globalnej konkurencji i uczestnictwa w Unii Europejskiej. Sprostanie mu wymaga m.in.:

  • oparcia rozwoju polskiej gospodarki na wiedzy i innowacyjności, oraz
  • zarządzania krajem z wykorzystaniem nowoczesnych technologii komunikacji i informacji.

Polska administracja publiczna - centralna, regionalna i lokalna - nie będzie zdolna do podjęcia tego wyzwania bez kompleksowego wsparcia jej działań przez państwowy program, stawiający sobie za cel przekształcenie do końca roku 2005 tradycyjnie zorganizowanych urzędów w nowoczesny eGovernment1. Podobnie jak w innych krajach Unii Polska potrzebuje systemów usług administracyjnych dla obywateli realizowanych poprzez elektroniczne, interaktywne narzędzia komunikacji i Internet2 oraz informatycznych3 systemów wspomagania zarządzania i podejmowania decyzji administracyjnych.

Pojęcie e-Government zadomowiło się w języku polskim od kilku lat. To jedno z tych uniwersalnych słów, których znaczenie może być interpretowane zależnie od potrzeb i intencji. Obserwowaliśmy zatem jego błyskotliwą karierę w nazwach różnych konferencji i inicjatyw medialnych. Podobnie jak wcześniej "Business Intelligence"4 czy "CRM"5. Należy jednak pamiętać, że wiele znaczeń tego pojęcia - używanego w Polsce w różnych tłumaczeniach: "elektroniczny urząd", "e-administracja" i podobnych - odnosi się do inicjatyw Komisji Europejskiej6, mających na celu wzrost konkurencyjności gospodarki europejskiej poprzez wykorzystanie nowoczesnych technologii. W e-Government kładzie się nacisk na kontakty urzędu z obywatelem, ponieważ w tej dziedzinie występują większe trudności. Łatwiej jest ze szkołami wyższymi, które szybciej niż urzędy potrafią wykorzystywać informatykę7, np. wprowadzając tzw. e-learning8.

Usługi publiczne w Internecie to bezustanne doskonalenie jakości rządzenia i świadczenia usług poprzez przekształcanie relacji wewnętrznych i zewnętrznych z wykorzystaniem technologii, Internetu i nowych środków przekazu. Model ten realizuje się poprzez relacje zewnętrzne (urząd-obywatel, urząd-podmiot gospodarczy, urząd-usługodawca) oraz relacje wewnętrzne (urząd-urząd, urząd-pracownicy).

Rozwój kontaktów obywateli z władzami oraz usług administracyjnych świadczonych drogą elektroniczną stanowi istotny czynnik podnoszenia jakości życia mieszkańców oraz ważny element działań państwa na rzecz zwiększenia udziału obywateli w życiu publicznym oraz ułatwienia prowadzenia działalności gospodarczej, szczególnie przez małe i średnie przedsiębiorstwa. Akceptacja przez Polskę "Strategii Lizbońskiej"9 oznacza także, iż Polska jako członek Unii Europejskiej winna zapewnić obywatelom innych państw członkowskich możliwość dostępu do usług on line świadczonych przez polską administrację.

Społeczeństwo informacyjne jako zjawisko prawne

Dawno, dawno temu, a nawet wcześniej, kiedy żyli wojownicy i rycerze, a ziemia uprawna była najwyższym bogactwem, ludzie tworzyli społeczeństwo agrarne. Ten stan utrzymywał się przez 99% dziejów ludzkości, od rewolucji neolitycznej, kiedy to człowiek odkrył uroki farmerskiego stylu życia, aż do okresu oświecenia i wynalezienia maszyny parowej. Społeczeństwo agrarne było społeczeństwem trwania - pokolenia praktycznie nie różniły się między sobą, role społeczne były dziedziczone z ojca na syna, o kobietach nie wspomnę... Ludzie raczej nie podróżowali, a ich światopogląd ograniczał się najczęściej do spraw życia codziennego i religii.

Po okresie oświecenia powstało społeczeństwo nowoczesne. Podstawę bogactwa stanowiła maszyna. Ludzie przestali bać się przyrody i zaczęli ją przetwarzać. Docenili moc nauki i zaufali postępowi. Nastąpiła sekularyzacja i demokratyzacja społeczeństw, zanik analfabetyzmu i erupcja wynalazczości. Ludzie znaleźli sposób na komunikowanie się na odległość: telegraf, telefon oraz skonstruowali środki transportu szybsze i wytrzymalsze od konia. Wynaleziono środki masowego przekazu.

W 1946 r. skonstruowano pierwszy na świecie komputer ENIAC - 160 m2powierzchni, 30 ton wagi, 18 tysięcy lamp próżniowych. Aż w latach 60-tych XX wieku w Japonii i USA zaczęto mówić o technikach informacyjnych10. W 1969 miało miejsce pierwsze połączenie, między dwoma komputerami usiłowano przesłać słowo "LOVE" - "L" przeszło, ale przy "O" komputer się zawiesił - był to spektakularny sukces i początek idei Internetu - owocu Zimnej Wojny. Dopiero w 1983 rozdzielono część edukacyjną sieci od jej części wojskowej. Obecnie szacuje się, że około 4-6% zasobów wiedzy ludzkiej znajduje się w Internecie.

Społeczeństwo informacyjne to nowy typ społeczeństwa, który ukształtował się w krajach, w których rozwój nowoczesnych technologii teleinformatycznych osiągnął bardzo szybkie tempo. Podstawowymi warunkami, które muszą być spełnione, aby społeczeństwo można było uznać za informacyjne, jest rozbudowana nowoczesna sieć telekomunikacyjna, która swoim zasięgiem obejmowałaby wszystkich obywateli oraz rozbudowane zasoby informacyjne dostępne publicznie. Ważnym aspektem jest również kształcenie społeczeństwa w kierunku dalszego rozwoju, tak by wszyscy mogli w pełni wykorzystywać możliwości, jakie dają środki masowej komunikacji i informacji.

W oficjalnych dokumentach państwowych niemieckich i angielskich, poświęconych problematyce przygotowania krajów europejskich do wejścia w wiek informacji oraz w oficjalnych dokumentach OECD11 można znaleźć następujące definicje "społeczeństwa informacyjnego":
"...OECD uznała, iż gospodarka jutra będzie, w dużym stopniu, gospodarką informacyjną", a społeczeństwo będzie w rosnącym stopniu "społeczeństwem informacyjnym". Oznacza to, że informacja będzie stanowiła dużą część wartości dodanej większości dóbr i usług, a działalności informacyjnie intensywne będą, w rosnącym stopniu, charakteryzować gospodarstwa domowe i obywateli"12.

Społeczeństwo informacyjne może zostać znalezione na przecięciu, kiedyś odrębnych, przemysłów: telekomunikacyjnego, mediów elektronicznych i informatycznego, bazujących na paradygmacie cyfrowej informacji. Jedną z wiodących sił jest stale rosnąca moc obliczeniowa komputerów oferowanych na rynku, której towarzyszą spadające ceny. Innym elementem jest możliwość łączenia komputerów w sieci, pozwalająca im na dzielenie danych, aplikacji, a czasami samej mocy obliczeniowej, na odległości tak małe jak biuro i tak duże jak planeta. Ten podstawowy model rozproszonej mocy obliczeniowej i szybkich sieci jest sednem społeczeństwa informacyjnego.

W dokumentach polskich funkcjonują następujące definicje tego pojęcia:
"Społeczeństwo informacyjne to społeczeństwo, które nie tylko posiada rozwinięte środki przetwarzania informacji i komunikowania, lecz środki te są podstawą tworzenia dochodu narodowego i dostarczają źródła utrzymania większości społeczeństwa. To nowy system społeczeństwa kształtujący się w krajach o wysokim stopniu rozwoju technologicznego, gdzie zarządzanie informacją, jej jakość, szybkość przepływu są zasadniczymi czynnikami konkurencyjności zarówno w przemyśle, jak i w usługach, a stopień rozwoju wymaga stosowania nowych technik gromadzenia, przetwarzania, przekazywania i użytkowania informacji"13.

Fałszywe jest twierdzenie, że społeczeństwo informacyjne to tylko byt socjologiczny. W prawie przyjmuje się fikcję, że ustawodawca jest absolutny, a system prawa jest zupełnym zbiorem norm prawnych. Nie dziwi więc fakt, że pojawienie się nowego bytu socjologicznego zwróciło uwagę ustawodawcy, najpierw europejskiego, potem naszego rodzimego. Efektem tego zainteresowania stał się szereg norm prawnych, które odnoszą się do tej materii. W związku z tym zagadnieniem powstały dokumenty o charakterze ogólnym, jak i konkretne akty prawne dotyczące wyłącznie społeczeństwa informacyjnego, a także znalazło to oddźwięk w nieprzebranej masie istniejących już dyrektyw unijnych, a wkrótce też i naszych ustaw, jak choćby ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych...

Myślą przewodnią tych dokumentów jest stworzenie ram prawnych dla ułatwienia rozwoju komunikacji międzyludzkiej, a raczej międzykomputerowej. Szeroki zakres tych uregulowań obejmuje praktycznie większość zagadnień związanych z korzystaniem z Internetu.

e-Government

W większości krajów Unii Europejskiej obywatele kontaktują się z instytucjami państwowymi drogą internetową. Podobne będzie i w Polsce - dlatego naszą administrację publiczną czekają zmiany. Głównym celem projektu e-Government jest umożliwienie obywatelowi załatwienia za pośrednictwem Internetu swoich spraw - przez całą dobę i przez siedem dni w tygodniu.

Interaktywna administracja publiczna staje się coraz bardziej istotnym czynnikiem rozwoju i konkurencyjności gospodarczej w skali regionalnej i globalnej. Z jednej strony podnosi jakość życia mieszkańców terytorium zarządzanego przez administrację oraz zwiększa konkurencyjność małych i średnich przedsiębiorstw, z drugiej zaś ogranicza koszty administrowania, uwalniając środki finansowe na inwestycje. e-Government polega nie tylko na zastępowaniu dotychczasowych "papierowych procedur procesami opartymi na technologiach informatycznych. Konieczne jest przekształcenie centralnej i lokalnej administracji publicznej oraz otwarcie jej na interaktywną współpracę z innymi instytucjami, z których korzystają obywatele. Niezbędne staje się zdefiniowanie na nowo procesów i zależności między agendami administracji publicznej. Za narzędzie transformacji służą technologie teleinformatyczne14.

Dla obywatela zasadnicza różnica między modelem tradycyjnej administracji a e-Government polega na zamianie roli administracji z organu sprawowania władzy nad obywatelem na instytucję świadczącą dlań usługi administracyjne. Informatyzacja umożliwia zlokalizowanie centrów usług administracyjnych bliżej klienta - obywatela, członka lokalnej społeczności. Do tego celu wykorzystuje się np. interaktywne "kioski"15 umieszczane w miejscach publicznych, na terenie osiedli mieszkaniowych, w placówkach pocztowych, kulturalnych i sportowych. Usługi administracyjne (tak na poziomie lokalnym, jak i centralnym), a także zasoby informacji publicznej dostępne są także z komputera domowego czy używanego w pracy.

Realizacja programu e-Government nie jest możliwa bez wykorzystania dodatkowych narzędzi technologicznych, takich jak podpis elektroniczny16 czy karty elektroniczne17. Zaawansowane usługi e-Government nie mogą odbywać się bez wiarygodnego sprawdzenia tożsamości obywatela. Zastosowanie podpisu elektronicznego w administracji publicznej jest na całym świecie jednym z najczęstszych typów jego zastosowań. W Polsce, według ustawy z dnia 18 września 2001 r. o podpisie elektronicznym, został on zrównany z podpisem własnoręcznym. Z kolei karty elektroniczne rozmaitych rodzajów umożliwiają m.in. identyfikację, dostęp do urządzeń zewnętrznych, dokonanie płatności etc.18

Europa w Internecie

Rozwój e-Government w Europie i na świecie od początku był sterowany i nadzorowany poprzez działania odgórne o charakterze politycznym. W 1994 roku Komisja Europejska przedstawiła dokument "Europa i społeczeństwo globalnej informacji. Zalecenia dla Rady Europejskiej"19, zwany od nazwiska jednego z autorów "Raportem Bangemanna. Dokument ten rozpoczął publiczną debatę nad powszechnym wykorzystaniem w życiu codziennym narzędzi, systemów i technik teleinformatycznych, co miało przyczynić się do aktywizacji społeczeństwa i zapewnić nowe szanse rozwoju dla Europy. Istotna dla ówczesnych działań była obserwacja rozwoju gospodarki USA, gdzie zanotowano szybszy wzrost gospodarczy niż w Europie, spowodowany właśnie wykorzystaniem technologii teleinformatycznych.


Zwieńczeniem powyższych inicjatyw i działań było ogłoszenie w 1999 r. programu "eEurope: An Information Society for All"20. Na konferencjach w Lizbonie i Feira21 zaprezentowane zostały fundamenty inicjatywy eEurope pod hasłem "Społeczeństwo informacyjne dla wszystkich". Realizacja programu miała uczynić ze wspólnego systemu ekonomicznego Europy najbardziej rozwiniętą na świecie gospodarkę opartą na wiedzy.

Działania, jakie miały zostać podjęte w ramach eEurope 2002, skupiały się m.in. na przyspieszeniu rozwoju handlu elektronicznego, wprowadzeniu systemu opieki medycznej on-line oraz właśnie na e-Government. Inicjatywę konferencji lizbońskiej poparły też kraje kandydujące do UE. Na konferencji w Warszawie (maj 2000 r.) 22 przedstawiciele tych krajów postanowili przygotować własny dokument, wynikający z planu eEurope 2002. Przedstawiono go na szczycie europejskim w Göteborgu23 (2001 r.), pod nazwą eEurope+ 200324 . Przed szczytem UE w Sewilli (2002 r.)25 został opublikowany kolejny plan operacyjny inicjatywy eEurope, pod nazwą "eEurope 2005: An Information Society for All - Action Plan".

Realizacja planu eEurope 2005 ma doprowadzić do osiągnięcia do końca 2005 r. takich celów, jak m.in. rozwinięcie usług elektronicznych (w tym e-Government, nauczania na odległość oraz usług związanych z ochroną zdrowia), stworzenie dynamicznego środowiska dla gospodarki elektronicznej, zbudowanie systemu bezpieczeństwa dla infrastruktury informacyjnej oraz powszechny dostęp do szerokopasmowego Internetu.

Kiedy e-Polska?

Już w 1994 roku, na I Kongresie Informatyki Polskiej26 dokonano analizy raportu Bangemanna w odniesieniu do polskich realiów. Nie pociągnęło to jednak niestety za sobą żadnych istotnych działań praktycznych; przez kolejne lata eksperci jedynie debatowali. Dopiero sześć lat później, w 2000 roku, w odpowiedzi na inicjatywę eEurope, Sejm podjął uchwałę27 w sprawie budowania podstaw społeczeństwa informacyjnego w Polsce28.

Po szczycie UE w Goteborgu i przyjęciu planu eEurope+ powstał dokument ePolska przygotowany przez Ministerstwo Łączności, zawierający plan działań na rzecz rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce w latach 2001-2006. Skoncentrowano się przede wszystkim na takich obszarach, jak rozwój infrastruktury teleinformatycznej, wprowadzenie powszechnego, taniego, szybkiego i bezpiecznego Internetu, stymulowanie lepszego wykorzystania technologii informacyjnych, rozwijanie teleinformatyki na obszarach wiejskich oraz na rozwoju radiofonii i telewizji cyfrowej.

We wrześniu 2001 r. Sejm uchwalił kluczowe dla rozwoju e-Government ustawy o dostępie do informacji publicznej (wprowadziła ona do polskiego systemu prawnego Biuletyn Informacji Publicznej) oraz o podpisie elektronicznym. W roku 2002 przygotowano nową wersję strategii dla budowania społeczeństwa informacyjnego w Polsce, którą opublikowano pod nazwą ePolska-2006.

Wrota Polski

W grudniu 2002 r. Komitet Badań Naukowych (KBN) opublikował wstępną koncepcję projektu "Wrota Polski"29. Opisywany w nim centralny system informatyczny miał realizować e-usługi administracyjne dla obywateli oraz podmiotów gospodarczych w Polsce. 10 marca 2003 r. KBN opublikował kolejny dokument strategiczny w zakresie społeczeństwa informacyjnego - Strategię Informatyzacji Rzeczypospolitej Polskiej - ePolska. W dokumencie tym wskazano trzy podstawowe obszary, wokół których skupiać się będą realizowane w najbliższych latach projekty związane z informatyzacją kraju - powszechność dostępu do treści i usług udostępnianych elektronicznie, tworzenie wartościowej oferty treści i usług oraz zdolność ich wykorzystania.

1 kwietnia 2003 r. KBN został przekształcony w Ministerstwo Nauki i Informatyzacji, odpowiedzialne za przygotowanie i realizacje zadań budowy społeczeństwa informacyjnego w Polsce. Zmodyfikowaną wersję Strategii informatyzacji RP przyjęto w maju 2003 r.

Minister nauki i informatyzacji, prof. Michał Kleiber, podpisał porozumienia ramowe z władzami województw podlaskiego i małopolskiego, na których podstawie realizowane są pilotażowo regionalne systemy informacyjne - "Wrota Podlasia", "Wrota Małopolski". Regionalne "Wrota" zapewniają stały dostęp do Cyfrowego Urzędu. Dzięki Biuletynowi Informacji Publicznej, na stronach internetowych zostaną udostępnione informacje publiczne gmin, powiatów, urzędów miast i jednostek organizacyjnych administracji publicznej. W ten sposób, dzięki działającym już regionalnym "Wrotom" obywatele prócz załatwienia wybranych procedur w urzędzie mogą również skorzystać z uporządkowanego zasobu informacji oraz uzyskać informacje na temat wydarzeń w ich regionie.

Projekt "Wrota Polski" jest pierwszą próbą praktycznej realizacji zaleceń Unii Europejskiej ogłoszonych w programie "eEurope 2005".

E-Government, czyli rząd i urząd elektroniczny

Głównym celem projektu jest umożliwienie obywatelowi załatwienia za pośrednictwem Internetu swoich codziennych spraw, bez potrzeby udawania się do urzędu.

Zakłada się utworzenie jednego miejsca do kontaktu i załatwiania spraw z urzędami, dzięki któremu obywatel, za pośrednictwem Internetu, będzie miał dostęp do urzędu przez całą dobę, siedem dni w tygodniu.

Trwają przygotowania do budowy megasystemu pod nazwą "Wrota Polski". Jego funkcją będzie wystawienie do postaci on-line wszystkich dysponujących zapleczem informatycznym serwisów administracji państwowej.

Podstawowe założenia projektu "Wrota Polski":

  • usprawnienie przepływu informacji do obywatela;
  • zapewnienie możliwości załatwiania spraw pomiędzy obywatelem, podmiotem gospodarczym a rządem drogą elektroniczną;
  • wymiana informacji pomiędzy urzędami;
  • możliwość składania za pośrednictwem Internetu wniosków o wydanie dokumentów, takich jak dowód osobisty, prawo jazdy, paszport, czy dowód rejestracyjny;
  • ułatwienie dostępu do danych medycznych i ubezpieczeniowych.

Dzięki temu projektowi obywatel bez wychodzenia z domu będzie mógł rozliczyć się z podatku dochodowego od osób fizycznych, wypełnić PIT, złożyć wniosek o dowód osobisty, prawo jazdy, a nawet dokonać wszelkich formalności związanych z założeniem firmy.

Ważnym elementem tego projektu są Interaktywne Studia Internetowe stanowiące rozszerzenie oferowanych przez uczelnie wyższe form studiowania. Są one adresowane głównie do studentów zamieszkałych w znacznej odległości od siedziby szkoły, w tym także za granicą. Jest to forma studiów w Polsce jeszcze mało popularna, ale w krajach Europy Zachodniej przygotowania do powołania tego typu studiów są w fazie końcowej.

W Stanach Zjednoczonych ta forma studiowania znana jest od wielu lat. Dziś dwie trzecie wszystkich amerykańskich uczelni proponuje mniejsze lub większe kursy na odległość. Zgodnie z oceną fachowców już w najbliższych latach ta forma studiów będzie dominująca. Internetowe zajęcia przyciągają osoby, dla których wcześniej realizacja studiów była niezwykle trudna. Dotyczy to przede wszystkim osób pochłoniętych pracą zawodową lub obowiązkami domowymi, osób niepełnosprawnych, a także tych, dla których znaczna odległość od uczelni jest istotną przeszkodą na drodze do zdobycia wykształcenia.30

Student studiów internetowych nie traci czasu (i pieniędzy) na dojazdy, ma możliwość wyboru chwili, w której łączy się z uczelnią w celu odbycia konsultacji czy odsłuchania wykładu. W USA prawie trzy czwarte studentów to kobiety, z których ponad połowa wychowuje dzieci. Siła e-edukacji polega także na łączeniu sił kilku lub nawet kilkudziesięciu uczelni.

E-edukacja to przyszłość, od której nie ucieknie żadna uczelnia. W kontekście tym należy wspomnieć uroczystą inaugurację Polskiej Biblioteki Internetowej, która nastąpiła 21 grudnia 2002 r. Obecnie www.pbi.edu.pl oferuje swoim użytkownikom blisko 250 pozycji, głównie lektur szkolnych oraz dzieł polskiej literatury klasycznej. Wkrótce zbiory zostaną wzbogacone o kolejne publikacje. Docelowy katalog PBI będzie obejmował podręczniki szkolne i akademickie, publikacje przeznaczone dla osób niewidomych, rękopisy muzyczne, pozycje kartograficzne, dzieła malarstwa, grafiki, fotografii oraz czasopisma i periodyki naukowe. Stworzone zostaną działy filmów naukowych i dokumentalnych, dział zasobów muzealnych oraz katalog zapisów spektakli teatralnych.

Obecnie korzystanie z publikacji zamieszczonych na stronach internetowych PBI jest bezpłatne. Wkrótce stworzony zostanie katalog dzieł dostępnych odpłatnie, zgodnie z wolą właścicieli praw autorskich. Podstawowym celem stworzenia PBI jest wyrównanie szans dostępu do wiedzy osobom mieszkającym w małych miastach, wsiach i innych regionach oddalonych od ośrodków akademickich i kulturalnych, dla których komputer z dostępem do Internetu jest często jedyną szansą kontaktu ze zdobyczami nauki i kultury. Studentom i naukowcom PBI pozwoli na szybkie i efektywne zgromadzenie niezbędnej bibliografii, a Polakom mieszkającym za granicą umożliwi utrzymywanie kontaktu z krajem, jego tradycją i kulturą oraz bogatym dorobkiem literackim i naukowym

Kierunki rozwoju elektronicznej administracji

Trudno jednoznacznie prognozować kierunek rozwoju systemów elektronicznej administracji. Większość prognoz przewiduje, że do roku 2010 nastąpi przełom związany z wejściem nowych technologii (jak telefonia mobilna 3/4G) w fazę nasycenia. Może to zaowocować następującymi skutkami:

  • rzeczywista powszechność taniego dostępu do Internetu: należy spodziewać się, że dostęp do usług elektronicznych stanie się w perspektywie roku 2010 powszechny w krajach UE - obecne technologie przejdą w etap powszechnego wykorzystania31. W szczególności dotyczy to z jednej strony dostępu szerokopasmowego, z drugiej zaś, dostęp ten stanie się wielokanałowy - poprzez I-TV, a także sieci mobilne 3G (a następnie 4G)32. Ważnym aspektem będzie konwergencja usług (audiovideo dane). Należy się jednak spodziewać, że dynamiczny rozwój technologiczny zderzać się będzie z problemem jednakowego dostępu wszystkich obywateli Unii do nowych usług, zgodnie z fundamentalnym prawem zapisanym w Konstytucji UE "równych szans" i "sprawnej administracji". W obszarze tym działać będą z jednej strony inicjatywy VI PR, a zwłaszcza planowanego VII Programu Ramowego Badań i Rozwoju33, z drugiej zaś programy wspólnotowe IDAbc34 i planowany eTEN Plus35;
  • narastający problem bezpieczeństwa i zaufania sieciowego: szersza penetracja Internetu wiąże się w sposób nieunikniony ze wzrostem zagrożeń.36 Z drugiej strony rosnąca mobilność społeczeństw UE tworzy wymaganie, aby państwo realizowało swoje funkcje w stosunku do obywateli rozsianych po całym świecie. Łączy się to z problemem zapewnienia prywatności i ochrony danych osobowych w sieci. Należy przypuszczać, że problemy rozdźwięku w tym obszarze pomiędzy USA i UE będą narastać. Ważne będą tu prace standaryzacyjne, jakie zaplanowano dla Europejskiej Agencji Bezpieczeństwa Sieciowego37 (ENISA);
  • upowszechnienie technologii smartcards - elektroniczna karta obywatela UE: coraz szersze jest stosowanie rozwiązań opartych w biznesie o karty chipowe i mieszane (np. chipowe z paskiem optycznym o wysokiej gęstości zapisu38). Karty chipowe umożliwiły prostą i skuteczną realizację szerokiego wachlarza funkcji związanych z identyfikacją, podpisem elektronicznym, szyfrowaniem, płatnościami elektronicznymi. Komisja Europejska proponuje ustanowienie elektronicznej karty obywatela UE, mającej na celu zapewnienie skutecznego i bezpiecznego dostępu do usług w obszarze zdrowia, ubezpieczenia społecznego, zatrudnienia oraz edukacji wraz z systemem identyfikacji obywateli Unii Europejskiej;
  • dostęp do informacji publicznej: obywatele i przedsiębiorstwa Unii będą coraz bardziej zainteresowani skutecznym dostępem do informacji publicznej, zwłaszcza do informacji wytwarzanych i gromadzonych przez administrację (Biuletyn Informacji Publicznej39). Wydaje się, że pierwszym takim obszarem (gdzie zresztą większość krajów prowadzi już intensywne prace) masowej implementacji w krajach UE będzie sfera zamówień publicznych - czyli e-Procurement40;
  • e-Demokracja i systemy e-Voting: rosnąca penetracja Internetu i rozpowszechnienie technik identyfikacji obywateli powoduje mocniejsze naciski na wykorzystanie ICT w bezpośrednim udziale obywateli w demokratycznym sprawowaniu władzy.

Nakreślone wyżej kierunki wskazują, że rozwój systemów e-Government musi odbywać się w taki sposób, że rozwojowi zintegrowanych usług elektronicznych ("front-end") powinna towarzyszyć synergiczna realizacja systemów wsparcia procesów administracji ("backoffice"). Integracja usług elektronicznych tego samego rodzaju jest łatwiejsza i tańsza do realizacji, bez integracji danych i reengineeringu procesów administracji nie jest ona efektywna i skuteczna.

Za kluczowy czynnik sukcesu w rozwijaniu usług administracyjnych świadczonych drogą elektroniczną w najbliższych latach należy uznać stopień zdolności polskiej administracji do pełnego wykorzystania środków funduszy strukturalnych oraz innych funduszy i programów europejskich. Warunkiem realizacji takiego celu będzie uznanie rozwoju e-Government za wysoki priorytet polityki państwa oraz polityki regionalnej, który znajdzie swoje odzwierciedlenie w sposobie zarządzania środkami NPR, tak na poziomie centralnym, wojewódzkim, jak i metropolitalnym.


Wnioski końcowe

Wdrożenie e-Government oznacza znaczne (moim zdaniem - wielomiliardowe) oszczędności w wydatkach budżetu państwa, ograniczenie patologii (w tym korupcji), urzędy otwarte dla obywatela i firmy czynne 24 godziny na dobę. e-Government na szczeblu lokalnym do Polski trafił ok. 4 lat temu. Na szczeblu centralnym pojawił się przy okazji wdrażania nowego systemu ubezpieczeń społecznych i przesyłania za pomocą programu "Płatnik deklaracji do centrali Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). Na szczeblu regionalnym powstają systemy pod nazwą "Wrota". Jest to próba stworzenia wspólnych portali regionalnych skupiających "usługi" administracji samorządowej na jednym portalu.

Na szczeblu centralnym zbudowano już de facto system podatkowo-celny ("Celina"/"Zefir"41), przygotowywane są systemy e-Podatków42. MNiI prowadzi prace projektowe nad jedną wspólną platformą dla usług administracji rządowej "Wrota Polski". Problemem jest natomiast chroniczny brak środków. W Narodowym Planie Rozwoju (środki strukturalne UE) znajduje się ok. 1 mld euro - pieniądze te mogą zostać wykorzystane do poprawy stanu informatyzacji RP, w tym również do stworzenia w przynajmniej kilku dziedzinach systemów e-Government.

Podstawowym i kluczowym dla rozwoju tych usług jest system e-Podatków. Informatyzacja wymaga, niestety, inwestycji - na które z niewiadomych przyczyn w budżecie od lat brakuje pieniędzy. Systemy informatyczne wdrażają poszczególne resorty w ramach swoich budżetów. Po wejściu w życie ustawy o informatyzacji działania te zostaną formalnie skoordynowane.

W roku 2010 będziemy żyli w Europie naszych marzeń. Technika komputerowa i telekomunikacyjna sprawi, że we wszystkich krajach należących wtedy do Unii Europejskiej, obywatele będą mogli w pełni korzystać z dobrodziejstw społeczeństwa ery informacji. Europa stanie się eEuropą - najbardziej konkurencyjnym i dynamicznym systemem gospodarczym na świecie, opartym na wiedzy, z rozwiązaną sytuacją w dziedzinie zatrudnienia i zapewnioną spójnością społeczną - takie plany mają autorzy programu eEuropa.

eEuropa jest inicjatywą polityczną, która pozwoli mieszkańcom krajów Unii Europejskiej w pełni korzystać ze zmian, jakie przynosi rozwój społeczeństwa informacyjnego. Zmiany te, największe od czasów rewolucji przemysłowej XIX wieku, są dalekosiężne i powszechne. Nie dotyczą one wyłącznie rozwoju technicznego, lecz będą mieć wpływ na wszystkich mieszkańców Unii Europejskiej. Przyczyniają się do zbliżenia mieszkańców miast i wsi, tworzenia dóbr materialnych oraz zwiększenia dostępności wiedzy - ich wielki potencjał pozwoli w ogromnym stopniu wzbogacić życie każdego człowieka.


Przypisy:

1Zastosowanie technologii komunikacji i informacji (ICT) do planowania, realizacji i monitorowania zadań administracji publicznej. Rozwiązania e-Government umożliwiają dostarczanie obywatelom tanich i efektywnych usłg administracyjnych. Usprawniają również wymianę informacji i transakcje między urzędami oraz innymi instytucjami. e-Government jest wydajnym narzędziem administrowania i zarządzania. Termin ten określa także technologie służące wzrostowi udziału mieszkańców w procesach demokratycznych (e-Democracy). W literaturze przedmiotu stosuje się rozróżnienie między e-Government a e-Governance: pierwszy termin oznacza usługi dla ludności świadczone drogą elektroniczną (z wykorzystaniem Internetu), drugi, używany w szerszym kontekście, obejmuje także e-Democracy.

2Internet - informatyczna globalna sieć komputerowa oparta na protokole komunikacyjnym TCP/IP [ang. Transfer Control Protocol/Internet Protocol] - największa sieć komputerowa na świecie, złożona z tysięcy mniejszych sieci, łączy ośrodki akademickie, instytucje edukacyjne i rządowe, laboratoria badawcze, organizacje, itp.

3informatyka - [ang. computer science] - obejmuje: 1) dyscyplinę naukową i gałąź wiedzy, dotyczące przetwarzania informacji przy użyciu środków technicznych (komputerów), 2) dziedzinę działalności gospodarczej związaną z produkcją komputerów i ich oprogramowania, budową systemów informatycznych i ich zastosowaniami w gospodarce. W perspektywie informatyka obejmować będzie sterowanie procesami technologicznymi, transportowymi etc.

4inteligentna analiza danych - funkcjonalność aplikacji nazywana także BI (Business Intelligence). Polega na wykonywaniu szczegółowych i wielowymiarowych analiz danych z systemów do wspomagania zarządzania oraz na sporządzaniu raportów. Systemy zaliczane do klasy BI, to oprogramowanie analityczne, pozwalające dyrektorom finansowym, specjalistom od produkcji, sprzedaży, marketingu oraz zarządom, lepiej zarządzać swoją firmą czy urzędem.

5System Zarządzania Relacjami z Obywatelem/Klientem (CRM) - aplikacja pozwalająca na usprawnienie kontaktowania się z klientami i umożliwiająca kompleksowe zarządzanie kontaktami z nimi. Rozwiązanie CRM umożliwia szybkie uzyskiwanie informacji o klientach i zwiększenie efektywności załatwiania spraw zgłoszonych w punkcie pierwszego kontaktu (telecentrum, punkty kompleksowej obsługi klienta). System zapewnia urzędnikom dostęp w czasie rzeczywistym do informacji z różnych systemów zaplecza - zapewnia scalenie różnych typów informacji i dostarczenie ich zainteresowanym osobom w taki sposób, aby mogły one ze wszystkich źródeł wydobyć najkorzystniejsze dla siebie informacje. Wszystkie dane są dostępne przez jednolity interfejs użytkownika. Implementacja CRM umożliwia także wprowadzanie dodatkowych kanałów kontaktu, takich jak sieć WWW, poczta elektroniczna, dostęp dla pracowników w terenie, kioski, telewizja cyfrowa, telefony komórkowe czy kieszonkowe urządzenia PDA.

6Komisja Europejska jest organem wykonawczym Wspólnoty i zarazem siłą napędzającą proces integracji. Więcej: Jan Galster, Zbigniew Witkowski, Kompendium wiedzy o Unii Europejskiej z uwzględnieniem Traktatu Amsterdamskiego i Traktatu z Nicei, Wydanie IV uzupełnione, TNOiK 2002

7e-Learning - informatyczny system wspomagający zarządzanie nauczaniem; wykorzystuje techniki szkolenia przez Internet, które mogą być dostępne dla każdego użytkownika, o każdej porze i w każdym miejscu. Dzięki wykorzystaniu architektury internetowej szkolenia w tym modelu są efektywne, konfigurowalne, zintegrowane i rozszerzalne. E-learning realizuje standardowe funkcje systemów wspomagających nauczanie - zarządzanie treścią, przygotowywanie, udostępnianie i monitorowanie procesu nauki - jednocześnie oferując innowacyjne podejście do przebiegu nauczania i administrowania.

8e-Learning - informatyczny system wspomagający zarządzanie nauczaniem; wykorzystuje techniki szkolenia przez Internet, które mogą być dostępne dla każdego użytkownika, o każdej porze i w każdym miejscu. Dzięki wykorzystaniu architektury internetowej szkolenia w tym modelu są efektywne, konfigurowalne, zintegrowane i rozszerzalne. E-learning realizuje standardowe funkcje systemów wspomagających nauczanie - zarządzanie treścią, przygotowywanie, udostępnianie i monitorowanie procesu nauki - jednocześnie oferując innowacyjne podejście do przebiegu nauczania i administrowania.

9Specjalne posiedzenie Rady Europejskiej w Lizbonie 23-24 marca 2000. Główny cel to uczynienie z Unii Europejskiej do 2010 r. najbardziej konkurencyjnej, dynamicznej i opartej na wiedzy gospodarki świata. Więcej: Departament Analiz Ekonomicznych i Społecznych Urzędu Komitetu Integracji Europejskiej, "Strategia Lizbońska - Droga do sukcesu zjednoczonej Europy", opracowanie UKIE 2004, http://www.pfsl.pl/

10Anna Kamińska, Rys Historyczny Społeczeństwa Informacyjnego, Gazeta IT nr 8, grudzień 2002.

11Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) - organizacja, powołana w grudniu 1960 roku, w skład której wchodzą państwa najbardziej rozwinięte. W tych państwach wytwarzanych jest 2/3 światowej produkcji towarowej oraz usługowej i kontrolują ponad 75 proc. handlu światowego.

12OECD Report 2004.

13Na podstawie Społeczeństwo informacyjne - problemy definicyjne i problemy pomiaru dr Michał Goliński, Katedra Informatyki Gospodarczej - Szkoły Głównej Handlowej, http://strony.wp.pl/wp/pavel.k/spoleczenstwo.htm

14telematyka - [ang. telematics] - dział telekomunikacji zajmujący się zagadnieniami związanymi z przekazywaniem wiadomości w postaci statycznego obrazu (tekstu alfanumerycznego, znaków graficznych, fotografii i innych); usługi telematyczne: poczta elektroniczna, teletekst, telefaks, wideotekst.

15kioski informacyjne - stanowiska informacyjne wyposażone w komputer z zainstalowaną przeglądarką internetową. Ekran komputera sterowany jest przeważnie dotykowo. Kioski mogą być postawione w dowolnym miejscu, podobnie jak budki telefoniczne.

16W literaturze przedmiotu stosowane są dwa terminy: podpis elektroniczny (ang. electronic signature) oraz podpis cyfrowy (ang. digital signature). Mimo iż często stosuje się je zamiennie, podpis elektroniczny jest pojęciem szerszym i opisuje wszystkie technologie zastępujące w elektronicznym środowisku podpis odręczny. Jest to zatem zeskanowany podpis odręczny, umieszczony jako plik graficzny w dokumencie, albo podpis dokonany piórem świetlnym, jak również dołączony do dokumentu kod osobistego dostępu (PIN). Podpis cyfrowy natomiast wiąże się z zastosowaniem kryptografii (p. Newsletter 8) do potwierdzenia autentyczności wiadomości elektronicznych. Każdy podpis cyfrowy jest więc podpisem elektronicznym, lecz nie każdy podpis elektroniczny jest podpisem cyfrowym.

17Karta elektroniczna (zwana także chipową) to plastikowa karta wyposażona w pamięć i w mikroprocesor, służące do składowania i przetwarzania danych w formie cyfrowej. Do kart chipowych zalicza się również karty bez mikroprocesora, wyposażone w samą pamięć. Karty takie mogą co prawda przechowywać informacje, lecz nie są w stanie ich przetwarzać.

18Jan Szomburg: "Polska wobec wyzwań rozwojowych i integracyjnych", IBnGR, Gdańsk 2003.

19("Europe and the Global Information Society. Recommendations to the European Council) - raport, w którym po raz pierwszy poruszono tematykę rozwoju nowoczesnych technologii i społeczeństwa informacyjnego.

20eEurope - pełna nazwa: eEurope 2002 - An Information Society for All [eEurope 2002 Społeczeństwo Informacyjne dla Wszystkich] - inicjatywa Komisji Europejskiej i państw członkowskich, której celem jest modernizacja i umocnienie europejskiej gospodarki informacyjnej w krajach Unii Europejskiej.

21Szczyt UE w Feira, 19-20 czerwca 2000 r. - przyjęcie planu działania eEurope 2002

22Konferencja ministerialna w Warszawie, 11-12 maja 2000 r. - kraje kandydujące do UE (10) podjęły deklarację zweryfikowania narodowych planów budowy społeczeństwa informacyjnego pod kątem spójności z inicjatywą eEurope, która otrzymała nazwę eEurope+ oraz przygotowania wraz z Komisją Europejską wspólnego planu działania eEurope+2003, który ostatecznie został przyjęty w Goeteborgu 16 czerwca 2001.

23Szczyt UE w Goeteborgu, 15-16 czerwca 2001 r. - oficjalne przyjęcie planu działania eEurope+2003 - zakłada aktywne włączenie się krajów kandydujących do realizacji postulatów i celów eEurope. Ogólna koordynacja wdrażania planu działań eEurope+ prowadzona jest przez Wspólny Komitet Wysokiego Szczebla (JHLC - Joint High Level Committee), w którego skład wchodzą przedstawiciele krajów kandydujących i Komisji Europejskiej.

24eEurope+ - inicjatywa krajów kandydujących do Unii Europejskiej, wzorowana na eEurope, mająca na celu rzeczywistą integrację ze strukturami unijnymi i rozwój gospodarczy państw kandydujących.

25Szczyt UE w Sewilli, 21-22 czerwca 2002 r. - zgodnie z decyzją polityczną podjętą w Barcelonie, na szczycie Komisja Europejska przedstawiła komunikat "eEurope 2005: An Information Society for All" - stanowiło to oficjalną decyzję o kontynuowaniu inicjatywy eEurope; podobnie jak pierwszy plan, eEurope 2005 nie będzie posiadał własnych środków finansowych. Działania objęte jego zasięgiem stanowić będą wysiłek krajów członkowskich i obywateli, a istniejące już programy wspólnotowe realizować będą zadania spójne z celami inicjatywy.

26http://www.kongres.org.pl/

27UCHWAŁA SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 14 lipca 2000 r. w sprawie budowania podstaw społeczeństwa informacyjnego w Polsce. (Mon. Pol. Nr 22, poz. 448).

28P. Haltof, S. Kulągowski, "Raport - Administracja publiczna w sieci 2002", dokument pobrany z witryny internetowej www.egov.pl.

29Pełny tekst na stronie Ministerstwa Nauki i Informatyzacji : http://www.kbn.gov.pl/

30Małgorzata Budzyńska: Koncepcja kształcenia ustawicznego w Unii Europejskiej, Departament Analiz Ekonomicznych i Społecznych UKIE, Warszawa 2004.

31PRISMA Project (Providing Innovative Services Models for Administration) Final Report for European Commission: SG1: eAdministration 2010" IST 1999-29088, October 2003.

32The Unexpected eEurope: The Surprising Success of European eCommerce, Accenture Policy & Corporate Affairs, 2004.

33Wniosek dotyczący Decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej decyzję 2000/819/WE Rady w sprawie wieloletniego programu dla przedsiębiorstw i przedsiębiorczości, w szczególności dla małych i średnich przedsiębiorstw (MSP) (2001-2005 r.), Bruksela, dnia 7.12.2004 COM (2004) 781 końcowy2004/0272 (COD)

34The 'European Interoperability Framework for pan-European eGovernment Services' now available in printed version http://europa.eu.int/idabc/en/document/2319/5644.

35Call for independent experts for eTEN 2005-2006; Official Journal of the European Union OJ C283 of 20/11/2004.

36Przestępstwa elektroniczne - [ang. cyber-crime] - czyn zabroniony przez prawo karne, którego ściganie wymaga od powołanych do tego organów uzyskania dostępu do informacji przechowywanych w systemach komputerowych lub przesyłanych sieciami teleinformatycznymi; projekt Konwencji Rady Europy dotyczący przestępstw w sieciach komputerowych (Draft Convention on Cyber-crime) rozróżnia cztery rodzaje przestępstw: (1) przeciwko poufności, integralności i dostępności danych i systemów komputerowych, (2) związane z użyciem komputera, (3) związane z rozpowszechnianiem nielegalnych treści, oraz (4) przeciwko własności intelektualnej.

37Rozporządzenie UE No 460/2004 z dnia 10 Marca 2004, Ang.: European Network and Information Security Agency http://www.enisa.eu.int/

38K. Auer, R. Miller, "Extreme Programming Applied", Addison - Wesley, 2002, Indianapolis.

39Biuletyn Informacji Publicznej to urzędowy publikator teleinformatyczny, składający się z ujednoliconego systemu stron w sieci informatycznej. BIP został stworzony w celu powszechnego udostępniania informacji publicznej. http://www.bip.gov.pl/

40Business Plan for a CEN/ISSS Workshop on e-Procurement, (WS/ePRO) ISSS/WS-ePRO/03/005Rev, 23.10. 2002.

41CELINA - System Obsługi Zgłoszeń Celnych zawierający ponad 1600 ekranów symulujących pracę rzeczywistego systemu oraz synchroniczne szkolenie z obsługi Systemu Finansowo-Księgowego "ZEFIR". Wiecej: E-learning w Służbie Celnej www.egospodarka.pl

42E-podatki mają być scentralizowanym systemem do obsługi wszystkich zagadnień podatkowych w Polsce, m.in. ma uprościć procedury, koordynować działania administracji, samorządów, banków i przedsiębiorstw, a w perspektywie ograniczyć koszty. Również ma pozwolić na rozliczanie się podatników przez Internet, IB/Puls Biznesu, 17 Marzec 2004.