Dziedziny wiedzy

Najnowsze komentarze

Newsletter

Kształtowanie polityki i wspólnego rynku energii w UE w wymiarze bezpieczeństwa ekonomicznego PDF Print Email
Unia Europejska
Written by   
DATE_FORMAT_LC2

Wstęp

1 lipca 2007 r. otworzono rynek energii elektrycznej dla każdego odbiorcy w UE1. Jednolity rynek energii elektrycznej w Europie znajduje się obecnie w przejściowej fazie tworzenia - nie są to już wyłącznie oddzielne rynki narodowe2, ale jeszcze nie jest to jeden rynek unijny3. Coraz większą rolę zaczynają odgrywać rynki regionalne4, które są często postrzegane jako krok pośredni przed jednolitym rynkiem europejskim. Z jednej strony dzięki nim rozszerza się zasięg rynków narodowych oraz wzrasta liczba uczestników, z drugiej zaś pojawia się obawa, czy istniejąca sytuacja nie spowalnia procesu tworzenia wspólnego, jednolitego rynku5. Na obszarze jednolitego rynku - wobec postępujących procesów integracji militarnej i gospodarczej, zwłaszcza regionalnej6, konieczne staje się przewartościowanie poglądów na bezpieczeństwo ekonomiczne państwa i występujące zagrożenia wobec niego. Jego konsekwencją stać się musi zmiana podejścia do obecnego postrzegania obszaru i ekonomicznej przestrzeni. Uwaga musi być skierowana w głównej mierze na problemy bezpieczeństwa ekonomicznego i ekonomikę bezpieczeństwa energetycznego państwa. Podstawowym warunkiem racjonalnej polityki gospodarczo-energetycznej jest to, by była ona zbieżna z doktryną polityczną, gospodarczą i obronną państwa7 .

Bezpieczeństwo jest fundamentalnym interesem narodowym i państwowym każdego kraju. Stymuluje je z jednej strony wola przetrwania i zachowania własnej tożsamości8, z drugiej zaś dążenie do wzrostu potęgi, tak wewnętrznej, jak i zewnętrznej. Wewnątrz państwa bezpieczeństwo przejawia się dążeniem do zapewnienia ogólno-cywilizacyjnego rozwoju, zaś na zewnątrz - w osiągnięciu, utrzymaniu i utrwaleniu suwerenności integralności terytorialnej, politycznej, gospodarczej, militarnej i społeczno-kulturalnej. Cele te pozostają niezmienne, mimo radykalnych zmian rzeczywistości współczesnego świata i są postrzegane w kontekście globalnym, regionalnym, a także konkretnego państwa. Rzeczywistość polityczna, gospodarcza i obronna zmusza do nieustannej weryfikacji podejścia do bezpieczeństwa państwa i narodu. Uczestnictwo danego kraju w sojuszu polityczno-militarnym, jakim jest NATO, rodzi kwestię relacji między doktryną i strategią narodową a sojuszniczą. Także członkostwo w jakimkolwiek ugrupowaniu regionalnym, np. w Unii Europejskiej9, rodzi problem gospodarczej strategii narodowej wobec zintegrowanej gospodarki zachodnioeuropejskiej. W odniesieniu do każdej z tych płaszczyzn rangę nadrzędną nad bezpieczeństwem narodowym zyskiwać zaczyna bezpieczeństwo regionalne, w naszym przypadku - europejskie10.

Pojęcie bezpieczeństwa państwa

Bezpieczeństwo nie jest pojęciem jednorodnym, lecz wielorakim i wieloaspektowym. Omówienie "ochrony bezpieczeństwa państwa" wymaga scharakteryzowania podstawowego elementu jakim jest państwo. Do najczęściej wymienianych atrybutów państwa zalicza się: zbiorowość niezorganizowaną (ludność), ramę przestrzenną (terytorium), organizację władczą (władzę) i grupę państwową, która spośród innych wyróżnia się posiadaniem dwóch swoistych zadań - utrzymuje porządek w zbiorowości oraz zapewnia jej bezpieczeństwo zewnętrzne i wewnętrzne11. Współcześnie "terytorium" to obszar podległy suwerennej władzy państwowej, niekoniecznie składający się z pojedynczego obszaru ziemi, mogący składać się z wielu części nawet znacznie od siebie oddalonych12. W każdym jednak razie terytorium państwa musi być ściśle określone. Obszar państwa zawsze jest określony granicą państwową. W skład terytorium państwa wchodzą: ląd wraz z wodami śródlądowymi, morze terytorialne wraz z morskimi wodami wewnętrznymi, przestrzeń powietrzna nad nimi oraz położone podziemie pod nimi13.

W zasadzie w RP ludność jest jednonarodowa i występują w niej niewielkie mniejszości narodowe. Natomiast władza państwowa jest określoną organizacją władczą państwa, która utrzymuje porządek w państwie i zapewnia jego ludności bezpieczeństwo zewnętrzne i wewnętrzne. Struktura i podział władzy zostały wskazane w Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. 14, która stanowi, że organami państwa w zakresie władzy ustawodawczej są Sejm i Senat, w zakresie władzy wykonawczej - Prezydent i Rada Ministrów oraz w zakresie władzy sądowniczej - niezawisłe sądy15. Tak więc, państwo to zespół omówionych trzech elementów: terytorium, ludności i władzy16. W swej istocie państwo to musi spełniać podstawowe funkcje w zakresie obronności, bezpieczeństwa zewnętrznego i wewnętrznego, porządku konstytucyjnego oraz rozwoju materialnego i kulturalnego społeczeństwa.

W Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 r. brak jest jednak precyzyjnego określenia terminu "bezpieczeństwa państwa". Wskazuje się jedynie podział na bezpieczeństwo zewnętrzne i wewnętrzne. Z przepisu Konstytucji można wnioskować, że chodzi o ochronę trzech wartości: terytorium, ludności i władzy. Nasuwa to trudności jednolitego ujęcia i skonkretyzowanego przyjęcia definicji bezpieczeństwa państwa17. Według niektórych autorów, bezpieczeństwo państwa zgodnie z ustawą o Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji, to pewne sprawy dotyczące sfer bezpieczeństwa państwa związane z ochroną bezpieczeństwa ludzi, ochroną bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego, ochroną życia ludzi oraz mienia, bezpieczeństwem powszechnym, z ochroną granicy państwowej oraz ochroną przeciwpożarową - rozumianą jako ochrona życia, zdrowia, mienia lub środowiska. W szczególności to ochrona ustroju państwa oraz obowiązującego w nim konstytucyjnego porządku prawa18.

Z politologicznego punktu widzenia bezpieczeństwo to kategoria niejednoznaczna19. Można je zdefiniować jako kategorię na poziomie analitycznym bezpieczeństwa narodowego. Można zatem przyjąć, że bezpieczeństwo to stan niezagrożenia, pewności i spokoju, czyli wolności od szkodliwości wojen. Dlatego należy zgodzić się z J. Stańczykiem20, że podstawę polityki bezpieczeństwa państwa w tej materii stanowić musi przetrwanie państwa i narodu, integralność terytorialna, niezależność polityczna i jakość życia. W związku z powyższym bezpieczeństwo narodowe w znaczeniu ogólnospołecznym obejmować powinno zaspokojenie potrzeb: istnienia, przetrwania, pewności, stabilności, całości, tożsamości (identyczności), niezależności, ochrony poziomu i jakości życia. Bezpieczeństwo postrzegane jest również jako cel działania państwa i rządu dla zapewnienia wewnętrznych i zewnętrznych warunków sprzyjających rozwojowi państwa, jego życiowym interesom oraz ochrony przed istniejącymi i potencjalnymi zagrożeniami21.

Bezpieczeństwo wewnętrzne a zewnętrzne

Stan bezpieczeństwa nie jest zjawiskiem stałym, bowiem ciągle pojawiają się sytuacje zagrożenia. W wymiarze podmiotowym bezpieczeństwo kojarzy się z pewnością istnienia i przetrwania przy braku poważnych zagrożeń. Natomiast w wymiarze przedmiotowym bezpieczeństwo ma znamiona pewności istnienia niezbędnych warunków rozwoju i aktywności człowieka. Bezpieczeństwo - stan, który daje poczucie pewności i gwarancje jego zachowania oraz szansę do doskonalenia. Jest to jedna z podstawowych potrzeb człowieka; sytuacja odznaczająca się brakiem ryzyka utraty czegoś, co człowiek ceni, np. zdrowia, pracy, szacunku, uczuć dóbr materialnych22. Termin bezpieczeństwo może oznaczać również stan bez pieczy, od łacińskiego "sine cura = securitas" 23. Aczkolwiek w uogólnieniu współczesne definicje literackie określają bezpieczeństwo jako: stan pewności, spokoju, zabezpieczenia oraz jego poczucia i wskazują, że określa on brak zagrożenia oraz ochronę przed niebezpieczeństwami.

Zatem jest to określony stan rzeczy gwarantujący prawidłowe funkcjonowanie urządzeń, przedsiębiorstw, grup społecznych, w tym również i całości państwa24. W przypadku gdy dany stan rzeczy nie zapewnia bezpieczeństwa, np. na drogach publicznych, w przedsiębiorstwie, czy też w państwie, to należy stwierdzić, że w danym zakresie lub w danej sytuacji występuje pewien stan niebezpieczeństwa, zagrożenia, powstania lub rozwoju danego niebezpiecznego zjawiska25. Najogólniej przyjmuje się, że bezpieczeństwo oznacza sytuację i ład w państwie pozwalający realizować podstawowe funkcje, gwarantujące integralność terytorialną państwa, niepodległość i rozwój wewnętrzny. Stąd tradycyjnie rozróżnia się bezpieczeństwo wewnętrzne i zewnętrzne. Przeciwdziałaniu niebezpieczeństwom zewnętrznym wynikającym z zagrożeń politycznych i militarnych służy system obrony państwa, którego zasadniczym elementem są siły zbrojne i Służba Wywiadu Wojskowego oraz Służba Kontrwywiadu Wojskowego26 z jednej strony, wspierane działaniami podmiotów administracji i spraw wewnętrznych oraz służb specjalnych: Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu i Centralnego Biura Antykorupcyjnego z drugiej27.

Bezpieczeństwo państwa może być w szczególności zagrożone w zakresie: osłabienia obronności, pozbawienia suwerenności, naruszenia lub oderwania części terytorium, wywołania zaburzeń społecznych, wywołania negatywnych zjawisk w sferze gospodarczej i finansowej godzących w podstawy ekonomiczne państwa oraz obalenia różnorodnymi działaniami porządku konstytucyjnego państwa. Wymienione konfiguracje i układy mogą być zagrożone różnorodnymi działaniami ujętymi w kodeksie karnym jako przestępstwa przeciwko państwu28. Stąd panuje taki pogląd i przekonanie wśród przedstawionych autorów, że podstawowym warunkiem egzystencji suwerennego państwa jest zagwarantowanie mu wewnętrznego bezpieczeństwa. Przez bezpieczeństwo wewnętrzne państwa należy rozumieć taki stan, który gwarantuje porządek konstytucyjny, ochronę życia, zdrowia i mienia ludzi, prawidłowe funkcjonowanie urządzeń w państwie i innych przedstawicielstw zagranicznych. To także ochrona majątku ogólnonarodowego przed bezprawnymi zamachami, czyli sprawy związane z bezpieczeństwem publicznym29.

System ochrony bezpieczeństwa państwa

Ochronie bezpieczeństwa państwa podporządkowane są również cele polskiej polityki bezpieczeństwa. Do fundamentalnych kwestii zalicza się: zagwarantowanie niepodległości, integralność terytorialną państwa, suwerenność, ochronę granic, a także ochronę demokratycznego porządku konstytucyjnego, w tym w szczególności pełnię praw i wolności oraz bezpieczeństwa obywateli RP. Wymienione wartości stanowią główny przedmiot ochrony bezpieczeństwa państwa30. Bezpieczeństwo państwa to przede wszystkim ochrona ustroju demokratycznego przed wrogami zarówno zewnętrznymi i wewnętrznymi. Zadania w przedmiocie ochrony bezpieczeństwa państwa w szczególności wykonuje ABW, AW i CBA. Ich działania wspierane są przez SKW, SWW oraz inne formacje - MON, MSWiA, Straż Graniczną, Żandarmerię Wojskową, Służbę Więzienną, Biuro Ochrony Rządu, Służbę Celną, urzędy skarbowe, izby skarbowe, organy kontroli skarbowej, organy informacji finansowej oraz służby rozpoznania Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.

Mając na względzie, że bezpieczeństwo państwa to ściśle określony system elementów prawnych, ustrojowych, obronnych, a bezpieczeństwo zewnętrzne i wewnętrzne jest jego podsystemem, to zdaniem S. Pikulskiego31 między tymi dwoma podsystemami zachodzą sprzężenia zwrotne. Występujące zmiany w jednym podsystemie wywołują reakcje w drugim, co w efekcie powoduje określone stałe lub przejściowe zmiany w całym systemie bezpieczeństwa państwa. Ponadto takie same zagrożenia bezpieczeństwa zewnętrznego wywołują określone reakcje w układzie bezpieczeństwa wewnętrznego oraz w funkcjonowaniu całego państwa32. W zakresie ochrony bezpieczeństwa państwa do zadań funkcjonariuszy należy likwidacja różnego rodzaju nieprzyjaznych i wrogich, negatywnych działań innych państw, organizacji terrorystycznych, grup osób lub osób pojedynczych, a także wszelkich zjawisk przyrody i katastrof. Zjawiska przyrody, do których zalicza się epidemie, pożary, powodzie wywołują swym działaniem zagrożenia dla życia ludzi i ich mienia, a nawet czasem obejmują swym zasięgiem rozległe obszary kraju33. Z reguły bywa, iż dezorganizują one funkcjonowanie społeczeństwa i państwa, w tym kondycję gospodarki kraju, wywierając wpływ na bezpieczeństwo wewnętrzne. Są to zarówno zagrożenia zależne od woli człowieka jak i od niego niezależne.

Bezpieczeństwo jest zjawiskiem zależnym od bardzo wielu czynników34: zagrożenia związane z obecnymi trendami rozwoju warunkują się wzajemnie i w rezultacie, również wzajemnie wzmacniają lub osłabiają (np. przyrost ludności może w określonych warunkach zwiększyć rozwój gospodarczy, lecz może również stać się główną przyczyną zmniejszenia się tegoż wzrostu; zwiększenie przyrostu naturalnego obciąża środowisko naturalne, prowadzi do bezrobocia i rozwoju migracji, może stać się przyczyną konfliktów, które z kolei mogą być głównym sprawcą stagnacji lub znacznego obniżenia potencjału gospodarczego i tym samym osłabienia bezpieczeństwa danego państwa). To, czy i kiedy jakieś zjawisko osiągnie poziom krytyczny dla bezpieczeństwa regionalnego lub globalnego, zależy od wielu czynników, których całkowite przebadanie i sprecyzowanie jest często trudne lub wręcz niemożliwe.

Wymiar pozawojskowy

Bezpieczeństwo ma obecne również wymiar pozawojskowy: chodzi o obronę praw człowieka, umacnianie gospodarki, ochronę środowiska, zwalczanie zorganizowanej przestępczości i nielegalnej migracji oraz handlu narkotykami i bronią, zapobieganie rozprzestrzenianiu się broni masowego rażenia i wiele innych zjawisk. Niezbędne jest więc wspólne działanie wszystkich instytucji, niemilitarnych i militarnych także w tych obszarach. Granice między pokojem i wojną są płynne35, a w związku z tym rozmywają się również granice między bezpieczeństwem zewnętrznym a wewnętrznym. Podstawową przesłanką warunkującą stosunki między państwami terytorialnymi, mającą wpływ na wojnę o pokój, a więc na użycie przez nie siły militarnej lub podtrzymywanie stosunków pokojowych, jest stabilna, pokojowa ekonomika.

Zapewnienie bezpieczeństwa nie jest już sprawą jednego państwa. Różnice występujące w poszczególnych państwach odnośnie do przepisów dotyczących bezpieczeństwa wewnętrznego oraz różne standardy w tym zakresie - m.in. w spawach ochrony danych, dochodzeń policyjnych, nadzoru policyjnego oraz ścigania przestępców - utrudniają walkę z międzynarodowymi organizacjami kryminalnymi i terrorystycznymi. Szczególne znaczenie dla zapewnienia bezpieczeństwa wewnętrznego w przyszłości będzie miała jeszcze bardziej zaawansowana współpraca międzynarodowa wojska, policji, służb wywiadowczych i bezpieczeństwa, a także innych organizacji o podobnym charakterze. Działania służące zapewnieniu bezpieczeństwa układają się zwykle w pewien dość skomplikowany system, z zależnymi od siebie podsystemami. Oznacza to, że można wyselekcjonować różne zagrożenia oraz wynikające stąd różne systemy bezpieczeństwa. Mówi się również o bezpieczeństwie indywidualnym i zbiorowym lub wewnętrznym i zewnętrznym.

Odzwierciedleniem tych uwarunkowań jest wyróżnienie różnych rodzajów bezpieczeństwa. W każdym jednak przypadku tworzenie systemu bezpieczeństwa ma na celu zmniejszenie ludzkich obaw i strachu przed tym, co niesie przyszłość. Dostrzec więc warto, że zapewnienie stuprocentowego bezpieczeństwa jest niemożliwe. Chodzi zatem jedynie o ograniczenie, a nie całkowitą likwidację zagrożeń. Należy przy tym zauważyć, że różne systemy bezpieczeństwa są jednak ze sobą powiązane. Bezpieczeństwo militarne np. nie zależy jedynie od systemu obronnego państwa, przygotowań militarnych i innych tego typu rozwiązań, ale zależy także od systemów zewnętrznych i zagrożeń z tym związanych, sytuacji politycznej w krajach ościennych i na świecie oraz polityki zagranicznej własnego kraju, prężności jego gospodarki, potencjału naukowo-technicznego i innych36. System, by spełnić swoją rolę powinien nie tylko dysponować siłą zdolną do podejmowania odpowiednich decyzji, lecz również być dysponentem sił zdolnych do zrealizowania tych decyzji. Oznacza to, że musi dysponować "nie tylko siłą argumentu, lecz również argumentem siły". W tym ostatnim przypadku chodzi przede wszystkim o siłę polityczną, ekonomiczną, militarną.


Kształtowanie polityki bezpieczeństwa

Zapewnienie bezpieczeństwa wymaga wspólnego, ponadresortowego działania: przezorność w zakresie zewnętrznego i wewnętrznego bezpieczeństwa przejawia się w różnorakich funkcjach za których realizację ponoszą odpowiedzialność różne resorty i instytucje. Wszystkie ubiegają się o odpowiednie siły i środki (ludzi i finanse), lecz w działaniu są mniej lub bardziej od siebie zależne i przy prawidłowym wyposażeniu i przygotowaniu są w stanie, w ramach skoordynowanego podziału zadań, osiągać wymierne efekty oraz zwiększać swoje możliwości To stanie się tym efektywniejsze, im sprawniejsze będą organy kierowania poszczególnymi jednostkami i systemami. Inaczej mówiąc, ze względu na ograniczone możliwości wymagane są maksymalne ujednolicenia form i sposobów działania oraz przezorność w tworzeniu systemów bezpieczeństwa. Chodzi nie tylko o jednolitość kierowania nimi, lecz także o wspólne planowanie poszczególnych elementów oraz ich przygotowanie do działań.

Rośnie wrażliwość współczesnych państw, szczególnie na niekonwencjonalne formy przemocy: zdolność do funkcjonowania państw zależy w większości przypadków od bezawaryjnej pracy sieci finansowych i komunikacyjnych. Dotyczy to przede wszystkim najważniejszych obszarów, takich jak: energia i zaopatrzenie w wodę, komunikacja, administracja, handel, banki, ubezpieczenia, policja, służby zabezpieczenia i ratownictwa, a także dowodzenie wojskami na różnych szczeblach. Możliwości uszkodzenia tego rodzaju sieci są różnorodne i przy stosunkowo małym wysiłku możliwe. Ponadto nie tylko przygotowania, lecz i same ataki są trudne do rozpoznania. Wojna informacyjna nie zapewnia warunków ani do ostrzegania o niebezpieczeństwie, ani do osiągania przewagi obronnej.

Kształtowanie polityki bezpieczeństwa: coraz większa niepewność co do form i sposobów stosowanej przemocy zmusza do tworzenia coraz liczniejszych scenariuszy, mniej lub bardziej prawdopodobnych, mniej lub bardziej niebezpiecznych, mniej lub bardziej pożądanych z punktu widzenia politycznego. Z tego względu za celowe dla polityki bezpieczeństwa należy uznać, aby rozwój cywilizacyjny był zbliżony do scenariuszy pożądanych, a więc takich, które z największym prawdopodobieństwem warunkują pokojowe współżycie. Chodzi o to, że polityka prowadzona przy wykorzystaniu środków dyplomatycznych albo militarnych i jej możliwości nie są już wyłącznym czynnikiem zapobiegania zagrożeniom, gdyż kryzysy powstają na skutek różnorodnych negatywnych zjawisk pojawiających się w skali regionalnej i lokalnej. Polityka bezpieczeństwa dotyczy wszystkich lub prawie wszystkich jej dziedzin. Dotychczas rozpoznane trendy rozwoju cywilizacyjnego wskazują również, że polityka bezpieczeństwa zostanie w XXI wieku gruntownie zmieniona. Wzrost liczebności ludności, zmiany środowiska, globalizacja, gwałtowny rozwój nauki, techniki i technologii sprawią, że pojawią się nowe formy i sposoby zagrożenia, a w ślad za nimi - nowe scenariusze polityki bezpieczeństwa37. Dynamika tych zjawisk i związana z nimi niepewność wymagają, by siły zbrojne przyszłości były zdolne w bardzo krótkim czasie reagować na pojawiające się nowe formy konfliktu. Ich główne siły i środki, przez zdolność do wczesnego rozpoznawania ognisk konfliktów, powinny mieć możliwość nie tylko użycia głównych sił na duże odległości i interweniowania w wypadku kryzysu przy małych stratach, lecz również ochrony własnych sił zbrojnych, ludności i ważnych obiektów, a szczególnie struktury informacyjnej przed uderzeniami terrorystycznymi zarówno przy wykorzystaniu środków konwencjonalnych, jak i informacyjnych.

Struktura systemu bezpieczeństwa

Analiza problemów bezpieczeństwa oraz zagrożeń i wyzwań w nie godzących pozwala wnioskować, iż dokonuje się swoista ewolucja w tej materii. Bezpieczeństwo nie oznacza jedynie zagrożenia suwerenności terytorialnej oraz przeciwdziałania agresji zbrojnej. Coraz większego znaczenia nabiera problem zagrożeń niemilitarnych, które nie tylko nie ulegają redukcji, ale wręcz przeciwnie - ich częstotliwość, natężenie i rozmiary są coraz większe. Bezpieczeństwo rozszerzając swoje znaczenie na aspekty gospodarcze, społeczne, ekologiczne, kulturalne wymaga jednocześnie mobilizacji władz i całego społeczeństwa do działań na rzecz jego pomnażania38. Przez termin bezpieczeństwo (jego system) należy rozumieć ogół form i sposobów organizowania i kształtowania przestrzeni dla zapewnienia pokojowych warunków bytu ludzi, warunków służących przeciwdziałaniu i likwidowaniu kryzysów i konfliktów oraz zapewnieniu pokojowego bytu w określonym obszarze realnej rzeczywistości.

Podejmowano wiele prób systemu bezpieczeństwa. Z jednej strony były podejmowane próby jego opisu, z drugiej zaś niektórzy autorzy przyjęli termin "ład międzynarodowy", którego sens miał być przeciwstawieniem do chaosu, nieporządku i destrukcji. Można przyjąć, że termin "ład międzynarodowy posiada podobne znaczenie do systemu bezpieczeństwa, chociaż o wyraźnie węższym zakresie. Jest to stan w stosunkach międzynarodowych, w którym funkcjonują zabezpieczenia instytucjonalne, prawne, polityczne, ekonomiczne i militarne przed stosowaniem przemocy, występuje ponadto stabilizacja terytorialna, co do stanu posiadania oraz prestiżu. Są też przestrzegane porozumienia39. Bezpieczeństwo państwa jest osiągane w ramach określonego, zmiennego w czasie, systemu istniejącego w danej historycznie ukształtowanej społeczności międzynarodowej. Przez pojęcie systemu bezpieczeństwa rozumieć można dynamiczne połączenie kilku podstawowych czynników determinujących jego istotę. Jest to wielopłaszczyznowa struktura, oparta na określonym układzie sił politycznych, militarnych, ekonomicznych i ideologiczno-kulturowych, podlegająca procesom adaptacyjnym i autoregulującym oraz posiadająca swój wymiar aksjologiczny40.

Każdy system posiada właściwe sobie struktury, czyli sprzężenia i więzi między uczestnikami systemu, które mogą mieć charakter zarówno formalny, jak i realny. Struktury systemu przyjmują trzy wymiary:

  1. horyzontalny (sojusznicy i wrogowie),
  2. wertykalno-hierarchiczny (kreatorzy, klienci-odbiorcy),
  3. funkcjonalny (zasady obrotu międzynarodowego w systemie.

Te struktury mogą przybierać różne formy:

  1. Jawne lub tajne porozumienie międzypaństwowe w postaci koalicji,
  2. zależności międzypaństwowe sojusznicze typu konsument-producent w odniesieniu do otrzymywania i przekazywania pomocy zagranicznej,
  3. przyjęte prze społeczność międzynarodową zasady i normy regulowania kwestii spornych oraz uzgadniania zmian i dokonywania wymiany.

Źródła zagrożeń bezpieczeństwa państwa

Do podstawowych plag współczesnego świata należy: terroryzm, działalność zorganizowanych mafii, nielegalne transakcje handlowe, pranie "brudnych pieniędzy" czy masowe ruchy ludności41. Te zjawiska zmieniają krajobraz przyszłych działań i będą miały decydujący wpływ na politykę bezpieczeństwa, która wymagać będzie współpracy międzynarodowej, która umożliwiać będzie skuteczne, a zarazem wspólnie uzgodnione rozwiązanie pojawiających się wyzwań. Za najważniejsze przedsięwzięcia w tej dziedzinie, oprócz wkładu militarnego, należy uznać współpracę w zakresie politycznego rozwiązywania konfliktów regionalnych, kontroli zbrojeń, rozbrojenia i budowy zaufania, rozwoju gospodarczego oraz zapewnienia równości społecznej.

Najczęstszymi źródłami zagrożeń bezpieczeństwa państwa będą:

  • zróżnicowany cywilizacyjny rozwój państw świata, w tym głównie w dziedzinach technicznych, gospodarczych, społecznych i politycznych - wynika to z różnicy zasobności państw,
  • kształtowanie się regionów kulturowych, w tym wyznaniowych, narodowościowych i cywilizacyjnych,
  • konkurencja w zdobywaniu rynków zbytu, zasobów energetycznych i taniej siły wytwórczej,
  • rywalizacja państw o panowanie nad innymi państwami lub grupami państw,
  • nie kontrolowany rozwój demograficzny narodów w stałych granicach państw,
  • nasilenie się klęsk żywiołowych w wyniku "efektu cieplarnianego" oraz towarzyszących rozwojowi, coraz bardziej ryzykownych systemów cywilizacyjnych,
  • skażenie środowiska naturalnego powodującego zmniejszenie życiodajnych zasobów dla ludzi, flory i fauny,
  • trudny do ograniczenia rozwój systemów masowego niszczenia, w tym broni chemicznej, bakteriologicznej, termojądrowej,
  • powstanie nowych chorób cywilizacyjnych powodujących możliwość epidemii,
  • przestępczość zorganizowana i pospolita,
  • produkcja i handel narkotykami,
  • przemyt broni i materiałów rozszczepialnych,
  • migracje ludności i terroryzm.

Inny podział zagrożeń bezpieczeństwa państwa może dotyczyć poszczególnych sfer działalności państwa np.:

  • zagrożenie bezpieczeństwa politycznego,
  • zagrożenie bezpieczeństwa publicznego,
  • zagrożenie bezpieczeństwa ekologicznego,
  • zagrożenie bezpieczeństwa informatycznego,
  • zagrożenie bezpieczeństwa gospodarczego,
  • zagrożenie bezpieczeństwa kulturowego,
  • zagrożenie bezpieczeństwa militarnego.

Wymienione zagrożenia mogą powodować kryzys, który określany jest jako sytuacja będąca następstwem zagrożenia, prowadząca w konsekwencji do zerwania lub znacznego osłabienia więzów społecznych, przy równoczesnym poważnym zakłóceniu funkcjonowania instytucji publicznych, jednak w takim stopniu, że użyte środki niezbędne do zapewnienia lub przywrócenia bezpieczeństwa nie uzasadniają wprowadzenia żadnego ze stanów nadzwyczajnych przewidzianych w Konstytucji RP.

Pojęcie bezpieczeństwa ekonomicznego

Z ujęcia historycznego i współczesnego ogólnego pojęcia bezpieczeństwa, wyrosło pojęcie bezpieczeństwa ekonomicznego. Zostało dowartościowane znaczenie zagrożenia jakości życia jednostki, grupy społecznej i państwa, jako całości, a także dostrzeżono zagrożenia, jakie mogą mieć wpływ na jakość życia tych podmiotów. Zauważono również, iż zbytnie skoncentrowanie się na aspekcie militarnym bezpieczeństwa narodowego, może się przyczynić do utraty odpowiedniego poziomu w innych aspektach bezpieczeństwa począwszy od poziomu życia, a skończywszy na kulturze narodowej. Wpłynęło to na rozumienie zagrożeń jako zjawisk złożonych, mogących mieć wpływ na jakość życia jednostek państw, organizacji państw, ale także jako zjawisk mogących mieć wpływ na poziom samodzielności podmiotów stosunków międzynarodowych - ekonomicznych i politycznych - w danym czasie.

Takie pojmowanie zagrożeń przyczyniło się do powstania współczesnego rozumienia bezpieczeństwa państwa jako zjawiska wielowymiarowego, interdyscyplinarnego, o znacznie uszczuplonym aspekcie militarnym - choć nie marginalizowanym - dającym równouprawnienie problematyce ekonomicznej, kulturowej, ekologicznej, społecznej czy ideologicznej. Znaczenie jakie przypisuje się poszczególnym rodzajom bezpieczeństwa jest wypadkową szeroko rozumianych uwarunkowań wewnętrznych i zewnętrznych w ujęciu politycznym, gospodarczym, kulturowym itp. Jednak wydaje się, iż szczególne znaczenie dla zachowania bezpieczeństwa państwa ma bezpieczeństwo ekonomiczne. Wynika to ze strategii, jaką przyjęły najbardziej rozwinięte państwa, które uważają, iż celem nadrzędnym jest zapewnienie dobrobytu jednostce i społeczeństwu przez harmonijny rozwój gospodarki narodowej i ekspansję na inne rynki narodowe42.

Bezpieczeństwo ekonomiczne to jeden z wymiarów bezpieczeństwa państwa - przenika wszelkie sfery życia społecznego i państwowego. Mówiąc o bezpieczeństwie ekonomicznym w ujęciu podmiotowym, można je wówczas rozpatrywać jako jeden z elementów bezpieczeństwa w odniesieniu do: jednostki (osobiste), grupy społecznej, narodu (państwa), grupy państw (regionalne), kontynentu (ponadregionalne), całej ludzkości (globalne). Pewnych problemów przysparza jednoznaczne określenie w literaturze przedmiotu charakteru bezpieczeństwa ekonomicznego. Ponadto w odniesieniu do bezpieczeństwa ekonomicznego napotyka się na bardzo dużą różnorodność poglądów, które znacznie od siebie różnią się. Poczynając od tak skrajnych, które twierdzą, że bezpieczeństwo ekonomiczne nie jest związane z zagrożeniami, gdyż gospodarowanie wymaga współpracy (przedstawiciele ekonomii klasycznej); takie twierdzenie wynika ze spojrzenia na gospodarkę jako na sferę współpracy oraz szeregu powiązań handlowych i finansowych, przez utożsamianie zagrożeń ekonomicznych z konkurencją różnych podmiotów na wolnym rynku. To ujęcie bezpieczeństwa ekonomicznego nie rozstrzyga jego istoty. W ekonomii konkurencja jest jednym z czynników wymuszających racjonalność w działaniu poszczególnych podmiotów gospodarczych. Konkurencja powoduje, iż poszukuje się oszczędności, nowych rozwiązań, stymuluje poziom cen itp. Rozpatrując kwestię konkurencji nie można stwierdzić, iż jest to pojęcie negatywne bądź pozytywne. Dzięki niej konsument otrzymuje produkty o wyższej jakości, za mniejszą cenę. Natomiast dla producentów stwarza zagrożenie dalszego trwania, poziomu zyskowności i rentowności działań, promuje silniejszych i tych, którzy potrafią się przystosować do nowych warunków43.


Czynniki kształtujące bezpieczeństwo ekonomiczne

Do określenia istoty pojęcia "bezpieczeństwa ekonomicznego" ważnym elementem jego konkretyzacji jest zakres. Z tego punktu widzenia bezpieczeństwo ekonomiczne może być postrzegane jako:

  • Zdolność systemu gospodarczego (państwa, grupy państw, regionu, świata) do takiego wykorzystania wewnętrznych czynników rozwoju i międzynarodowych współzależności ekonomicznych, aby zagwarantować w miarę możliwości rozwój;
  • Wypadkowa czynników rozwoju gospodarczego i ograniczających go barier, tkwiących we wszystkich czynnikach jego kształtowania;
  • Bilans potrzeb rozwojowych i możliwości ich zaspokajania;
  • Stan gospodarki i jej struktur oraz stosunków gospodarczych i powiązań umożliwiających skuteczne przeciwstawienie się negatywnym oddziaływaniom zewnętrznym, które mogą osłabić rozwój gospodarczy, stabilność systemu społeczno-politycznego i zdolność obronną;
  • Ogólny stan zależności ekonomicznych, określających stopień efektywności zewnętrznej ingerencji ekonomicznej w wewnętrzny rozwój gospodarczy, zdolność obronną i stabilność systemu społeczno-politycznego danego kraju;
  • Wyobrażenie co do rzeczywistych, względnie potencjalnych zagrożeń gospodarczych kraju, które określają stopień efektywności rozwoju gospodarczego, zdolności obronnej i stabilności systemu społeczno-politycznego danego kraju;
  • Wyraz stopnia podatności danego państwa na przeniesienie przez płaszczyznę gospodarczą, głównie przez transmisję kanałami i mechanizmami, zależności ekonomicznych działań o charakterze politycznym skierowanych na osłabienie bezpieczeństwa państwa44.

Konkludując, bezpieczeństwo ekonomiczne jest wypadkową wielu czynników, w tym:

  • Przyszłości (czynnik charakteryzujący się dużym stopniem niepewności i o wysokim stopniu nieprzewidywalności);
  • Położenia i obszaru państwa oraz posiadanych zasobów naturalnych;
  • Rozwoju gospodarczego, naukowo-technicznego, kulturowego itp.;
  • Międzynarodowych powiązań gospodarczych,
  • Płaszczyzn oddziałujących na kształt struktur państwa, tzn. społeczno-gospodarczej i wojenno obronnej.

Polityka a system gospodarczy państwa

Państwa "konkurują" między sobą o międzynarodowych inwestorów (środki w formie kapitału i długu) wykwalifikowanych specjalistów (zasoby ludzkie o podwyższonej zdolności do kreowania wartości) i zdobywanie lub tworzenie technologii (instrumenty wydajnego kreowania wartości). Konkurencja ta odbywa się głównie przy użyciu rozwiązań systemowych. Aby wygrać tę wieloszczeblową konkurencję, państwo musi na bieżąco formułować i prowadzić przemyślaną politykę uatrakcyjniania własnego systemu gospodarczego45. Nie ulega wątpliwości zasadność potrzeby tworzenia przez państwo polityki gospodarczej, która koncentruje się na aktywnym zabezpieczaniu praw, optymalizowaniu obrotu tymi prawami, wyważonej realokacji majątku, symulowaniu innowacji i efektywnego wytwarzania dóbr publicznych. Zwiększenie efektywności obrotu gospodarczego i tworzenia stabilnych rynków wymaga nieprzerwanej optymalizacji przepisów i metod funkcjonowania instytucji regulacyjnych. Zarówno nadmierna deregulacja, jak i instytucjonalne skostnienie nie pozwalają na innowację i hamują rozwój. W przeważającej większości przypadków o pozycji gospodarczej państwa decydują nie jego zasoby naturalne, ale zdolność do stworzenia ekonomicznie efektywnej wewnętrznej organizacji gospodarki.

Państwa konkurują pomiędzy sobą o osiągnięcie silniejszej pozycji w polityce międzynarodowej, starając się przy tym zapewnić maksymalny poziom zadowolenia swoim obywatelom. W państwie demokratycznym priorytetem rządzących jest dbałość o uzyskanie poparcia społecznego, którego źródłem jest zadowolenie obywateli z warunków życia. I choć w dzisiejszym świecie osiągnięcie silnej pozycji międzynarodowej pozostaje dla każdego państwa bardzo istotne, to konkurencja w tej dziedzinie odbywa się pośrednio. Racjonalnie funkcjonujące państwa koncentrują się na budowie wewnętrznego potencjału gospodarczego, który w dobie globalizacji, efektywnie wspomaga rodzimą dyplomację46 i sam z niej korzysta.

We współczesnym świecie radykalnie wzrasta rola stworzonego przez państwo systemu gospodarczego jako fundamentu jego siły wewnętrznej i zewnętrznej. Głównym instrumentem dyplomacji stają się argumenty natury gospodarczej, które z kolei zależą od ekonomicznej efektywności przyjętych przez dane państwo rozwiązań systemowych. Nie może być efektywnej dyplomacji bez zaplecza silnej gospodarki, tak jak w korporacji nie może być - szczególnie w długim okresie - efektywnego marketingu strategicznego bez dobrego i relatywnie taniego produktu. Globalna gospodarka w coraz większym stopniu będzie wymuszać na rządzących państwami konkurencję, polegającą na dążeniu do poszukiwania dla własnego kraju obszarów systemowej przewagi konkurencyjnej47. Pojęcie systemu w tym kontekście obejmuje zbiór rozwiązań prawnych i organizacyjnych przyjętych przez państwo, bezpośrednio i istotnie wpływających na wzorce zagregowanych zachowań jednostek w zakresie prowadzonej przez nie działalności gospodarczej. Podstawowym aksjomatem systemu gospodarki wolnorynkowej jest założenie, że podmioty gospodarcze działają z reguły w swoim najlepszym interesie i dążą do wytworzenia dla siebie maksymalnej wartości przy minimalnym nakładzie środków. Stąd punktem wyjścia do tworzenia wydajnego i posiadającego przewagę konkurencyjną systemu gospodarczego jest tworzenie takich regulacji, które dadzą uczestnikom obrotu możliwość wykreowania maksymalnie wysokiego poziomu zagregowanej wartości, tj. przyniosą społeczeństwu jako całości maksymalnie wysoki poziom satysfakcji ekonomicznej (finansowej, majątkowej itp.).

Polityka energetyczna Polski do 2030 r.

Na przełomie czerwca i lipca 2007 r. Ministerstwie Gospodarki podjęto prace nad przygotowaniem dokumentu "Polityka energetyczna Polski do 2030 r. 48. Obecnie obowiązującym dokumentem jest Polityka energetyczna Polski do 2025 r., który to dokument zawiera pakiet działań, mających na celu zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego, konkurencyjności gospodarki, jej efektywności energetycznej oraz ochrony środowiska. Dokument ten został zatwierdzony 22 grudnia 2006 r. przez Radę Ministrów.

W związku ze zmianami w gospodarce, związanymi z akcesją Polski do Unii Europejskiej, a także nowymi wyzwaniami dla bezpieczeństwa energetycznego, wynikającymi z międzynarodowej sytuacji geopolitycznej i doświadczeń we wdrażaniu konkurencyjnych rynków energii elektrycznej i paliw gazowych, zaistniała konieczność aktualizacji prognozy energetycznej oraz sformułowania nowej strategii49. Istotny wpływ miała także ocena realnych możliwości spełniania wymagań ochrony środowiska, zwłaszcza w zakresie zmniejszania zanieczyszczeń atmosfery wywołujących ocieplenie klimatu.

Polityka energetyczna Polski do 2025 roku została przygotowana pod kierunkiem międzyresortowego Zespołu ds. Polityki Energetycznej, powołanego przez Prezesa Rady Ministrów. Nowy dokument jest zgodny z zasadami określonymi w Założeniach do Narodowego Planu Rozwoju na lata 2007 - 201350. Dokument ten zastąpi obowiązujące dotychczas Założenia polityki energetycznej Polski do 2020 r. 51, przyjęte przez Radę Ministrów w 2000 r. wraz z korektą tych założeń, przyjętą przez Rząd w 2002 r.

Najważniejsze zasady polityki energetycznej Polski do 2025 r.

Za najistotniejsze zasady polityki energetycznej52 uważa się: zasadę harmonijnego gospodarowania energią w warunkach społecznej gospodarki rynkowej, pełną integrację polskiej energetyki z europejską i światową, wypełnianie zobowiązań traktatowych Polski, zasadę rynku konkurencyjnego z niezbędną administracyjną regulacją w obszarach, w których mechanizmy rynkowe nie działają oraz wspomaganie rozwoju Odnawialnych Źródeł Energii (OZE)53.

Polityka energetyczna będzie realizowana zarówno przez administrację rządową, jak i samorządową. Administracja publiczna będzie podejmować działania wspierające rozwój i prawidłowe funkcjonowanie sektora paliwowo-energetycznego. Zakłada się ponadto upowszechnianie idei partnerstwa publiczno - prywatnego na szczeblu regionalnym i lokalnym wraz z konsekwentnie realizowaną zasadą regulowanego Dostępu Strony Trzeciej do Sieci (TPA - Third Party Access54) jako podstawowego narzędzia demopolizacji sektora i liberalizacji rynków energii elektrycznej i gazu. Operatorzy systemów przesyłowych (OSP)55 będą mogli udostępniać zdolności przesyłowe połączeń transgranicznych w formie aukcji. Możliwa będzie także wymiana energii elektrycznej z sąsiednimi systemami elektroenergetycznymi na zasadach rynkowych. Jedną z podstawowych zasad polityki energetycznej jest także utrzymanie właścicielskiego nadzoru państwa nad podmiotami posiadającymi infrastrukturę przesyłową i przeładunkową56. Realizacja tych zasad będzie prowadzona w sposób jawny i przejrzysty. Informacje o zasadach funkcjonowania i tendencjach rozwojowych w energetyce, istotne dla potencjalnych inwestorów oraz odbiorców, będą upowszechnianie w formie ogólnodostępnych publikacji.

Priorytety rządu w zakresie polityki energetycznej

W ciągu najbliższych czterech lat, do kolejnej aktualizacji polityki energetycznej, przewidzianej obecnie nowelizowaną m.in. w tym zakresie ustawą - Prawo energetyczne57, za najważniejsze priorytety i kierunki działań rządu przyjmuje się:

  • kształtowanie zrównoważonej struktury paliw pierwotnych, z uwzględnieniem wykorzystania naturalnej przewagi zasobów węgla, a także z koniecznością zmniejszenia obciążeń środowiska naturalnego;
  • monitorowanie poziomu bezpieczeństwa energetycznego przez wyspecjalizowane organy państwa, poprawa stopnia dywersyfikacji źródeł dostaw energii i paliw, zwłaszcza gazu ziemnego i ropy naftowej;
  • konsekwentną budowę konkurencyjnych rynków energii elektrycznej i gazu, zgodnie z polityką energetyczną Unii Europejskiej poprzez pobudzanie konkurencji i skuteczne eliminowanie jej barier (np. kontrakty długoterminowe w energetyce) ;
  • działania nakierowane na redukcję kosztów funkcjonowania energetyki, zapewnienie odbiorcom racjonalnych cen energii i paliw oraz zwiększenie (poprawę) efektywności energetycznej we wszystkich dziedzinach wytwarzania i przesyłu oraz wykorzystania energii;
  • ustawowe wzmocnienie pozycji administracji samorządowej wobec przedsiębiorstw energetycznych dla skutecznej realizacji gminnych planów zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe;
  • propodażowe modyfikacje dotychczasowych sposobów promowania energii z OZE i energii elektrycznej wytwarzanej w powiązaniu z wytwarzaniem ciepła, a także wdrożenie systemu obrotu certyfikatami pochodzenia energii, niezależnego od jej odbioru, co przyczyni do wzrostu potencjału wytwórczego;
  • równoważenie interesów przedsiębiorców energetycznych i odbiorców końcowych, w powiązaniu z poprawą jakości ich obsługi w zakresie dostaw paliw i energii;
  • aktywne kształtowanie struktury organizacyjno - funkcjonalnej sektora energetyki, zarówno poprzez regulacje zawarte w ustawie - Prawo energetyczne, jak i poprzez konsekwentną restrukturyzację (własnościową, kapitałową, przestrzenną i organizacyjną) przedsiębiorstw energetycznych nadzorowanych przez Skarb Państwa.

Zarządzanie bezpieczeństwem energetycznym

W stosunku do poprzednich programów, nowatorskim rozwiązaniem, zawartym w Polityce energetycznej Polski do 2025 roku58 jest propozycja kompleksowego podejścia do zarządzania bezpieczeństwem energetycznym, tj. działań związanych z planowaniem, organizacją, koordynacją, nadzorem i kontrolą bezpieczeństwa energetycznego59. Za bezpieczeństwo energetyczne odpowiedzialne są: administracja rządowa, samorządowa administracja wojewódzka i gminna oraz operatorzy systemów sieciowych (przesyłowych i dystrybucyjnych) 60.

Administracja rządowa i samorządowa wykorzystuje szereg mechanizmów (regulacje prawne, programy gospodarcze, konkretne zamierzenia inwestycyjne) dla zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego kraju, w szczególności dotyczącego ciągłości dostaw paliw, niezawodności funkcjonowania systemu elektroenergetycznego i gazowniczego oraz powierzania przedsiębiorstwom energetycznym obowiązków w zakresie świadczenia usług o charakterze użyteczności publicznej. Administracja odpowiada za bezpieczeństwo długoterminowe (inwestycyjne), polegające na tworzeniu zachęt dla podejmowania i rozwoju działalności w tym sektorze61.

Operatorzy systemów sieciowych dysponują środkami pozwalającymi im na wywiązywanie się z odpowiedzialności za niezawodność pracy systemów (m.in. zarządzanie systemem sieciowym, podejmowanie działań specjalnych w przypadku wystąpienia zagrożeń w pracy sytemu lub sytuacji kryzysowej, monitorowanie bezpieczeństwa systemu, możliwość realizacji własnych inwestycji sieciowych i połączeń międzysieciowych). Operatorzy są odpowiedzialni za bezpieczeństwo krótkotermionowe (techniczne) pracy systemów sieciowych, rozpatrywane w zależności od rodzaju nośnika energii, w skali sekund, minut lub godzin62. Za bezpieczeństwo średnioterminowe (handlowe, rozumiane jako zapewnienie dostaw energii) odpowiadają się odbiorcy energii dokonujący transakcji w warunkach rynkowych, a w przypadku odbiorców taryfowych lub niekorzystających z rynku energii ich dostawcy z urzędu63.

Zdolności wytwórcze, zapasy i połączenia transgraniczne

Jednym z podstawowych kierunków działań polityki energetycznej jest zagwarantowanie wystarczającego potencjału produkcyjnego energii elektrycznej i wykorzystania krajowych źródeł energii pierwotnej, a także zapewnienie ciągłości funkcjonowania polskiej gospodarki w razie wystąpienia przerw w dostawach na rynek określonego paliwa64. Konieczne jest więc skuteczne zarządzanie zapasami paliw ciekłych, w tym posiadanie 90-dniowych zapasów i opracowanie kompleksowego programu działań w sytuacjach kryzysowych na rynku naftowym. W sektorze gazowym niezbędne będzie ponadto opracowanie systemu tworzenia zapasów, tj. rozbudowy podziemnych magazynów gazu ziemnego i wprowadzenie przejrzystych zasad zarządzania nimi (zgodnie z Dyrektywą Rady 2004/67/WE z dnia 26 kwietnia 2004 r.) 65. W zakresie węgla kamiennego i brunatnego istnieje potrzeba samodzielnego tworzenia odpowiedniej struktury zapasów tych zasobów przez przedsiębiorstwa energetyczne66.

Na bezpieczeństwo energetyczne ma wpływ poziom rozwoju infrastruktury sieciowej, niezbędnej dla zapewnienia ciągłości dostaw paliw i energii. Obecny stan połączeń transgranicznych nie zapewnia efektywnego funkcjonowania rynku energii elektrycznej i rynku gazu ziemnego, ani też wykorzystania tranzytowego położenia Polski dla dostaw paliw do krajów UE. Niezbędny jest więc rozwój systemów przesyłowych wraz z połączeniami transgranicznymi oraz tworzenie alternatywnych metod i kierunków dostaw importowanych paliw i energii. Wzrost zapotrzebowania na energię elektryczną wymaga działań zapewniających przebudowę i rozbudowę mocy wytwórczych i sieci elektroenergetycznych, szczególnie sieci dystrybucyjnych na obszarach wiejskich.

Efektywność energetyczna gospodarki

Istotnym elementem zrównoważonego rozwoju kraju jest wzrost efektywności użytkowania energii. Zwiększenie efektywności nastąpi poprzez: zmniejszenie energochłonności wyrobów, zwiększenie sprawności wytwarzania energii, zmniejszenie energochłonności procesów przemysłowych, zmniejszenie strat energii w przesyle i dystrybucji oraz wdrożenie systemów zarządzania popytem na energię67. W realizacji tego celu planuje się m.in. prowadzenie kampanii informacyjnej na temat celowości i opłacalności stosowania wyrobów efektywnych energetycznie, wypracowanie systemu zachęt dotyczących zwiększenia sprawności wytwarzania energii, ponadto przeprowadzenie analizy możliwości zmniejszenia strat energii w systemie energetycznym i dokonanie przeglądu sektorów przemysłowych pod kątem zmniejszenia ich energochłonności.

Podstawowym kierunkiem działań mających na celu zmniejszenie oddziaływania sektora energetycznego na środowisko naturalne będzie wprowadzanie nowych rozwiązań technologicznych i urządzeń pozwalających na dostosowanie się sektora do bardziej rygorystycznych wymagań ekologicznych68 (w tym stosowanie czystych technologii węglowych, nowoczesnych technik wydobycia węgla kamiennego i brunatnego), zmiana struktury nośników energii, stosowanie paliw przyjaznych środowisku (np. w transporcie drogowym) 69. W tym celu konieczne będą uzgodnienia z Komisją Europejską, dotyczące realizacji postanowień Traktatu o Przystąpieniu w zakresie warunków realizacji postanowień Dyrektywy 2001/80/WE70. Zakłada się także wprowadzenie zróżnicowanych stawek podatków i opłat środowiskowych, promujących paliwa i energię przyjazną środowisku oraz wdrożenie systemu handlu uprawnieniami do emisji71.

Odnawialne źródła energii

Celem strategicznym polityki państwa jest wspieranie rozwoju odnawialnych źródeł energii i uzyskanie 7,5 proc. udziału energii, pochodzącej z tych źródeł, w bilansie energii pierwotnej do roku 2010. Planuje się przeprowadzenie do 2008 r. systemowej analizy mechanizmów wsparcia wykorzystania odnawialnych źródeł energii, a także podjęcie inicjatywy dotyczącej objęcia nowych krajów członkowskich UE systemem dopłat ze środków unijnych do wszystkich upraw energetycznych72. Zakłada się również opracowanie koncepcji powiązania rozwoju energetyki wiatrowej z elektrowniami szczytowo - pompowymi oraz przeprowadzenie analizy dotyczącej lokalizacji terenów pod energetykę wiatrową73. Przygotowano również projekt regulacji zapewniającej wdrożenie dyrektywy 2003/30/WE o promocji wykorzystania biopaliw lub innych paliw odnawialnych w transporcie74.

Zgodnie z powyższą dyrektywą państwa członkowskie powinny osiągnąć do 2010 r. co najmniej 5,75 proc. udział biokomponentów w rynku paliw transportowych. Natomiast zgodnie z ustaleniami posiedzenia Rady Europejskiej w dniach 8 - 9 marca 2007 r.75, udział ten powinien wynosić co najmniej 10 proc. w 2020 r. Obowiązek przyjęcia przez Radę Ministrów Wieloletniego programu promocji biopaliw na lata 2008-2014 został zapisany w art. 37 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o biokomponentach i biopaliwach ciekłych. Celem przygotowanego przez Ministra Gospodarki programu jest stworzenie warunków dla opłacalności produkcji i stosowania biopaliw w Polsce. Program obejmuje przede wszystkim dwa rodzaje działań: działania dotyczące wsparcia dla produkcji biokomponentów i biopaliw ciekłych oraz działania mające na celu stymulowanie popytu w tym zakresie . Zawarte w programie mechanizmy wesprą produkcję biokomponentów w taki sposób, aby cena paliwa zawierającego biokomponenty była konkurencyjna w stosunku do ceny paliwa ropopochodnego. Działania w tym zakresie dotyczą m.in. ulgi w podatku akcyzowym, gdzie MG zaproponowało nieco korzystniejsze rozwiązanie niż obecnie obowiązujące. Przedstawione w Wieloletnim programie promocji biopaliw stawki ulgi to 1,048 zł/litr w przypadku estrów, 1,565 zł/litr w odniesieniu do bioetanolu oraz całkowite zwolnienie od akcyzy biokomponentów stanowiących samoistne paliwo76.

Aby maksymalnie wykorzystać dozwoloną prawem wspólnotowym pomoc publiczną, program przewiduje dodatkową ulgę w podatku dochodowym. Proponowana przez Ministerstwo Finansów ulga - rekompensująca część kosztów produkcji biokomponentów - polegać będzie na odliczeniu od podatku kwoty stanowiącej 19 proc. nadwyżki kosztów wytworzenia biokomponentów nad kosztami wytworzenia paliw ciekłych o takiej samej wartości opałowej. Program proponuje też działania mające na celu zwiększenie popytu na biopaliwa ciekłe, m.in. stworzenie wydzielonych stref (np. w centrach miast i na terenach chroniących przyrodę) dostępnych wyłącznie dla ekologicznego transportu publicznego, zwolnienie z opłat za parkowanie dla użytkowników pojazdów stosujących biopaliwa ciekłe, zwolnienia firm z opłat za korzystanie ze środowiska, system zachęcający do zakupu pojazdów i maszyn wyposażonych w silniki przystosowane do spalania biopaliw w ramach zamówień publicznych, nałożenie na administrację rządową obowiązku stosowania biopaliw oraz edukację i promocję wykorzystania biopaliw.

Kierunki badań naukowych i prac rozwojowych

Polski sektor paliwowo-energetyczny cechuje się dużym zróżnicowaniem struktur: od dominacji jednego przedsiębiorstwa w sektorze gazowym (zwłaszcza w zakresie działalności sieciowej) do struktur cechujących się dużym stopniem demonopolizacji w sektorze paliw ciekłych czy elektroenergetycznym. Procesy restrukturyzacji będą zmierzać do budowy silnych podmiotów, o stabilnej kondycji ekonomicznej i technicznej, zdolnych do konkurowania na krajowych oraz wspólnotowych rynkach paliw i energii. Poprzez kontynuowanie procesu prywatyzacji nastąpi stopniowe ograniczenie funkcji właścicielskich Skarbu Państwa w sektorze energetycznym (kontrola Skarbu Państwa zostanie zachowana w strategicznych przedsiębiorstwach sektora, posiadających infrastrukturę sieciową o kluczowym znaczeniu).

W celu restrukturyzacji zostanie wdrożony program restrukturyzacji kontraktów długoterminowych (KDT) na zakup mocy i energii elektrycznej zawartych pomiędzy Polskimi Sieciami Elektroenergetycznymi S.A. a wytwórcami energii elektrycznej, ponadto zostaną przygotowane rozwiązania systemowe dla wspierania rozwoju lokalnych rynków energii i rozwoju generacji rozproszonej77. Planuje się kontynuowanie procesu prywatyzacji energetyki oraz monitorowanie realizacji podjętych zobowiązań inwestycyjnych w sprywatyzowanych przedsiębiorstwach w sektorze energetycznym.

W celu realizacji tego działania planuje się wspieranie pozyskiwania środków UE na badania naukowe i prace rozwojowe z obszaru energetyki oraz stworzenie założeń systemu promocji zagadnień energetycznych78. W obszarze nauk stosowanych obiecujące są badania związane z poszukiwaniem nowych złóż surowców energetycznych, odnawialnymi źródłami energii oraz tzw. technologiami czystego węgla. Niezbędne jest też promowanie wynalazczości i wszelkiego rodzaju usprawnień technicznych i organizacyjnych, jak i nowych rozwiązań instytucjonalno-prawnych79.

Znaczenie współpracy międzynarodowej

Międzynarodowa współpraca w sferze energii jest jednym z gwarantów bezpieczeństwa energetycznego państwa. Zapewnia bowiem warunki konieczne dla rozwoju handlu nośnikami energii i energią elektryczną, a także dla wprowadzenia do Polski zagranicznych inwestycji i realizacji polskich inwestycji za granicą. W tym celu zakłada się udział Polski w pracach organów Unii Europejskiej80, w tym w dialogu pomiędzy Unią Europejską a Rosją81, a także w organizacjach międzynarodowych zajmujących się sprawami energetyki82. Planuje się również zacieśnianie międzynarodowej współpracy regionalnej, zwłaszcza w regionie Bałtyku i w Grupie Wyszehradzkiej83 oraz prowadzenie aktywnej współpracy bilateralnej z krajami sąsiednimi na rzecz wzmocnienia bezpieczeństwa zaopatrzenia oraz zapewnienia dywersyfikacji dostaw. Promowane będą: rozbudowa połączeń transgranicznych służących budowie jednolitego rynku energii elektrycznej i rynku gazu w UE84 i polskie przedsiębiorstwa energetyczne za granicą. Zakłada się też zacieśnienie współpracy międzynarodowej na rzecz wypełnienia przez Polskę celów zawartych w Protokole z Kioto85 w zakresie ograniczenia emisji oraz rozwoju handlu emisjami oraz uzyskanie członkostwa w Międzynarodowej Agencji Energii86 i udział w pracach Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej87.


Z europejskich organizacji zasługuje na uwagę Europejska Rada Regulatorów Energetyki (ang. CEER - Council of European Energy Regulators), która działa aktywnie poprzez grupy robocze, które realizują powierzone im corocznie zadania poprzez niższe komórki organizacyjne - zespoły zadaniowe. Jednym z aktywnych gremiów roboczych jest Zespół Zadaniowy ds. Rynku Energii (ang. EMTF - Electricity Market Task Force), realizujący zadania powierzone przez nadrzędną Grupę Roboczą ds. Elektryczności (ang. EWG - Electricity Working Group)88. Członkom Zespołu zostały w 2007 r. przedstawione m.in. obszary zadaniowe, dotyczące wykonania studium porównawczego modeli rynków z uwzględnieniem w pierwszej kolejności doświadczeń brytyjskich i skandynawskich oraz przedstawienia przez Zespół propozycji wytycznych w zakresie tworzenia jednolitego rynku wspólnotowego, zapewniającego odpowiednie warunki bezpieczeństwa zaopatrzenia w energię oraz właściwy poziom inwestycji sieciowych, szczególnie w aspekcie usuwania ograniczeń transgranicznych.

Do najważniejszych instytucji, które powinny podejmować działania na rzecz uwalniania rynku w Polsce bezsprzecznie należy Urząd Regulacji Energetyki. Obecnie do najpoważniejszych barier rozwoju rynku energii należy m.in. brak standardów zmiany sprzedawcy (procedury, standardy załatwiania wniosków), niesprecyzowane wymagania techniczne odnośnie liczników i transmisji danych. Nadal brak jest wyodrębnienia operatorów systemów dystrybucyjnych. Przedsiębiorstwa obrotu akcentują również brak określenia procedur rozliczeń i bilansowania dla poszczególnych grup odbiorców uprawnionych (także przy wykorzystaniu krzywych obciążeń), ze szczególnym uwzględnieniem rynków lokalnych, konieczność opracowania standardowych umów przesyłowych i sposobów ich zawierania, opracowanie oraz wdrożenie jednolitych i przejrzystych procedur zmiany sprzedawcy.

Znowelizowane zapisy polskiego prawa energetycznego, które 28 czerwca 2007 r. podpisał Prezydent RP w formie ustawy z dnia 15 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy - Prawo energetyczne, wprowadzają tylko ogólne ramy będące podstawą funkcjonowania konkurencji na rynku hurtowym i detalicznym. Jesteśmy obecnie na etapie praktycznej implementacji prawa energetycznego, zaś nadal przed nami jest zadanie określenia i realizacji szczegółowych rozwiązań, między innymi poprzez rozporządzenia i inne uzgodnienia sektorowe. Niestety zasady rządzące rynkiem energii w Polsce należą do skomplikowanych. W pierwszej kolejności należy je sprowadzić do prostych, czytelnych reguł, które nie będą się różniły od zasad obrotu innymi towarami. Zasady funkcjonowania rynku powinny być zrozumiałe nie tylko dla dużych odbiorców, zatrudniających fachowców od energii, ale również dla mniejszych odbiorców, którzy powinni umieć dostrzec korzyści z funkcjonowania rynku.


Przypisy:

1Poradnik Otwarcia Rynku, dostępny na stronie Urzędu Regulacji Energetyki: http://www.ure.gov.pl/portal/pl/bannery/7/ (10.10.2007).

228 czerwca 2007 r. Prezydent RP podpisał ustawę z dnia 15 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy - Prawo energetyczne.

3Więcej na stronie Towarzystwa Obrotu Energią: http://www.toe.pl/cache/2/index.php (10.10.2007).

4S. Tokarski, J. Janikowski, Inne aspekty rynku. Wspólny rynek europejski czy rynki regionalne? (część III), Koncern - Gazeta Południowego Koncernu Energetycznego SA, lipiec 2005.

5Komunikat Komisji Wspólnot Europejskich do Rady i Parlamentu Europejskiego - Sprawozdanie z postępów w tworzeniu wewnętrznego rynku gazu ziemnego i energii elektrycznej, 2006, tekst dostępny na stropnie: http://ec.europa.eu/energy/index_en.html

6por.: C.T. Szyjko, Regionalny wymiar integracji europejskiej i jego znaczenie dla Polski, w: Europa po zimnej wojnie. Wybrane problemy, pod red. K.Malaka, Naukowe Wydawnictwo Piotrkowskie, 2006, s. 83-100.

7C.T. Szyjko, Doskonalenie systemu bezpieczeństwa państwa, Studia Prawnicze Ius et Praxis 03 [04]/07, Bezpieczeństwo współczesnego świata w teorii i praktyce; Wyższa Szkoła Informatyki, Zarządzania i Administracji, Warszawa 2007, s. 76-82.

8Więcej: C.T. Szyjko, Integracja a tożsamość w procesie globalizacji, Piotrkowskie Studia Międzynarodowe, Nr 4/2008.

9C.T. Szyjko, J.M. Żukowski, Strategia Lizbońska gwarancją bezpiecznego rozwoju Wspólnego Rynku, Studia Prawnicze Ius et Praxis 04 [05]/07, Współczesna Europa w procesie zmian; Wyższa Szkoła Informatyki, Zarządzania i Administracji, Warszawa 2007, s. 53-59.

10Executive Agency for Competitiveness & Innovation Report 2007, dostępny na stronie: http://ec.europa.eu/energy/intelligent/index_en.html

11Cz. Znamierowski, Rozważania o państwie, Warszawa 1998, s. 98-101.

12C.T. Szyjko, Prawo międzynarodowe publiczne, Skrypt akademicki, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski, Olsztyn 2005.

13C. Sońta, Prawo karne materialne i procesowe, Warszawa 1996, s. 32-33.

14Dz.U.z 1997 r., nr 78, poz. 483.

15Więcej: C.T. Szyjko, Dekada Konstytucji Trzeciej Rzeczypospolitej. Od idei do praktyki konstytucyjnej. Studia Prawnicze Ius et Praxis 03 [04]/07, Bezpieczeństwo współczesnego świata w teorii i praktyce; Wyższa Szkoła Informatyki, Zarządzania i Administracji, Warszawa 2007, s. 7-13.

16C.T. Szyjko, Słowniczek prawa międzynarodowego, Studia Prawnicze Ius et Praxis 01/06, Dylematy progresywnego rozwoju współczesnego prawa międzynarodowego; Wyższa Szkoła Informatyki, Zarządzania i Administracji, Warszawa 2006, s. 115-118.

17C.T. Szyjko, Dekada Konstytucji Trzeciej Rzeczypospolitej. Od idei do praktyki konstytucyjnej. op. cit.

18J. Widacki i J. Czapska, Bezpieczny obywatel - bezpieczne państwo, Instytut Spraw Publicznych, Lublin 1998, s. 92 i 93.

19A. Antoszewski i R. Herbut, Leksykon politologii, Wrocław 1998, s. 35-37.

20J. Stańczyk, Współczesne pojmowanie bezpieczeństwa, Instytut Spraw Publicznych, Warszawa 1996, s. 16.

21Praca zbiorowa pod red. Z. Stachowiaka, J. Płaczka, Wybrane problemy ekonomiki bezpieczeństwa, AON, Warszawa, 2002.

22Słownik terminów bezpieczeństwa narodowego, AON, Warszawa, 2002 r.

23R. Zięba, Pojęcie i istota bezpieczeństwa państwa w stosunkach międzynarodowych. Sprawy Międzynarodowe, Warszawa 1989, nr 10, s. 49-70.

24J. Grochowski, Bezpieczeństwo Rzeczypospolitej, Polska Zbrojna, nr 3 (158), z dnia 14.01.2000, s. 14-15.

25C.T. Szyjko, Problemy bezpieczeństwa społecznego na przykładzie doskonalenia polityki konkurencyjności siły roboczej w procesie integracji Tunezji z UE - sprawozdanie z polsko-tunezyjskiego projektu badawczego, Studia Prawnicze Ius et Praxis 04 [05]/07, Współczesna Europa w procesie zmian; Wyższa Szkoła Informatyki, Zarządzania i Administracji, Warszawa 2007, s. 12-19.

26Ustawa z dnia 9 czerwca 2006 r., pełny tekst: http://www.biuletyn.mon.gov.pl/?idstrona=19

27Organem opiniodawczo-doradczy w sprawach programowania, nadzorowania i koordynowania działalności służb specjalnych jest Kolegium do Spraw Służb Specjalnych, które działa przy Radzie Ministrów, http://www.bip.abw.gov.pl/index.php?id=102

28J. Bafia, K. Mioduski, M. Siewierski, Kodeks Karny z komentarzem, Warszawa 1977, s. 312.

29R. Zakrzewski, Bezpieczeństwo i porządek publiczny, wyd. C. H. Beck, Warszawa 1995, s. 10.

30Grochowski, op.cit. s. 14-15

31S. Pikulski, Karnomaterialne, kryminologiczne aspekty bezpieczeństwa państwa, Wyd.UOP, Warszawa 1996, s. 10-16.

32C.T. Szyjko, Paradygmat pokoju międzynarodowego in statu nascendi, Studia Prawnicze Ius et Praxis 01/06, Dylematy progresywnego rozwoju współczesnego prawa międzynarodowego; Wyższa Szkoła Informatyki, Zarządzania i Administracji, Warszawa 2006, s. 98-111.

33R. Szafran, C.T. Szyjko, Zmiany w percepcji zagrożeń a ewolucja polityki bezpieczeństwa UE i Polski, Piotrkowskie Studia Międzynarodowe Nr 2/2007, rocznik naukowy Akademii Świętokrzyskiej filii w Piotrkowie Tryb., Piotrków Tryb. 2007, s. 96-120.

34J. Wojnarowski, Charakterystyka podstaw prawnych bezpieczeństwa RP, AON, Warszawa 2004, s. 8 i nast.

35por.: C.T. Szyjko, Dzieje wybranych koncepcji polemologicznych i frenologicznych w starożytnej myśli filozoficzno-społecznej. Piotrkowskie Studia Historyczne, 2007.

36Więcej: C.T. Szyjko, Model zintegrowanego zarządzania granicą państwową RP w perspektywie wejścia do Schengenlandu, Materiały konferencyjne: Bezpieczeństwo osobiste obywatela w RP, Wyższa Szkoła Informatyki, Zarządzania i Administracji, Warszawa 2007, s. 180-196.

37C.T Szyjko, Interesy i sprzeczności globalizacji w perspektywie paradygmatu cywilizacyjnego, Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Ekonomicznej Almamer, 1 (45) 2007, s.37-47.

38C.T. Szyjko, Zjednoczeni w różnorodności, Studia Prawnicze Ius et Praxis 02 [03]/07, Cywilizacja. Europa. Globalizacja; Wyższa Szkoła Informatyki, Zarządzania i Administracji, Warszawa 2007, s. 10-12.

39Por. C.T. Szyjko, Współczesny charakter tendencji humanizacji prawa międzynarodowego, Studia Prawnicze Ius et Praxis 01/06, Dylematy progresywnego rozwoju współczesnego prawa międzynarodowego; Wyższa Szkoła Informatyki, Zarządzania i Administracji, Warszawa 2006, s. 21-35.

40W. Paruch, K. Trembicka, Typologia systemów bezpieczeństwa w XIX i XX w., Lublin 1996 r.

41C.T. Szyjko, J.M. Żukowski, Międzynarodowo-prawna analiza wybranych przyczyn migracji siły roboczej, Studia Prawnicze Ius et Praxis 03 [04]/07, Bezpieczeństwo współczesnego świata w teorii i praktyce; Wyższa Szkoła Informatyki, Zarządzania i Administracji, Warszawa 2007.

42Z. Stachowiak, J. Płaczek, Praca zbiorowa, Wybrane problemy ekonomiki bezpieczeństwa, AON, Warszawa 2002, s. 22-23.

43Por.: C.T. Szyjko, Efektywne zarządzanie jakością warunkiem funkcjonowania europejskich zgrupowań interesów gospodarczych w perspektywie polityki regionalnej UE. Wybrane aspekty ekonomiczne i prawne. Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Ekonomicznej Almamer, 2 (46) 2007, s.159-173.

44Z. Stachowiak, Bezpieczeństwo ekonomiczne, (w:) Ekonomika obrony, pod red. W. Stankiewicza, AON, Warszawa 1994, s. 187-188.

45C.T. Szyjko, Światowa Organizacja Handlu wobec wyzwań liberalizacji współczesnego handlu międzynarodowego, Piotrkowskie Studia Międzynarodowe Nr 1/2006, rocznik naukowy Akademii Świętokrzyskiej filii w Piotrkowie Tryb., Piotrków Tryb. 2006, s. 69-82.

46C.T. Szyjko, Rozwój zasad prawa dyplomatycznego i konsularnego, Studia Prawnicze Ius et Praxis 01/06, Dylematy progresywnego rozwoju współczesnego prawa międzynarodowego; Wyższa Szkoła Informatyki, Zarządzania i Administracji, Warszawa 2006, s. 65-82.

47C.T. Szyjko, Globalizacja: świat - Europa - Polska, Forum Klubowe "Siła irracjonalizmu" Nr 5 i 6 (29 i 30) 2006, s. 88-95.

486 czerwca skierowano do organizacji środowiskowych w sektorze energetycznym, w tym do Polskiego Towarzystwa Przesyłu i Rozdziału Energii Elektrycznej, prośbę o wskazanie kwestii istotnych do ujęcia w tym dokumencie. W wyniku pracy zespołu specjalistów, który pracował w oparciu o nadesłane ze spółek dystrybucyjnych uwagi i propozycje przygotowano zestawienie dwudziestu siedmiu kwestii uznanych za istotne 20 czerwca br. zostało ono przekazane na ręce ministra Krzysztofa Tchórzewskiego, sekretarza stanu w Ministerstwie Gospodarki. Zestawienie przesłano także do wiadomości członkom zarządu PTPiREE oraz wszystkim prezesom spółek dystrybucyjnych i PSE SA. Źródło: http://www.ptpiree.pl/index.php?d=0&a=detal&ia=4 (10.10.2007).

49Więcej: C.T. Szyjko, Szóste rozszerzenie UE, Studia Prawnicze Ius et Praxis 01 [02]/07, Kierunki zmian w prawie UE wobec przemian we współczesnym świecie; Wyższa Szkoła Informatyki, Zarządzania i Administracji, Warszawa 2007, str. 106-108.

50Pełny tekst: http://www.funduszestrukturalne.gov.pl/informator/npr2/npr.htm

51http://www.kprm.gov.pl/1937_2754.htm (10.10.2007).

52Więcej na stronie Krajowej Agencji Poszanowania Energii: http://www.kape.gov.pl/ (10.10.2007).

53http://www.energieodnawialne.pl/

54C.T. Szyjko, Słowniczek prawa międzynarodowego, Studia Prawnicze Ius et Praxis 01/06, Dylematy progresywnego rozwoju współczesnego prawa międzynarodowego; Wyższa Szkoła Informatyki, Zarządzania i Administracji, Warszawa 2006, str. 115-118.

55Komunikat Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki w sprawie założeń do opracowania instrukcji ruchu i eksploatacji elektroenergetycznych sieci przesyłowych i dystrybucyjnych z dnia 15 lipca 2005 r., pełny tekst dostępny na stronie: http://www.ure.gov.pl/index.php?dzial=15&id=1289

56M Hastings, Electric Industry Update, Edison Electric Institute, prezentacja dla CEER WG, 17 maja 2005.

57Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne, aktualny stan prawny na stronie Urzędu Regulacji Energetyki: http://www.ure.gov.pl/portal/pl/25/17/

58OBWIESZCZENIE MINISTRA GOSPODARKI I PRACY z dnia 1 lipca 2005 r. w sprawie polityki energetycznej państwa do 2025 r. (M.P. z dnia 22 lipca 2005 r.), pełny tekst dostępny na stronie: http://www.mg.gov.pl/gospodarka/energetyka/polityka+energetyczna+polski+do+2025+roku.htm

59C.T. Szyjko, Nowoczesna organizacja zarządzania bezpieczeństwem państwa, Przegląd Organizacji 2007.

60Centrum Informacji o Rynku Energii, http://www.cire.pl/ (10.10.2007).

61Por.: C.T. Szyjko: Instytucjonalno-prawne uwarunkowania optymalizacji ryzyka na przykładzie modeli zarządzania miastami i związkami gmin w USA (Opracowanie powstało w wyniku badań naukowych autora na uniwersytecie Ohio w w ramach International Development Studies Scholarship w marcu 2007 roku pod kierunkiem Prof. Jieli Li - Dyrektora International Development Studiem Program of Ohio University.) Referat wygłoszony na Konferencji "Zarządzanie ryzykiem - wyzwania XXI wieku" WSZiP im. H. Chodkowskiej w Warszawie, w ramach panelu Metody i techniki optymalizacji ryzyka,18 czerwca 2007.

62Informacja ze strony Agencji Rynku Energii S.A.: http://www.are.waw.pl/ (10.10.2007).

63Więcej na stronie Ekofunduszu: http://www.ekofundusz.org.pl/pl/index.htm

64M. Duda, Problemy inwestowania na rynku energii elektrycznej, Agencja Rynku Energii SA, Świat Energii, wrzesień 2005.

65C.T. Szyjko, Przewodnik po prawie europejskim - teksty źródłowe do nauki prawa europejskim, Wyższa Szkoła Komunikowania i Mediów Społecznych, Warszawa 2007.

66A. Pazda, O reformowaniu sektora elektroenergetycznego, Wokół Energetyki, czerwiec 2005.

67D.M. Newbery, Electricity Liberalisation in Britain: the quest for a satisfactory wholesale market design, Cambridge Working Papers in Economics CWPE 0469..

68Eurelectric, The Operating Environment for Distribution Companies, nr ref, 2004-233-0005, Wydawnictwo PTPiREE, luty 2005.

69Więcej na stronie Izby Gospodarczej Energetyki i Ochrony Środowiska: http://www.igeos.kei.pl/general.php (10.10.2007).

70C.T. Szyjko, Przewodnik po prawie europejskim - teksty źródłowe do nauki prawa europejskim, op. cit.

71C.T. Szyjko, Wspólne polityki UE, Studia Prawnicze Ius et Praxis 04 [05]/07, Współczesna Europa w procesie zmian; Wyższa Szkoła Informatyki, Zarządzania i Administracji, Warszawa 2007, s. 99-101.

72C.T. Szyjko, Scenariusze rozwoju polityki spójności w UE po 2006r., [w:] Europa po zimnej wojnie. Wybrane problemy; red. naukowa K.Malak; Piotrków Tryb. 2006, s. 167-183.

73R Gawin, Skandynawski rynek energii elektrycznej - przypadek szczególny czy uniwersalne rozwiązania?, Biuletyn URE nr 4/2005.

74Wieloletni program promocji biopaliw na lata 2008- 2014, pełny tekst dostępny na stronie: http://www.mg.gov.pl/GOSPODARKA/Energetyka/biopaliwa.htm (01.10.2007)

75C.T. Szyjko, Kodyfikacja prawa UE, podręcznik akademicki WSE ALMAMER, 2007.

76Wieloletni program promocji biopaliw na lata 2008- 2014, pełny tekst dostępny na stronie: http://www.mg.gov.pl/GOSPODARKA/Energetyka/biopaliwa.htm (01.10.2007)

77C.T. Szyjko, Nowoczesna organizacja zarządzania bezpieczeństwem państwa, op. cit.

78Więcej na stronie Polskiego Towarzystwa Przesyłu i Rozdziału Energii Elektrycznej: http://www.ptpiree.pl/ (10.10.2007).

79C.T. Szyjko, Wykaz wybranych orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości UE, Studia Prawnicze Ius et Praxis 04 [05]/07, Współczesna Europa w procesie zmian; Wyższa Szkoła Informatyki, Zarządzania i Administracji, Warszawa 2007, s. 87-89.

80C.T. Szyjko, Przewodnik UE-RP, Studia Prawnicze Ius et Praxis 02 [03]/07, Cywilizacja. Europa. Globalizacja; Wyższa Szkoła Informatyki, Zarządzania i Administracji, Warszawa 2007, str. 98-99.

81Na przykładzie: C.T. Szyjko, Ewolucja strategicznego znaczenia Obwodu Kaliningradzkiego w systemie bezpieczeństwa WNP, podręcznik akademicki pod red. K. Malaka, Piotrków Tryb. 2007.

82C.T. Szyjko, Teoretycznoprawna analiza ewolucji stosowania zasad prawa międzynarodowego przez organy europejskie, Piotrkowskie Studia Międzynarodowe, Nr 4/2008.

83http://www.msz.gov.pl/Grupa,Wyszehradzka,1728.html (10.10.2007).

84C.T. Szyjko, Ocena i perspektywa rozwoju instrumentów ochrony konsumenta w UE, Studia Prawnicze Ius et Praxis 01 [02]/07, Kierunki zmian w prawie UE wobec przemian we współczesnym świecie; Wyższa Szkoła Informatyki, Zarządzania i Administracji, Warszawa 2007, s. 31-38.

85Protokół z Kioto do Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu, sporządzony w Kioto dnia 11 grudnia 1997 r. (Dz. U. z dnia 17 października 2005 r.), tekst dostępny na stronie: http://www.atmosphere.mpg.de/

86C.T. Szyjko, Organizacje międzynarodowe-ćwiczenie, Studia Prawnicze Ius et Praxis 03 [04]/07, Bezpieczeństwo współczesnego świata w teorii i praktyce; Wyższa Szkoła Informatyki, Zarządzania i Administracji, Warszawa 2007, s. 98-99.

87Oficjalna strona internetowa organizacji: http://www.iaea.org/About/index.html (10.10.2007).

88CEER EMKT/task force report (EMKT-1), Comparative analysis of Power Exchanges, third draft report, 14.10.2005.