Koncepcja optymalizacji zarządzania funduszami Unii Europejskiej - doświadczenie lat 2004-2006 i prognoza na lata 2007-2013

Innowacyjność a dynamiczność

Prognozy Komisji Europejskiej na lata 2007 - 13 wskazują, iż gospodarka Polski znajduje się na ścieżce szybkiego wzrostu, i jest po państwach bałtyckich, Irlandii i Słowacji jednym z najszybciej rozwijających się członków Unii Europejskiej. Analizując wyniki i doświadczenia dotychczasowego funkcjonowania Polski jako członka Unii Europejskiej należy stwierdzić, że gospodarka naszego kraju wyjątkowo łatwo poradziła sobie z włączeniem się w struktury UE. Wśród widocznych pozytywnych efektów naszego wejścia do UE można wymienić m.in. wyraźne umocnienie polskiej waluty, zwiększenie wiarygodności finansowej i atrakcyjności inwestycyjnej kraju. Polska jako członek UE przyciąga inwestorów m.in. znacznym w porównaniu z innymi państwami członkowskimi rozmiarami krajowego rynku zbytu.

Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej ponad cztery lata temu otworzyło dostęp do funduszy strukturalnych dla polskich podmiotów zmieniając otoczenie konkurencyjne przedsiębiorstw. Łączna wartość środków finansowych zaangażowanych w realizację Narodowej Strategii Spójności na lata 2007-13 wyniesie ok. 85,6 mld euro. Skuteczne wykorzystanie tych środków wymaga od potencjalnych beneficjentów optymalizacji dynamiki w procesach zarządzania. W biznesie trzeciego tysiąclecia wymagającego ciągłej przedsiębiorczości kreatywnej i systematycznego uczenia się optymalizacja jest równie cenna jak wiedza. Optymalizacja ta odnosić się musi do wszystkich sfer działalności organizacji gospodarczej na obszarze wspólnego rynku europejskiego.

W sytuacji wzmagającej się burzliwości i nieprzewidywalności, konwencjonalne podejścia do zarządzania środkami unijnymi tracą rolę bytu, ponieważ polegając na preparacji działania, kontroli, porządku nie są w stanie objąć powiększonej niepewności działania - o czym przekonało się już wielu menedżerów, przy czym większość jednak zbyt późno. Potrzebne jest bardziej przedsiębiorcze ujęcie zarządzania, skierowane na odkrywanie szerokiej płaszczyzny potencjalnych przyszłości tak, aby organizacja była w stanie identyfikować albo tworzyć szanse i właściwie je wykorzystywać. Tylko wówczas można zakładać osiągnięcie sukcesu rynkowego w zjednoczonej Europie i poza nią.

Spodziewane sukcesy, cenione na równi z aktualnie osiąganymi rezultatami wyłaniają się stopniowo na drodze uczenia się w działaniu umiejętnie przewodzonego w wymiarze strategicznym, podstawą którego jest dynamiczność. Organizacja tworzy nowe kompetencje oraz odnawia się i dlatego też ekonomiczna dynamiczność jest w coraz to mniejszym stopniu uzależniona od doboru atrakcyjnego sektora rynku we właściwym czasie. Struktura rynku znajduje się częstokroć w stanie dalekim od równowagi; pojawiają się nowi, nietradycyjni aktorzy polegający na nowych źródłach przewagi konkurencyjnej i innowacyjności. Interesariusze stają się bardzie wymagający, a nasilające się presje naruszają tradycyjną równowagę władzy.

Asymetryczność ewolucji sektora MŚP

Kluczową rolę w gospodarce odgrywają małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP), które są nieodzownym czynnikiem wzrostu gospodarczego. Sytuacja MŚP, pomimo wielu obaw wyrażanych przed przystąpieniem do UE co do potencjalnych negatywnych skutków tegoż przystąpienia dla sektora MŚP nie przedstawia się negatywnie. Nie potwierdzają się obawy co do niskiej konkurencyjności polskich MŚP na rynkach Unii Europejskiej. Pomimo odnotowania zgłaszanego przez przedsiębiorców wzrostu liczby konkurentów oraz spadku zysków nastąpiła z drugiej strony bardzo dobra koniunktura w roku 2007, która umożliwiła wzrost sprzedaży oraz poszerzenie asortymentu o nowe usługi i produkty.

Pewną widoczną tendencją wśród struktury sektora MSP jest spadek liczby firm sektora MŚP w szczególności firm mikro (0-9 zatrudnionych) czemu towarzyszy jednocześnie wzrost liczebności firm małych (10-49 zatrudnionych). Czy tendencje te będą miały charakter trwały w dalszej perspektywie trudno jest w chwili obecnej prognozować. Dodatkowo czytelność tych tendencji zakłócać może fakt, że wiele firm jednoosobowych powstało w poprzednich latach niejako sztucznie w wyniku powszechnego zmuszania pracowników dotychczas zatrudnionych na umowę o pracę do "samozatrudnienia", poprzez uruchamianie działalności gospodarczej. Wiele firm powstałych w ten sposób zostało w zderzeniu z realną rzeczywistością w kolejnym okresie zlikwidowanych. Jednakże gdyby tendencje te się utrzymały mogłoby to oznaczać pozytywny kierunek ku zmniejszaniu nadmiernego rozdrobnienia sektora MŚP a co za tym idzie poprawę pozycji konkurencyjnej tych firm.

Wśród innych widocznych tendencji wywołanych akcesją można wymienić "asymetryczność" rozwoju sektora MŚP na korzyść zachodnich regionów Polski i największych aglomeracji. Wraz z przystąpieniem do UE nastąpiło widoczne ożywienie w handlu przygranicznym na zachodniej i południowej granicy Polski.

Jeśli chodzi o branże, które odnotowały największe korzyści (wzrost rentowności ze sprzedaży) w związku z akcesją są to: produkcja drewna i wyrobów z drewna oraz ze słomy i wikliny, produkcja odzieży i wyrobów futrzarskich oraz produkcja mebli. Nie potwierdziły się też przewidywane wcześniej problemy w takich branżach jak: włókiennictwo, produkcja skór wyprawianych i wyrobów z nich, produkcja wyrobów z surowców niemetalicznych, produkcja wyrobów z metali. Sukcesy odnotowała również branża usług budowlanych. Są to branże w których przeważają małe i średnie przedsiębiorstwa. Branże te również zanotowały wzrost lub dobrą rentowność ze sprzedaży. Poprawiła się także rentowność sektora produkcji artykułów żywnościowych i napojów. Sukces tych branż wiąże się m. in. - ze związanym z akcesją - swobodnym dostępem towarów polskich firm do rynku UE.

Strategia dla przedsiębiorczości

Jest wiele aspektów życia gospodarczego gdzie należy zoptymalizować działania, w szczególności działania te powinien zdynamizować nowy Rząd. Podstawowym celem polityki Rządu oraz władz regionalnych winno być tworzenie warunków dla kontynuacji i wzmacniania pozytywnych trendów, które ujawniły się w ostatnich latach. Dla rozwoju przedsiębiorczości w Polsce konieczne jest stworzenie odpowiednich warunków rozwoju. Przedsiębiorczość wymaga określonej strategii stwarzanej przez państwo, stabilnego i mądrego prawodawstwa, stabilnego systemu podatkowego, więcej środków na rozwój, na nowe technologie. Urzędnicza samowola, korupcjogenne i często niespójne prawodawstwo, rodzą liczne konflikty pomiędzy obywatelem a urzędem administracji publicznej.

W Unii Europejskiej zaczęto mówić o strategii dla przedsiębiorczości na początku lat 90-tych. Wówczas po raz pierwszy skoordynowano działania mające na celu poprawę klimatu ekonomicznego. Przedsięwzięto różnorodne formy wsparcia tego sektora, np. przepisy dotyczące MŚP ujednolicono i zliberalizowano, uproszczono systemy podatkowe, wreszcie opracowano formy wsparcia. W marcu 2000 r. Rada Europejska w Lizbonie przyjęła program reform gospodarczych, mających na celu uczynienie do roku 2010 z UE gospodarki najbardziej konkurencyjnej, dynamicznej i opartej na wiedzy. W tym kontekście przywódcy państw i rządów UE zaprosili Komisję i Państwa Członkowskie do zaprojektowania strategii służącej wyeliminowaniu przeszkód w swobodnym przepływie usług.

W dzisiejszej gospodarce usługi są wszechobecne i generują prawie 70% PKB oraz nowe miejsca pracy. Jak dotąd istniało jednak wiele przeszkód na drodze rozwoju działalności usługowej między państwami członkowskimi UE, w tym np.: nadmiernie uciążliwe systemy zezwoleń, biurokracja, nadmiernie rozbudowane procedury związane z delegowaniem pracowników. Przeszkody te oddziałują negatywnie na szeroki zakres usług - a MSP, które dominują w tym sektorze, szczególnie je odczuwają.

Zarówno przedsiębiorcy reprezentujący sektor usług jak i odbiorcy tych usług czyli konsumenci są głównymi poszkodowanymi braku prawdziwego Rynku Wewnętrznego w tym zakresie - nie mogąc korzystać z szerokiej gamy usług o konkurencyjnych cenach, a tym samym lepszej jakości życia jakiej mogliby oczekiwać na obszarze bez granic wewnętrznych. W obecnej sytuacji gospodarczej niezwykle ważnym zagadnieniem dla Rządu RP jest podjęcie działań przyczyniających się do rozwoju polskiej przedsiębiorczości m.in. dzięki poparciu projektu dyrektywy o swobodnym przepływie usług.

Jedną z ważniejszych zalet przemawiających za przystąpieniem do UE była możliwość korzystania przez przedsiębiorstwa z funduszy strukturalnych. Akcesja miała wpłynąć na istotny wzrost możliwości uzyskania wsparcia z funduszy strukturalnych w porównaniu ze środkami przedakcesyjnymi PHARE, ISPA i SAPARD. Akcesja wpłynęła w rzeczywistości na wzrost strumienia środków pomocowych. Zadowolenie z tego faktu niestety niwelowane jest w związku z wielością barier jakie związana są z procesem korzystania ze środków pomocowych.

Analiza dostępności funduszy

Fundusze wsparcia (przedakcesyjne i strukturalne) nie są w wystarczającym stopniu dostępne dla wszystkich potencjalnych beneficjentów. Z badań przeprowadzonych w 2004 r. wynika, że o dotacje w ramach programów przedakcesyjnych starało się ok. 5 % wszystkich przedsiębiorstw. O dotacje ze środków budżetu państwa starało się ok. 4,1 %. Przyczyny tak niskiej dostępności można wiązać zarówno z małą ilością dostępnych środków jak również z niewystarczającą informacją w zakresie możliwości korzystania z dotacji. Przy czym należałoby dodać, że wzmożenie akcji informacyjnej najprawdopodobniej zwiększyłoby liczbę starających się o wsparcie jednak mogliby oni aplikować o takie same środki. Mogłoby to rodzić dodatkowe frustracje i niezadowolenie przedsiębiorców.

Tak więc wydaje się, że w pierwszym rzędzie dostępność funduszy hamowana jest poprzez skromne budżety przeznaczone na wsparcie sektora małych i średnich przedsiębiorstw. Należy również dodać, że dostępność funduszy była różna w zależności od wielkości firmy. Firmy mikro w wielu przypadkach nie ubiegały się o dotacje lub też ubiegając się nie przechodziły pozytywnie procesu oceny. Ma to związek z faktem, że większość programów dotacji promuje głównie firmy o bardzo dobrej kondycji finansowej.

Progi zatrudnienia i pułapy finansowe, które określają przynależność przedsiębiorstwa do danej kategorii są bardzo szerokie i de facto obejmują prawie wszystkie przedsiębiorstwa w Polsce. Przynosi to określone skutki - chociażby przy korzystaniu z pomocy w ramach Funduszy Phare i Strukturalnych.. Firmy mikro, małe i średnie nadal są traktowanie tak samo. Preferencje dla MSP dotyczą firm z 1-osobowym zatrudnieniem jak i przedsiębiorstw z załogą liczącą 249 osób. Obecnie firmy mikro i małe przy ubieganiu się o dotacje muszą konkurować z przedsiębiorstwami średniej wielkości. Należy zauważyć, iż w takiej konkurencji nie mają wielkich szans na uzyskanie dofinansowania. Przedsiębiorstwa mikro z niskim zatrudnieniem często nie korzystają ze wsparcia, nie tylko dlatego, że przegrywają z silniejszymi partnerami, ale również dlatego, że dolne progi dotacji są dla nich za wysokie.



Newsletter



Wiadomość HTML?