Jednolity Akt Europejski

Nie sposób utworzyć Europę jednym pociągnięciem pióra lub zwykłym aktem zjednoczeniowym. Europa musi powstawać przez konkretne czyny, tworzące najpierw solidarność w działaniu

R. Schuman.

W pierwszej połowie lat 70-tych proces integracji europejskiej postępował jeszcze w miarę pomyślnie. W kwietniu 1972 r. stworzono tzw. węża walutowego, który miał zapobiec nadmiernym wahaniom kursów walut państw członkowskich, a w 1973 r. powstał Europejski Fundusz Współpracy Walutowej. Pięć lat później, od marca 1978 r., współpraca walutowa państw WE zaczęła przebiegać w ramach nowo utworzonego Europejskiego Systemu Walutowego - EWS (European Monetary System - EMS) składającego się z mechanizmu kursowego (Exchange Rate Mechanism), europejskiej jednostki walutowej (European Currency Unit). W 1975 r. powołano do życia nową instytucję WE - Trybunał Obrachunkowy, którego głównym zadaniem stała się kontrola budżetu Wspólnot. Zła koniunktura gospodarcza w drugiej połowie lat 70-tych wywarła jednak niekorzystny wpływ na proces europejskiej integracji. Zaostrzyły się ujawnione w łonie Wspólnot Europejskich trudności strukturalne. Doszło do poważnych kłopotów budżetowych, kryzysu Wspólnej Polityki Rolnej, uwidoczniła się niedoskonałość wspólnych instytucji. Interesy narodowe zaczęły dochodzić coraz bardziej do głosu, a Wspólny Rynek, nie funkcjonował w sposób należyty. Te trudności usiłowano rozwiązać we wczesnych latach 80-tych. W Europejskiej Wspólnocie Gospodarczej od 1984r. zastanawiano się nad usprawnieniem struktur wspólnotowych1. Na szczycie w Fontainebleau, w czerwcu 1984 r., udało się zlikwidować impas w sprawach związanych z rolnictwem i budżetem, a także powołano dwa komitety: do spraw zmian instytucjonalnych (zwany Komitetem Dooge`a)2 i ds. narodów Europy (Komitet Adonnino). Komitety te opracowały odnośne raporty: pierwszy postulował szybkie stworzenie w pełni zintegrowanego rynku wewnętrznego, a drugi - doprowadzenie do powstania Europy Obywateli. Na spotkaniu Rady Europejskiej w Mediolanie, w czerwcu 1985 r., Komisja Europejska przedstawiła pod przewodnictwem Jacques'a Delorsa tzw. białą księgę3 w sprawie rynku wewnętrznego, na podstawie której już w grudniu 1985 roku udało się uzgodnić zasady Jednolitego Aktu Europejskiego.

Oba raporty opracowane na zamówienie szczytu w Fontainebleau oraz wspomniana Biała Księga stały się podstawą dalszych dyskusji w Luksemburgu, w grudniu 1985 r. Rozpatrzony przez szczyt brukselski EWG w 1985r. raport powołanej w tym celu "Komisji Dooge'a" postulował opracowanie projektu traktatu o Unii Europejskiej; popierały go zwłaszcza Francja i RFN, gdy opór stawiała Dania4. Jednolity Akt Europejski podpisany w Luksemburgu 17 lutego i w Hadze 28 lutego 1986 r.; jest umową międzynarodową zawartą w ramach Wspólnot Europejskich. Była to pierwsza znacząca modyfikacja Traktatów rzymskich z 1957 roku5. Jednolity Akt Europejski formalnie ustanowił powstanie wspólnego rynku europejskiego, a także umocnił współpracę polityczną krajów Wspólnoty. Akt ten nadał kształt organizacyjny Europejskiej Współpracy Politycznej, będącej formą współpracy państw członkowskich Unii od roku 1970. Odtąd Wspólnoty Europejskie i Europejska Współpraca Polityczna miały zachowywać odrębność organizacyjną względem siebie, wspólnie jednak podejmować kroki do urzeczywistnienia Unii. JAE wszedł ostatecznie w życie 1 lipca 1987 roku. Dokument ten jest relatywnie krótki (składa się tylko z 34 artykułów), jednak z prawnego punktu widzenia jest to najistotniejszy dokument o charakterze konstytucji od momentu powołania pierwszych wspólnot. Bardzo ważne jest to, że w pierwszym artykule Jednolitego Aktu Europejskiego twórcy wyrażają zdecydowaną wolę przekształcenia całych swoich wzajemnych stosunków w Unię Europejską. Był on również wyrazem ideologii łączącej państwa przyszłej Unii. Najważniejsze reguły, które znalazły się w Jednolitym Akcie Europejskim to: obowiązek poszanowania zasad demokratycznych w stosunkach państwowych, obowiązek przestrzegania prawa, obowiązek poszanowania praw człowieka, obowiązek dążenia do utrzymania pokoju w stosunkach międzynarodowych, obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa na starym kontynencie oraz obowiązek zapewnienia solidarnego wyrażania wspólnych interesów, a także niezależnej ich obrony.

W swojej pracy chciałybyśmy przeanalizować zawartość Jednolitego Aktu Europejskiego; jego zasadnicze ustalenie i zmiany jakie wprowadzał do Wspólnot Europejskich.

Akt ten postanowili uchwalić: Jego Królewska Mość Król Belgów, Jej Królewska Mość Królowa Danii, Prezydent Republiki Federalnej Niemiec, Prezydent republiki Greckiej, Jego Królewska Mość Król Hiszpanii, Prezydent Republiki Francuskiej, Prezydent Irlandii, Prezydent Republiki Włoskiej, Jego Królewska Wysokość Wielki Książę Luksemburga, Jej Królewska Mość Królowa Holandii, Prezydent Republiki Portugalskiej, Jej Królewska Mość Królowa Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej6, którzy kierowani wolą kontynuowania dzieła podjętego na podstawie Traktatów ustanawiających Wspólnoty Europejskie; gotowi ustanowić Unię Europejską i wyposażyć ją w niezbędne środki do działania; zdecydowani wspólnie popierać demokrację, przede wszystkim w oparciu o wolność, równość i sprawiedliwość społeczną; przekonani, iż idea europejska jest zgodna z pragnieniami narodów Europy; świadomi odpowiedzialności spoczywającej na Europie, która dąży do tego, aby wypowiadać się jednym głosem, wspólnie i solidarnie działać; zdecydowani poprawić sytuację ekonomiczno-społeczno Wspólnot, zdecydowali o stworzeniu JAE. Wyżej wymienieni ustanowili swoich pełnomocników: ministrów spraw zagranicznych: Belgii - Leo Tindemans, Danii-Uff Ellemann-Jensen, Republiki federalnej Niemiec - Hans-Dietrich Genscher, Grecji-Karolas Papoulias, Hiszpanii-Francisco Fernandez Ordoneza, Francji-Ronald Dumas, Irlandii - Peter Barry, Włoch-Giulio Andreatti, Luksemburga-Robert Goebbels, Holandii - Hans van den Broke, Portugalii-Pedro Peres de Mirande, Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej-Lynda Chater; którzy po wymianie swoich pełnomocnictw i potwierdzeniu ich właściwej i wymaganej formy, opracowali tekst Jednolitego Aktu Europejskiego.

Pierwszy tytuł Jednolitego Aktu Europejskiego to tzw. Postanowienia Wspólne, które mówią, że głównym celem wspólnot Europejskich oraz Europejskiej Wspólnoty Politycznej jest dążenie ku jedności europejskiej. Ich działania opierają się na Traktatach ustanawiających Europejską Wspólnotę Węgla i Stali, Europejską Wspólnotę Gospodarczą, Europejską Wspólnotę Energii Atomowej oraz na późniejszych Traktatach i aktach zmieniając te Traktaty. Art.2 Ustanowił Radę Europejską, formalizując w ten sposób odbywające się od dłuższego czasu konferencje szefów państw, w skład Rady Europejskiej wchodzą głowy państw lub rządów państw członkowskich oraz Przewodniczący Komisji Wspólnot Europejskich, oni zaś mają być wspierani przez ministrów spraw zagranicznych i jednego członka Komisji. Rada Europejska ma się zbierać conajmniej dwa razy w roku.

Drugi tytuł Aktu to Postanowienia Zmieniające Traktaty Ustanawiające Wspólnoty Europejskie, rozdział pierwszy tytułu stanowią postanowienia zmieniające Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Węgla i Stali. Zmiany, które JAE wprowadza do owego traktatu mówią przede wszystkim o tym, iż Rada może ustanowić Sąd Pierwszej Instancji przy Trybunale Sprawiedliwości, który rozpatrywałby i orzekał w niektórych rodzajach spraw wnoszonych przez osoby fizyczne lub prawne, jednak nie rozpatrywałby spraw wniesionych przez państwa członkowskie lub instytucje Wspólnoty. Członkowie tego sądu są wybierani spośród osób o niekwestionowanej niezależności i mogących zajmować stanowiska sądowe; są oni mianowani za wspólnym porozumieniem przez rządy Państw Członkowskich na okres sześciu lat. Co trzy lata następuje częściowe odnowienie składu. Ustępujący członkowie mogą być mianowani ponownie. Sąd działa zgodnie z przepisami proceduralnymi ustalonymi w porozumieniu z Trybunałem Sprawiedliwości. Przepisy te wymagają jednomyślnego zatwierdzenia przez Radę.

Sąd Pierwszej Instancji miał odciążyć Trybunał Sprawiedliwości7 i usprawnić jego działanie. Został on utworzony 1 stycznia 1989 roku.

Kolejny rozdział to Postanowienia zmieniające Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Gospodarczą. Jest w nim mowa o wzmocnieniu pozycji Parlamentu Europejskiego - (dopiero wtedy wprowadzono tę nazwę do traktatów, zmieniając formalnie nazwę Zgromadzenie na Parlament Europejski) - poprzez wprowadzenie postępowania współpracy w zakresie stanowienia prawa. Kompetencje Parlamentu zostały zwiększone, dając mu ostatnie słowo w sprawach uchwał i postanowień Wspólnoty. Ustanowiono także procedury, na jakich miała się odtąd odbywać kooperacja pomiędzy Parlamentem Europejskim a Radą Ministrów. Tym samym umożliwiono lepszy przepływ informacji i większy zakres konsultacji pomiędzy tymi dwoma organami.

Jednolity Akt Europejski wprowadził przede wszystkim zmiany poszerzające możliwości podejmowania przez Radę Ministrów decyzji kwalifikowaną większością głosów (zastąpienie części dotychczasowych regulacji, nowymi, zakładającymi wymóg głosowania - większością kwalifikowaną oraz wprowadzenie nowych dyspozycji), umożliwiające odejście od zasady jednomyślności blokującej procesy jednoczenia EWG od czasu kompromisu luksemburskiego w 1966 roku. Od tej pory pojedyncze państwa nie miały prawa weta, a ustanawianie nowych regulacji wymagało kwalifikowanej większości uzyskanej w głosowaniu.


Newsletter



Wiadomość HTML?