Dziedziny wiedzy

Najnowsze komentarze

Newsletter

Międzyregionalna współpraca Polski z sąsiadami PDF Print Email
Unia Europejska
Written by   
DATE_FORMAT_LC2

Początki współpracy na obszarach przygranicznych państw europejskich sięgają lat 50., kiedy to po trudnych doświadczeniach II wojny światowej i dla przezwyciężenia wynikłych z niej podziałów i wrogości między sąsiednimi narodami, idea ta znalazła żywy oddźwięk wśród wielu społeczności lokalnych mieszkających na terenach przygranicznych. W tym też kontekście pojawiło się pojęcie "euroregion" rozumiane jako obszar położony na pograniczu dwóch lub więcej sąsiadujących ze sobą państw. Z założenia miały one zbliżać kulturowo i gospodarczo te społeczności, w których z racji ich usytuowania i historycznych zdarzeń, znajdowały się duże grupy etniczne narodów sąsiadujących.

Z czasem, po utworzeniu pierwszych wspólnot europejskich: Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali (EWWiS) i Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej (EWG) współpraca ta była poszerzona o nowe dziedziny (np. turystyka, drobny handel przygraniczny, ochrona środowiska itp.) i konkretyzowana w ramach polityki regionalnej tych Wspólnot.

Ogólnie biorąc głównymi argumentami za tworzeniem przygranicznych euroregionów były:

  1. współpraca transgraniczna ożywia i wzbogaca materialnie i niematerialnie życie lokalne i regionalne;
  2. współpraca ta uspołecznia stosunki zewnętrzne państw, tzn. włącza społeczeństwa lokalne w stosunki międzynarodowe;
  3. współtworzy współpracę subregionalną w Europie - nazwano to odchodzeniem od koncepcji "granicy-muru" na rzecz koncepcji "granicy - miejsca spotkań";
  4. współpraca transgraniczna wzmacnia każde państwo m.in. poprzez upodmiotowienie władz lokalnych.

Z kolei najczęstsze argumenty przeciwko euroregionom i współpracy transgranicznej, jakie padały wówczas, a i dziś się zdarzają, to:

  1. stanowią zagrożenie dla integralności terytorialnej państwa;
  2. zbyt duży wpływ mniejszości narodowych na sprawy państwa;
  3. niekontrolowany napływ imigrantów;
  4. mieszanie się organizacji międzynarodowych w wewnętrzne sprawy państwa.1

Podobne głosy krytyczne padały i w Polsce podczas debat sejmowych w latach 90., kiedy to tworzono pierwsze euroregiony w naszym kraju.2

Ówczesny minister spraw zagranicznych Polski - Krzysztof Skubiszewski - tak odpowiadał na te uwagi i zarzuty: "Traktujemy współpracę transgraniczną jako instrument w tworzeniu sieci nowych stosunków Polski z sąsiadami (...), umacniania naszych związków ze Wspólnotami Europejskimi (...). Polityka wobec wschodnich sąsiadów jest i powinna pozostać kierunkiem rozwojowym naszej polityki zagranicznej i jej ważnym elementem jest właśnie współdziałanie transgraniczne".3

Nie podejmując opisu historii powstania euroregionów, gdyż uczynili to już inni, wspomnijmy tylko, że największe doświadczenie we współpracy transgranicznej zdobyły takie kraje jak: Francja, RFN i Holandia. Z czasem dołączyły do nich Szwecja i Finlandia oraz Hiszpania i Portugalia. W końcu lat 80. i początku lat 90., w wyniku transformacji polityczno-ustrojowych w krajach Europy Środkowej i Wschodniej rozpoczyna się współpraca regionalna Polski z RFN, Czechami, Słowacją i Węgrami, a następnie państwami bałtyckimi oraz Ukrainą i Białorusią.4

Europejska współpraca transgraniczna opiera się na zasadniczych trzech dokumentach:

  • Europejskiej Konwencji Ramowej o Współpracy Transgranicznej (tzw. Konwencja Madrycka Rady Europy z 1980 r.);
  • Europejskiej Karcie Samorządu Terytorialnego z 1985 r.;
  • Europejskiej Karcie Regionów Granicznych i Transgranicznych z 1995 r.

Polska w latach 1993-1995 ratyfikowała te dokumenty przystępując zarazem do negocjacji umów o współpracy transgranicznej z wymienionymi sąsiadami.

Najważniejszą inicjatywą programową Unii Europejskiej w zakresie współpracy transgranicznej jest program "Interreg" (i jego kolejne warianty). Jest on finansowany z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i obejmuje trzy grupy działań:

  • integracja regionów przygranicznych, w tym obszarów graniczących z państwami nie będącymi członkami Wspólnoty oraz granic morskich;
  • przyczynianie się do harmonijnej integracji UE. Kładzie nacisk na długotrwały i zrównoważony rozwój, popiera współpracę regionów o wspólnych problemach, np. obszary górskie i morskie;
  • usprawnianie polityki rozwoju regionalnego prowadzonej przez administrację rządowa i samorządową.5

Podstawowe zasady funkcjonowania funduszy strukturalnych finansowanych z EFRR, w tym i na rozwój regionalnej współpracy nadgranicznej, określone są m.in. w Rozporządzeniach 1260/99 i 1685/2000 Komisji Europejskiej.6

Powstanie i rozwój euroregionów w Polsce

W latach 90. powstało 15 przygranicznych euroregionów w Polsce, z tego 4 na granicy zachodniej, 8 na granicy południowej, 2 na granicy wschodniej i 1 na granicy północnej.

Szczególne znaczenie dla nowych stosunków polsko-niemieckich i gromadzenia doświadczeń dla tworzenia dalszych euroregionów, było utworzenie już w 1991 r. euroregionu "Nysa". Podobne znaczenie miało utworzenie na granicy zachodniej kolejnych 3 euroregionów w latach 1992-1993, a mianowicie: "Pomerania", "Pro Europa Viadrina" i "Sprewa - Nysa - Bóbr".

Impulsem do tworzenia euroregionów na naszej południowej granicy były niewątpliwie: stowarzyszenie Polski, Czech, Słowacji i Węgier z UE oraz utworzenie Grupy Wyszechradzkiej (i strefy wolnego handlu CEFTA).

Na pograniczu wschodnim z Ukrainą utworzono w 1995 r. euroregion "Bug". Natomiast w 1998 r. podpisano umowę o utworzeniu euroregionu "Bałtyk", obejmującego obszary przygraniczne Polski, Danii, Litwy, Łotwy, Rosji (Obwód Kaliningradzki) i Szwecji.

Euroregion "Bałtyk"

Łączna powierzchnia tego regionu to około 58 tys. km2. Ze strony polskiej w jego skład wchodzi 86 gmin z województwa pomorskiego i warmińsko-mazurskiego.

Prace nad utworzeniem tego euroregionu rozpoczęły się w 1997 r. z inicjatywy władz Elbląga.

Prace nad organizacją euroregionu trwały rok, a umowę o jego utworzeniu podpisali w lutym 1998 r. przedstawiciele Stowarzyszenia Gmin RP Euroregion Bałtyk, wojewodowie oraz przewodniczący sejmików samorządowych ówczesnych województw elbląskiego, gdańskiego, olsztyńskiego i słupskiego, przedstawiciele Związku Municypalitetów Obwodu Kaliningradzkiego FR, województw południowej Szwecji (Kalmaru, Kronoberg oraz Blekinge), miasta i regionu Liepaja (z Łotwy), hrabstwa Bornholm (Dania) oraz ujezdu Kłajpedzkiego (Litwa).

W pierwszym okresie działalności jednym z najważniejszych zadań było jak najszybsze nawiązanie ściślejszej współpracy między ludźmi odpowiedzialnymi za współdziałanie ponad granicami. Nie było to łatwe ze względu na istniejące uprzedzenia, stereotypy, bariery językowe i finansowe.

W roku 2001 stwierdzono, że istnieje konieczność opracowania długofalowej strategii rozwoju całego euroregionu. W październiku Zarząd Stowarzyszenia przyjął ostateczną wersję polskiego dokumentu, w którym założono realizację przedsięwzięć poprawiających jakość życia społeczności lokalnych, kwalifikacji na rynku pracy, poziomu rozwoju gospodarczego oraz stanu środowiska naturalnego województw współtworzących euroregion.

Określono 5 strategicznych priorytetów: rozwój kontaktów międzyludzkich budujących demokrację lokalną; rozbudowa i modernizacja infrastruktury komunikacyjnej; rozwój turystyki; ochrona i kształtowanie środowiska przyrodniczego oraz poprawa bezpieczeństwa i przeciwdziałanie patologiom społecznym. 7

Euroregion "Bug"

Euroregion "Bug" (ERB) powstał na obszarach przygranicznych Polski i Ukrainy w 1995 r. W jego skład weszły ówczesne województwa: chełmskie, lubelskie, zamojskie i tarnobrzeskie - ze strony polskiej, a ze strony Ukrainy - Obwód Wołyński. W 1998 r. na wniosek władz Obwodu Brzeskiego ze strony białoruskiej i województwa bialskopodlaskiego ze strony polskiej, euroregion został powiększony. Dwa lata później, w maju 2000 r., w skład euroregionu weszły rejony ukraińskie: sokalski i żółkiewski, należące do Obwodu Lwowskiego. Po reformie administracyjnej przeprowadzonej w Polsce 1 1999 r., sukcesorem dotychczasowych uczestników strony polskiej w euroregionie (dotychczasowe województwa: bialskopodlaskie, chełmskie i zamojskie) zostało nowe województwo lubelskie. Zmiany administracyjne spowodowały, że w euroregionie nie ma obecnie m.in. dawnego województwa tarnobrzeskiego, a zatem zmniejszyła się również jego ogólna powierzchnia: z ok. 82 tys. km2 do ok. 64 tys. km2.

Od czerwca 1996 r. euroregion "Bug" jest członkiem Stowarzyszenia Europejskich Regionów Granicznych, a od 1998 r. ma we władzach Stowarzyszenia swego przedstawiciela.

Głównym celem związku jest współpraca na obszarach przygranicznych trzech państw członkowskich szczególnie w dziedzinach: zagospodarowania przestrzennego, komunikacji, transportu i łączności, oświaty, ochrony zdrowia, kultury, sportu i turystyki, ochrony i poprawy stanu środowiska naturalnego, likwidacja zagrożeń i klęsk żywiołowych, rozwijanie kontaktów miedzy ludźmi oraz współpracy instytucjonalnej, a także współpracy podmiotów gospodarczych.8


Euroregion "Beskidy"

Euroregion "Beskidy" zajmuje obszar około 3928 km2 w południowej części Polski, na terenie dwóch województw: śląskiego i małopolskiego, a po stronie czeskiej - w części północno-wschodniej Śląska i Moraw oraz w północno-zachodniej części Republiki Słowackiej. Główną siedzibą euroregionu po stronie polskiej jest Bielsko-Biała, po stronie czeskiej - Frydek-Mistek, a po stronie słowackiej - Żylina.

Na początku lat 90. władze lokalne przygranicznych miast i gmin Podbeskidzia podjęły współpracę z partnerami słowackimi i czeskimi pod hasłem "Beskidy bez granic". Na podstawie porozumienia "Beskidy bez granic" utworzono euroregion "Beskidy". Dwustronną wówczas umowę o polsko-słowackiej współpracy podpisano w lutym 2000 r. Kilka miesięcy później akces do euroregionu zgłosiły władze samorządowe części miast i gmin powiatu Frydek-Mistek po czeskiej stronie Beskidów. Umożliwiło to, w czerwcu 2000 r., utworzenie polsko-słowacko-czeskiego euroregionu "Beskidy". Umowę podpisano 9 czerwca 2000 r. w Domu Narodowym we Frydku-Mistku.

Tranzytowa lokalizacja euroregionu na przecięciu szlaków Północ-Południe oraz Wschód-Zachód, stwarza warunki do pełnego wykorzystanie potencjału obszaru Beskidów. Umożliwia przede wszystkim dynamiczny rozwój gospodarki, turystyki, kultury i sportu przy pełnym wykorzystaniu walorów przyrodniczo-krajobrazowych na styku trzech państw.

Celem działania euroregionu "Beskidy" jest wykorzystanie naturalnych walorów i potencjału obszarów przygranicznych oraz szeroko rozumiany ich rozwój. Główne założenia to:

  • wspieranie ruchu granicznego i turystyki,
  • wspieranie wzrostu gospodarczego,
  • ochrona i poprawa stanu środowiska naturalnego,
  • planowanie przestrzenne,
  • budowa wspólnej infrastruktury ponadgranicznej,
  • wymiana kulturalna,
  • podtrzymywanie kontaktów międzyludzkich.9

Euroregion "Karpaty"

Euroregion "Karpaty" o powierzchni ok. 160 tys. km2, na którym mieszka ponad 16 mln ludzi, łączy regiony pięciu państw: Polski (województwo podkarpackie - przed reformą województwa: rzeszowskie, krośnieńskie, przemyskie, tarnowskie), Słowacji (regiony jednostek administracyjnych Koszyc i Preszowa), Ukrainy (obwody: Iwano-Frankowsk, Lwów, Czerniowice, Zakarpacie), Węgier (regiony: Borsod-Abauj-Zemplen, Heves, Hajdu-Bihar, Jasz-Nagykun-Szolnok, gminy Szabolcs-Szatmar-Bereg i miasta grodzkie na prawach powiatu: Debrecen, Eger, Miszkolc, Nyiregyhaza), Rumunii (okręgi: Bihor, Botosani, Maramures, Suecava, Satu Mare, Zilah i Harghita). Jest to pierwszy w Europie euroregion powołany do życia przez regiony państw byłego bloku wschodniego, bez udziału państw członkowskich Unii Europejskiej.

Euroregion karpacki został utworzony w lutym 1993 r., kiedy to ministrowie spraw zagranicznych Polski, Ukrainy i Węgier oraz przedstawiciel Ministerstwa Spraw Zagranicznych Słowacji, podpisali w Debreczynie porozumienie o stworzeniu euroregionu "Karpaty Wschodnie". Później, w 1997 r., dołączyła również Rumunia. W lipcu 2000 r. zarejestrowano Stowarzyszenie na Rzecz Euroregionu Karpackiego "Euro-Karpaty", a rok później odbyła się inauguracja Euroregionalnego Systemu Współpracy.

Utworzenie euroregionu umożliwiło zinstytucjonalizowanie współpracy transgranicznej przede wszystkim w dziedzinie gospodarki, turystyki i kultury. Największy nacisk położono na otwarcie nowych i modernizację istniejących przejść granicznych oraz rozwój bazy hotelowej, sieci sklepów i kantorów. Za bardzo istotną uznano rozbudowę dróg i ulepszenie telekomunikacji. Planowano otwarcie szkół biznesu oraz wymianę i szkolenie przedstawicieli lokalnych mediów.

Główne cele euroregionu to m.in. budowa zaufania i dążenie do lepszego zrozumienia między społecznościami różnej narodowości, pochodzenia etnicznego i wyznania zamieszkującymi obszar Karpat i regiony doń przyległe; budowanie dobrosąsiedzkich stosunków pomiędzy narodami; stymulowanie rozwoju Regionów Członkowskich poprzez współpracę transgraniczną i promocję całego regionu.

Euroregion karpacki to obszar o niespotykanych walorach przyrodniczych i kulturowych oraz bogatych, a słabo wykorzystywanych zasobach gospodarczych i społecznych. Działania euroregionu zmierzają do aktywizacji tego potencjału i dostosowania do standardów stawianych nowoczesnym strukturom transgranicznym i międzynarodowym.

Współpraca w regionie dotyczy m.in. ochrony środowiska, rozwoju obszarów wiejskich, ochrony zdrowia i rozwoju regionalnego, a także administracji, edukacji, kultury, turystyki oraz sportu i rekreacji. Jej istotą jest tworzenie partnerstwa podmiotów sektora publicznego, prywatnego i pozarządowego ponad granicami pięciu państw, na rzecz rozwoju społeczno-gospodarczego regionów tworzących euroregion karpacki. Szczególną rolę w tym procesie pełnią samorządy terytorialne, które umożliwiają prezentację problemów społeczności lokalnych na forum międzynarodowym, promocję potencjału gmin i powiatów, a także gwarantują skuteczność wspólnych działań i lepsze wykorzystanie unijnych środków przeznaczonych na współpracę transgraniczną.

Jednym z głównych zadań w euroregionie jest tworzenie możliwości dla świata biznesu, ponieważ w rozwoju regionu ogromną rolę odgrywa sektor prywatny ze swoją predyspozycją do elastycznego i innowacyjnego działania. Euroregion karpacki stanowi znaczący rynek zbytu, który jest przedsionkiem do ogromnych i chłonnych rynków wschodnioeuropejskich i azjatyckich. Istotnym elementem współpracy jest też tworzenie systemu gromadzenia, opracowania i wymiany informacji, prezentacja interesów społeczności lokalnych zamieszkujących obszary przygraniczne, promocja zasobów euroregionu oraz przygotowanie społeczności lokalnych do efektywnego wykorzystania środków z Unii Europejskiej.

Euroregion "Tatry"

Euroregion "Tatry" jest polsko-słowackim związkiem powiatów, miast, gmin i wsi Podhala, Pienin, Gorców, Spisza, Szarisza, Orawy, Liptowa oraz Beskidu Sądeckiego, Wyspowego i Niskiego. Zajmuje powierzchnię ok. 8 tys. km2. Jest to obszar typowo górski. W skład euroregionu wchodzą: Związek Euroregionu "Tatry" w Nowym Targu ze strony polskiej i Stowarzyszenie Region "Tatry" w Kieżmarku ze strony słowackiej.

Euroregion ma wyjątkowe walory przyrodnicze, krajoznawcze i kulturowe. Na jego obszarze znajduje się pięć parków narodowych: Tatrzański, Pieniński, Babiogórski, Gorczański i Słowacki Raj. Głównymi atrakcjami turystycznymi regionu są Tatry i Zakopane.

Euroregion powstał w sierpniu 1994 r. Współpracę oparto na zasadach: partnerstwa, równoprawności stron, dobrego sąsiedztwa mieszkańców, zachowania tożsamości narodowej, państwowej i regionalnej, konsensusu decyzji, rotacji przewodniczenia władzom i różnym instytucjom euroregionalnym.

Celem euroregionu są głównie działania transgraniczne, mające za zadanie równomierny i zrównoważony rozwój regionu, zbliżenie mieszkańców i instytucji po obu stronach granicy.

Zadania euroregionu realizowane są przez: wspieranie rozwoju współpracy gospodarczej; rozwój infrastruktury komunalnej, komunikacyjnej i telekomunikacyjnej; ochronę środowiska naturalnego (wspieranie działań inwestycyjnych, badań naukowych, rozwój monitoringu wody, powietrza, podnoszenie świadomości ekologicznej wśród mieszkańców); system wymiany informacji; współdziałanie w zapobieganiu i zwalczaniu katastrof i klęsk żywiołowych; współpracę i wymianę pomiędzy środowiskami naukowymi, kulturalnymi, młodzieżowymi, turystycznymi i sportowymi; współdziałanie w rozwoju turystyki; dążenie do opracowania wspólnej strategii rozwoju i zagospodarowania przestrzennego oraz popieranie idei integracji europejskiej i współpracy międzynarodowej.

Euroregion "Śląsk Cieczyński"

Euroregion leży na obszarze przygranicznym południowej Polski oraz północno-wschodnim Czech, w bezpośrednim sąsiedztwie Słowacji. Polsko-czeska granica liczy ok. 60 km. Naturalną oś euroregionu tworzy rzeka Olza, a głównym ośrodkiem są miasta graniczne: Cieszyn i Cesky Tesin. Przez teren euroregionu biegnie główna linia komunikacyjna łącząca północ i południe Europy. Polska część euroregionu obejmuje gminy przygraniczne położone na obszarze Beskidu Śląskiego i Pogórza Cieszyńskiego. Na tym terenie jest wiele malowniczych górskich szlaków turystycznych i rezerwatów przyrody. Do bogactw naturalnych należą borowiny i wody mineralne, węgiel kamienny, gaz ziemny, a także złoża cennego piaskowca godulskiego, eksportowanego do wielu krajów Europy.

W euroregionie prowadzone są zarówno działania lokalne, dotyczące wybranych gmin, jak i obejmujące cały euroregion. Obie strony wspólnie zbierają, opracowują i przesyłają sobie nawzajem informacje z zakresu turystyki, gospodarki, kultury i sportu. Gromadzą je 43 gminy, a koordynują dwie Agencje Informacji Przygranicznej. Informacje udostępniane są w ok. 300 punktach informacyjnych i za pomocą internetu. Dzięki temu układa się wspólne kalendarze imprez kulturalnych, sportowych, można również uzyskać informacje gospodarcze o partnerach z drugiej strony granicy. Wytyczone w euroregionie trasy rowerowe liczą ponad 800 km, na których wybudowano 60 punktów odpoczynkowych. Projekt ten był dotychczas najkosztowniejszym działaniem euroregionu, jednak z 385 tys. euro, 271 tys. stanowiło wsparcie z unijnego funduszu pomocy PHARE. Oprócz dużych projektów realizowane są także mniejsze, dotyczące zwłaszcza modernizacji dróg i ułatwiania dojazdów do przejść granicznych. Ponadto gminy tworzące euroregion występują pod wspólnym szyldem na różnego rodzaju targach turystycznych i gospodarczych na terenie całej Europy.

Euroregion "Silesia"

Euroregion "Silesia" obejmuje powiaty przygraniczne Śląska Opawskiego oraz gminy Dorzecza Górnej Odry. Zajmuje powierzchnię 1469 km2. Polska część euroregionu obejmuje Kotlinę Raciborską, część Płaskowyżu Głubczyckiego i Kotliny Ostrawskiej. Tworzy ją 19 gmin z województwa śląskiego i opolskiego, a największymi miastami są Racibórz i Wodzisław Śląski. Część czeska obejmuje 35 miejscowości położonych w dorzeczu rzek Opawy i Morawicy, a jej największym miastem jest Opava.


Umowę o utworzeniu euroregionu "Silesia" podpisali w 1998 r. w Opavie reprezentanci Stowarzyszenia Gmin Dorzecza Górnej Odry ze strony polskiej i Regionalnego Stowarzyszenia Współpracy Czesko-Polskiej Śląska Opawskiego, ze strony czeskiej. Za główne cele współpracy uznali rozwój regionu oraz zbliżenie mieszkańców i instytucji po obu stronach granicy.

Do najważniejszych zadań, jakie są realizowane w ramach euroregionu należą:

  • podnoszenie poziomu życia obywateli mieszkających w euroregionie poprzez wzajemne wspieranie inwestycji i programów gospodarczych,
  • szkolenia zawodowe i programy zmierzające do likwidacji bezrobocia,
  • popieranie idei jedności europejskiej,
  • współpracę i wymianę grup społecznych, naukowych, zawodowych, kulturalnych oraz środowisk młodzieżowych zamieszkujących regiony graniczne,
  • utrzymanie oraz poprawienie stanu środowiska naturalnego, poprawę gospodarki rolnej i leśnej,
  • wzajemną pomoc na wypadek katastrof i klęsk żywiołowych,
  • rozwój współpracy gospodarczej,
  • rozwój skoordynowanego, transgranicznego planowania przestrzennego,
  • budowę oraz dostosowanie infrastruktury do potrzeb ruchu granicznego i regionalnego,
  • budowę kompleksowego systemu informacji w celu wymiany danych w euroregionie,
  • działalność wydawniczą.

Euroregion "Pradziad"

Nazwa euroregionu, położonego na polsko-czeskim pograniczu, wywodzi się od najwyższego szczytu Jesioników - Pradziada (1491 m n.p.m.). Obszar euroregionu o powierzchni ok. 4 tys. km2 zamieszkuje ponad pół miliona mieszkańców. Po stronie polskiej obejmuje gminy z powiatów: Nysa, Prudnik, Krapkowice, Opole, Brzeg, a po stronie czeskiej - Bruntal i Jesenik.

Z inicjatywą pierwszego spotkania wyszły w 1990 r. władze Jesenika, które w czerwcu 1991 r. zorganizowały konferencję z udziałem przedstawicieli miast i gmin regionu jesenickiego oraz sąsiadujących miast i gmin województw opolskiego i wałbrzyskiego. Dwie kolejne konferencje regionalne, w tym samym roku, poświęcone były przede wszystkim projektom planowanych przejść granicznych wraz z infrastrukturą celną i drogową. Przedstawiciele 9 polskich gmin zobowiązali się wtedy do utworzenia związku - partnera dla istniejącego już związku okręgu jesenickiego. W 1992 r. przedstawiciele miast i gmin województw wałbrzyskiego i opolskiego podpisali z przedstawicielami miast i gmin czeskich "Porozumienie o ponadgranicznej współpracy wzajemnej" oaz "Deklarację o utworzeniu Ponadgranicznego Związku Miast i Gmin Czechy-Polska". Do porozumienia przystąpiły w sumie 22 miasta i gminy polskie i 16 czeskich, jednak inicjatywa ta nie została potem rozwinięta. Zacieśniały się natomiast bezpośrednie kontakty regionu Nysy i Prudnika z sąsiadującymi regionami Jesenika i Bruntala. Jesienią 1992 r. powołano Polsko-Czeską Komisję Samorządową ds. Współpracy Transgranicznej w tym rejonie, która funkcjonowała do maja 1996 r. Współpracę partnerską w tym czasie podejmowały kolejne miasta i władze regionalne, które w czerwcu 1996 r. zawarły porozumienie o współpracy transgranicznej. Podpisali je: wojewoda opolski i starostowie powiatów: Bruntala, Jesenika, Opavy i Šumperka. Umowę ramową o utworzeniu polsko-czeskiego euroregionu podpisali w lipcu 1997 r. ze strony polskiej przedstawiciele Stowarzyszenia Rozwoju Gmin Dorzecza Osobłogi i Unii Turystycznej Ziemi Nyskiej, a ze strony czeskiej - przedstawiciele stowarzyszeń miast i gmin powiatów Bruntal i Jesenik. Dla usprawnienia działalności polskiej części euroregionu, w 2000 r. powstało Stowarzyszenie Gmin Polskich euroregionu "Pradziad", które tworzą gminy: Biała, Głogówek, Głuchołazy, Korfantów, Krapkowice, Lubrza, Łambinowice, Nysa, Paczków, Pakosławice, Prószków, Prudnik, Olszanka, Opole, Strzeleczki, Walce i Zdzieszowice.

Zgodnie z umową, celem działań w euroregionie jest wspieranie współpracy w rozwoju gospodarczym i podnoszeniu poziomu życia; planowaniu przestrzennym; budowie i przekształcaniu struktur transgranicznych; ochronie środowiska naturalnego; zapobieganiu klęskom żywiołowym i likwidacji ich skutków oraz wymianie kulturalnej i turystycznej; pielęgnowaniu wspólnego dziedzictwa kulturowego; ułatwianiu kontaktów międzyludzkich, a także pomocy społecznej i humanitarnej. W praktyce euroregion zajął się przede wszystkim współpracą w zakresie:

  • promocji euroregionu i gmin członkowskich,
  • rozwoju turystyki i przejść granicznych,
  • rozwoju infrastruktury technicznej terenów przygranicznych, tj. głównie dróg oraz planowania przestrzennego,
  • ochrony środowiska oraz ostrzegania i walki z klęskami żywiołowymi,
  • wymiany kulturalnej, sportowej, ze szczególnym uwzględnieniem dzieci i młodzieży oraz oświaty,
  • rozwoju gospodarczego terenów przygranicznych,
  • pozyskiwania i wymiany informacji turystycznych.

Euroregion "Glacensis"

Euroregion "Glacensis" o powierzchni ok. 4 tys. km2, który zamieszkuje niemal 800 tys. osób, położony jest na pograniczu Czech, Moraw i Ziemi Kłodzkiej. Jest to pierwszy wyłącznie polsko-czeski euroregion. Członkami euroregionu po stronie polskiej są 23 gminy powiatów: kłodzkiego, ząbkowickiego i dzierżoniowskiego, natomiast po stronie czeskiej - 69 miast i gmin należących do powiatów: Hradec Králové, Trutnov, Rychnov n. Knežnou, Náchod, Ustí n. Orlici, Paradubice, Svitavy, ŠUmperk i Jesenik - reprezentujących Regionální sdruženi Euroregion Pomezi Čech, Moravy a Kladska.

Pierwszym krokiem do utworzenia euroregionu była "Konferencja Regionalna Nachod-Kłodzko-Broumov", która odbyła się w połowie 1991 r. w Nachodzie. W spotkaniu poświęconym współpracy przygranicznej uczestniczyło około 150 przedstawicieli samorządu, administracji wojewódzkiej i rządu. W 1992 r. we wrześniu przedstawiciele 21 społeczności lokalnych z województw wałbrzyskiego i opolskiego oraz miast północno-wschodnich Czech podpisali Porozumienie o ponadgranicznej współpracy wzajemnej oraz o utworzeniu Ponadgranicznego Związku Miast i Gmin Czechy-Polska. W 1995 r. odbyło się spotkanie polskich i czeskich miast partnerskich w Kłodzku, na którym przyjęto rezolucję dotyczącą ratyfikacji Umowy o Małym Ruchu Granicznym, podniesienia rangi istniejących przejść granicznych oraz przedłużenia projektowanej drogi ekspresowej Gdańsk-Wrocław o odcinek Wrocław-Kłodzko-Międzylesie-Brno. W październiku 1996 r. Walne Zgromadzenie Stowarzyszenia Gmin Ziemi Kłodzkiej w Bystrzycy Kłodzkiej przyjęło Umowę Ramową o utworzeniu euroregionu "Glacensis". Podpisano ją 5 grudnia. W 1997 r. otwarto Biuro Informacyjne Współpracy Przygranicznej w Kłodzku, a w grudniu tego samego roku ukazał się pierwszy numer tygodnika "Euroregio Glacensis". Na początku stycznia 2001 r. do euroregionu wstąpiło kolejnych 7 gmin po stronie czeskiej z powiatów Rychnov nad Knežnou i Chrudim. Ostatnie poszerzenie euroregionu odbyło się w 2002 r. Przyjęto wtedy oficjalnie gminy: Ziębice, Bielawa i Dzierżoniów.

Głównymi celami współpracy w euroregionie są: swobodne przekraczanie granic państwowych, dobre połączenia drogowe i kolejowe, odbudowa starych połączeń komunikacyjnych pogranicza, tworzenie warunków dla rozwoju wspólnych przedsiębiorstw, powołanie Polsko-Czeskiego Towarzystwa Wspierania Gospodarki, wzajemne nauczanie języka sąsiada, wspólne obozy wakacyjne dla młodzieży polskiej i czeskiej, utworzenie wspólnej szkoły wyższej, wspólne planowanie regionalne i tworzenie map pogranicza polsko-czeskiego, tworzenie nowych obszarów chronionych, powołanie specjalnych stref ekonomicznych i obszarów wolnego handlu, wyrównanie potencjałów gospodarczych i zmniejszenie bezrobocia, uruchomienie Sudeckiej Trasy Rowerowej, uruchomienie komputerowego systemu informacji turystycznej i rezerwacji miejsc noclegowych, a także utworzenie sieci Biur Informacyjnych Współpracy Przygranicznej.

Euroregion "Dobrava"

Polsko-czeski euroregion "Dobrava" utworzono na pograniczu Dolnego Śląska i czeskiego okręgu Nachod. Pierwotnie przystąpiły do niego dwie polskie gminy i jedna czeska. Region wciąż jest w fazie organizacji. Umowę o współpracy podpisały dotychczas po stronie polskiej: gminy Głuszyca, Mieroszów, wałbrzyskie starostwo powiatowe oraz Stowarzyszenie Inicjatyw Społecznych PRO EURO w Wałbrzychu, a po stronie czeskiej - gmina Mezimesti.

Euroregion "Nysa"

Euroregion "Nysa" (Neisse-Nisa) obejmuje trzy obszary przygraniczne na styku granic Polski, Czech i Niemiec. Obszar euroregionu, po ostatnich zmianach związanych z reformą administracyjną w Polsce, obejmuje 10,6 tys. kom2, z tego część polska zajmuje 4 tys. km2 (37,7 proc.), niemiecka 3,1 tys. km2, a czeska 3,5 tys. km2. Tworzą go trzy komunalne związki gmin, miast i powiatów, które zawarły porozumienie o wzajemnej współpracy, utworzyły odpowiednią strukturę organizacyjną oraz uzgodniły regulaminy funkcjonowania wspólnych instytucji.

Polska część euroregionu obejmuje 39 gmin województwa dolnośląskiego i 4 gminy województwa lubuskiego. Największymi miastami leżącymi po polskiej stronie euroregionu "Nysa" są: Jelenia Góra, Bolesławiec, Zgorzelec i Lubań Śląski. Oprócz tego, na terytorium euroregionu położone są znane miejscowości turystyczne i uzdrowiskowe takie jak: Karpacz, Szklarska Poręba czy Świeradów Zdrój. Głównym elementem krajobrazu polskiej części euroregionu są góry. Rozciąga się tu zachodnia część Sudetów obejmująca Góry Izerskie, Karkonosze, Góry Kaczawskie i Rudy Janowskie. Najwyższym szczytem jest leżąca w Karkonoszach Śnieżka o wysokości 1603 m n.p.m. Na terenie polskiej części euroregionu jest też wiele źródeł wód mineralnych i leczniczych. Obszar zasobny jest również w bogactwa naturalne takie jak węgiel brunatny, kwarc, dolomit, bazalt i minerały szlachetne

Niemiecka część euroregionu obejmuje obszar wschodniej Saksonii. Do największych miast wchodzących w jego skład należą Görlitz, Hayerswerda, Bautzen, Weisswasser i Zittau. Na terenie tej części euroregionu znajdują się krajobrazy pojezierne, lasy i wrzosowiska oraz pasmo Gór Żytawskich.

Czeska część euroregionu położona jest w północnej części Czech. Największymi miastami są: Liberec, Jablonec n. Nisou, Česká Lípá. W krajobrazie czeskiej części dominują góry z masywów Gór Izerskich i Karkonoszy. W południowej części znajdują się unikatowe formy skalne z piaskowca zwane Czeskim Rajem. Są tam także liczne akweny i zbiorniki wodne np. jezioro Machovo.

Euroregion "Nysa" powstał w maju 1991 r. z inicjatywy lokalnych działaczy terenów przygranicznych. Patronat nad konferencją, w czasie której opracowano memorandum zawierające kierunki wspólnego działania, objęli prezydenci: Vaclav Havel, Richard Weizsäcker i Lech Wałęsa. Punktem wyjścia do współpracy było przekonanie, że problemy regionu można rozwiązywać jedynie wspólnym wysiłkiem, w dobrym sąsiedztwie, dla i z ludźmi tutaj żyjącymi. Tym bardziej, że różnice kulturowe, gospodarcze i administracyjne są najsilniej odczuwane przy samej granicy, a tereny odległe centrów zwykle wolniej się rozwijają. W czerwcu tego samego roku powołano trójstronną grupę roboczą, która opracowała dokumenty o współpracy ponad granicami państwowymi.

Działania w euroregionie koncentrują się przede wszystkim na opracowaniu wspólnych planów zagospodarowania przestrzennego i ochrony środowiska. Plany rozwojowe poszczególnych części euroregionu "Nysa" uwzględniają już główne cele współpracy i nie kolidują z planami rozwoju przestrzennego przygotowywanymi przez stronę polską, niemiecką i czeską. Dzięki skoordynowanym działaniom powstają materiały potrzebne do opracowywania projektów, które mogą liczyć na dofinansowanie z unijnych funduszy pomocowych.


Wspólne ustalanie planów zagospodarowania przestrzennego nie byłyby możliwe bez dokładnej znajomości danych potrzebnych do oceny sytuacji i prób prognozowania. W tym celu urzędy statystyczne euroregionu podjęły współpracę. Jej najbardziej znaczącym wynikiem jest wydawanie "Rocznika Euroregionu Neisse - Nisa - Nysa" w czterech wersjach językowych: polskim, niemieckim, czeskim i angielskim.

Ochrona przyrody jest kolejnym celem współpracy ponadgranicznej w euroregionie. Do 1990 r. jego teren był jednym z najbardziej zanieczyszczonych obszarów w Europie, nazywany "czarnym trójkątem", a powodem był przemysł związany z wydobyciem i przetwarzaniem węgla brunatnego. Wspólne działania doprowadziły do stopniowej poprawy sytuacji. Rozpoczęto modernizację elektrowni węglowych i zastępowanie ich bardziej ekologicznymi (np. wiatrowymi na terenie niemieckiej części euroregionu). W 1997 r. opracowano koncepcję rozwoju energetyki w euroregionie, która zakłada dalsze proekologiczne działania i kontrolowanie na bieżąco jakości środowiska. W 1997 r., dzięki wsparciu z międzynarodowych funduszy, w całym euroregionie uruchomiono monitoring stanu atmosfery, dzięki któremu można szybko reagować na niekorzystne zjawiska. Również jakość wód na terenie euroregionu nie należała na początku lat 90. do zadowalających. Zwłaszcza główna rzeka euroregionu: Nysa Łużycka była bardzo zanieczyszczona. Przy wsparciu funduszy europejskich w 1994 r. wybudowano oczyszczalnię ścieków wraz z systemem kanalizacyjnym dla miast Liberec i Jablonec n. Nisou. Powołano specjalną grupę roboczą o nazwie "Czysta Nysa", która koordynuje działania euroregionu w dziedzinie ochrony wód. Dzięki transgranicznej współpracy udało się - po roku 1990 - połączyć wspólną siecią kanalizacyjną kilka miast na granicy czesko-niemieckiej, co pozwoliło na znaczne oszczędności (budowa oddzielnych oczyszczalni byłaby znacznie droższa).

Dzięki tym inwestycjom i prawie 50 mln euro z funduszy europejskich, uzyskano poprawę czystości rzeki Nysy Łużyckiej o 75 proc. w porównaniu z pierwotnymi pomiarami. Powołano także specjalną grupę roboczą pod nazwą "Lasy", która chroni i odbudowuje zasoby leśne na terenie euroregionu, zniszczone w wyniku dużego zanieczyszczenia środowiska. W wyniku działań tej grupy, opracowano raport o stanie lasów, a przy współpracy funduszy europejskich udało się m.in. stworzyć Bank Genów Leśnych w Kostrzycy i przystąpić do zalesiania terenów poprzemysłowych i nieużytków.10

Euroregion "Sprewa-Nysa-Bóbr"

Euroregion "Sprewa-Nysa-Bóbr" położony jest po obu stronach granicy polsko-niemieckiej. Po stronie polskiej zajmuje obszar 6129 km2, zamieszkały przez 548 tys. osób, a po stronie niemieckiej - 1565 km2 z 201 tys. mieszkańcami. Największe miasta euroregionu to po stronie polskiej Zielona Góra, a po stronie niemieckiej - Cottbus. Po stronie polskiej należą do niego powiaty: Krosno Odrzańskie, ary, Nowa Sól, Zielona Góra, Świebodzin, Słubice, Sulęcin, Głogów. Euroregion "Sprewa-Nysa-Bóbr" należy do największych w Polsce, a liczba jego członków wciąż się zwiększa.

Rozmowy dotyczące powstania euroregionu zainicjowały pod koniec 1991 r. gminy: Lubsko, Jasień, Brody, Nowogród Bobrzański i Trzebiel po stronie polskiej oraz miasto Forst - po stronie niemieckiej. Później do tworzenia euroregionu włączyli się przedstawiciele innych gmin oraz wojewoda zielonogórski po stronie polskiej, a po stronie niemieckiej - Związek Miast i Powiatów, do którego weszły powiaty: Guben, Spremberg, Cottbus oraz miast Cottbus. We wrześniu 1993 r. podpisano umowę o utworzeniu euroregionu "Sprewa-Nysa-Bóbr", która reguluje współpracę partnerów po obu stronach polsko-niemieckiej granicy.

Nadrzędnym celem euroregionu jest wszechstronna działalność na rzecz obszarów przygranicznych Polski i Niemiec, ich sanacji ekologicznej, rozkwitu gospodarczego i kulturalnego oraz stałej poprawy warunków życia ich mieszkańców, w tym zniwelowanie istniejących różnic sytuacji ekonomicznej. Działalność ukierunkowana jest na:

  • współdziałanie na rzecz przyspieszonego rozwoju i wzajemnego dostosowania systemów infrastruktury technicznej i społeczno-usługowej,
  • dążenie do zwiększania potencjału ekonomicznego euroregionu przy zachowaniu zasad i rygorów ekologicznych,
  • tworzenie korzystnych warunków dla ponadgranicznej współpracy różnych podmiotów w dziedzinie kultury, nauki, oświaty, turystyki i rekreacji, zdrowia, opieki społecznej itp.,
  • współdziałanie w zapobieganiu oraz zwalczaniu katastrof i klęsk żywiołowych,
  • integrację ludności regionu poprzez tworzenie warunków i sprzyjanie rozwojowi bezpośrednich kontaktów między mieszkańcami obu krajów,
  • stałe informowanie opinii publicznej po obu stronach granicy o celach, zasadach, programach i konkretnych wspólnych przedsięwzięciach.

Euroregion "Viadrina"

Euroregion "Pro Europa Viadrina" leży na handlowo-komunikacyjnej trasie wschód-zachód (Rotterdam-Berlin-Warszawa-Moskwa). Do polskiej części euroregionu należy 29 gmin o powierzchni ok. 6 tys. km2, zamieszkałych przez ponad 400 tys. osób. Niemiecka część obejmuje tereny miasta Frankfurt nad Odrą oraz powiatów Märkisch Oderland, Oder-Spree o łącznej powierzchni 4726 km2, zamieszkała przez 449 tys. ludności. Polsko-niemiecka granica ma 461 km. Odcinek graniczny euroregionu wynosi 135 km i znajduje się na nim 6 przejść granicznych: 4 samochodowe i 2 kolejowe. Na przejściu granicznym Frankfurt nad Odrą - Świecko odprawia się połowę towarów przewożonych między Polską i Niemcami.

Współpraca przygraniczna na środkowym Nadodrzu rozpoczęła się w 1991 r., po wprowadzeniu bezwizowego ruchu granicznego między Polską i Niemcami. Szczególne znaczenie miało podpisanie porozumienia o współpracy pomiędzy Słubicami i Frankfurtem nad Odrą. We wrześniu 1992 r. otwarto w Słubicach wspólne, polsko-niemieckie biuro koordynacyjne "Pro Europa Viadrina", a w czerwcu następnego roku podpisano list intencyjny o utworzeniu euroregionu. W grudniu 1993 r. przedstawiciele Stowarzyszenia Środkowa Odra (Mittlere Oder), Stowarzyszenie Gmin Lubuskich Pogranicze oraz Związku Gmin Gorzowskich podpisali umowę o utworzeniu euroregionu.

Działania w euroregionie koncentrują się wokół turystyki, pomocy w wykorzystywaniu unijnych funduszy, transgranicznej współpracy gospodarczej i handlowej oraz wymiany młodzieży. Symbolem integrującej się Europy jest w euroregionie wspólna placówka naukowo-badawcza w Słubicach utworzona przez partnerskie uniwersytety: im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (UAM) i Europejski Viadrina we Frankfurcie nad Odrą (UEV) - Collegium Polonicum. Głównym jej zadaniem jest wspieranie naukowej i kulturalnej współpracy między Polską i Niemcami, poprzez prowadzenie badań nad regionami przygranicznymi i promowanie wiedzy o Polsce i krajach Europy.

Euroregion "Pomerania"

Euroregion "Pomerania" od południa graniczy z euroregionem "Pro-Europa Viadrina", a od wschodu - z euroregionem "Bałtyk". Zajmuje powierzchnię ok. 41 tys. km2, zamieszkuje go ponad 3,4 mln osób, a tworzą go regiony trzech państw: Niemiec, Szwecji i Polski.

W preambule umowy założycielskiej euroregionu opowiedziano się za przyszłym członkostwem także duńskich gmin i związków gmin.

Ze strony niemieckiej w skład "Pomeranii" wchodzą cztery powiaty i dwa miasta wydzielone Meklemburgii Pomorza Przedniego (Rügen, Nordvorpommern, Ostvorpommern, Uecker Randow, Stralsund i Greifswald) oraz dwa powiaty Brandenburgii (Uckermark i Barnim) - wszystkie zrzeszone w Związku Komunalnym Europaregion Pomerania.

Stronę szwedzką tworzą 33 gminy regionu Skania, tworzące Związek Gmin Skanii.

Natomiast stronę polską tworzą dwa podmioty prawne: miasto Szczecin i Stowarzyszenie Gmin Polskich euroregionu "Pomerania". Stowarzyszenie skupia obecnie większość miast i gmin województwa zachodniopomorskiego, ale proces jego poszerzania jeszcze się nie zakończył.

Euroregion "Pomerania" jest najmłodszym euroregionem na polsko-niemieckim pograniczu i pierwszym łączącym polskich i skandynawskich partnerów poprzez Bałtyk. Idea powołania euroregionu "Pomerania" pojawiła się na początku 1992 r., a w latach 1992-1995 prowadzono rozmowy dwustronne - z udziałem gmin polskich i niemieckich - oraz czterostronne: z przedstawicielami gmin szwedzkich i duńskich w charakterze obserwatorów.

Na terenie euroregionu, między województwem zachodniopomorskim, a niemieckimi i szwedzkimi partnerami należącymi do Unii Europejskiej, funkcjonuje 5 drogowych przejść granicznych, 4 pieszo-rowerowe (w tym 3 dla małego ruchu granicznego), 8 morskich, 3 rzeczne, 1 kolejowe i 1 lotnicze. Celem współpracy jest "podejmowanie wspólnych działań dla równomiernego i zrównoważonego rozwoju regionu oraz zbliżenia mieszkańców i instytucji po obu stronach granicy". Cel ten ma być realizowany przede wszystkim poprzez: podnoszenie poziomu życia obywateli poprzez wspólne wspieranie inwestycji i programów gospodarczych, szkoleń zawodowych i programów zmierzających do likwidacji bezrobocia; popieranie idei jedności europejskiej i międzynarodowego zrozumienia; współpracę i wymianę grup zawodowych, naukowych, kulturalnych, środowisk młodzieżowych - zwłaszcza form sprzyjających lepszemu poznaniu społeczności zamieszkujących regiony graniczne; utrzymanie oraz poprawę stanu środowiska naturalnego; poprawę gospodarki rolnej i leśnej; budowanie oraz dostosowanie infrastruktury do potrzeb ruchu granicznego i regionalnego; rozwój współpracy gospodarczej; wymianę know-how i transfer technologii; budowę kompleksowego systemu informacji w celu wymiany danych w euroregionie; rozwój koordynowanego transgranicznego planowania przestrzennego.

Euroregion "Niemen"

Euroregion "Niemen" leży na obszarze przygranicznych regionów: Polski, Litwy i Białorusi. Po stronie polskiej obejmuje on tereny województwa: białostockiego i suwalskiego (obecnie woj. podlaskie i warmińsko-mazurskie), po stronie litewskiej - rejony: wileńskie, mariampolskie i alytuskie, a po stronie białoruskiej - obwód grodzieński.

Euroregion obejmuje obszary o dużych walorach przyrodniczych, tworzące obszar tzw. Zielonych Płuc Polski. W polskiej części euroregionu znajdują się cztery parki narodowe stanowiące 31 proc. powierzchni wszystkich parków narodowych w Polsce. Wiele obszarów chronionych jest także po stronie litewskiej i białoruskiej. Na terenie euroregionu leży również jeden z najstarszych szlaków wodnych w tej części Europy: Kanał Augustowski, który łączy Polskę i Białoruś.

Podstawa utworzenia euroregionu była potrzeba podniesienia poziomu życia przygranicznych społeczności lokalnych poprzez wykorzystanie szansy, jaką w latach 90. stworzyły przemiany społeczno-polityczne w krajach Europy Środkowej i Wschodniej. Po prawie trzyletnich przygotowaniach w czerwcu 1997 r. przedstawiciele Polski, Litwy i Białorusi podpisali porozumienie o utworzeniu trójstronnego związku transgranicznego euroregion "Niemen. W październiku następnego roku dołączyło województwo białostockie, a rok później - województwo wileńskie.

Głównymi dziedzinami współpracy w euroregionie są:

  • rozwój gospodarczy i wymiana handlowa,
  • tworzenie pomostu pomiędzy krajami zachodnimi i wschodnimi, ułatwiającego handel, wymianę towarową i związanych z tym usług,
  • infrastruktura publiczna,
  • rolnictwo i gospodarka leśna,
  • ochrona i poprawa stanu środowiska oraz gospodarka odpadami.11

Podsumowanie

Międzyregionalna współpraca Polski z sąsiadami rozpoczęły się w latach 90. i trwa do dzisiaj, choć w zmienionej formie prawnej (wstąpienie Polski i innych krajów Europy Środkowej i Wschodniej do UE) i wsparcia finansowego ze strony Wspólnoty Europejskiej.

Proces powstawania euroregionów nadgranicznych z udziałem Polski nie odbywał się bez przeszkód. Część środowisk społecznych pogranicza i partii politycznych w Polsce była przeciwna proponowanej przez Wspólnoty Europejskie współpracy transgranicznej. Podobne trudności wystąpiły u naszych sąsiadów, szczególnie na Słowacji, w Rumunii i na Węgrzech.

Burzliwa dyskusja nad tworzeniem euroregionów z udziałem Polski odbyła się w mediach.

Ostatecznie jednak doszło do utworzenia 15 euroregionów Polski z sąsiadami. W wyniku czego Polska i kraje sąsiedzkie otrzymały z Unii Europejskiej istotne wsparcie finansowe z istniejącego wówczas funduszu PHARE, m.in. na przygotowanie i realizację wspólnych projektów transgranicznych oraz na szkolenie administracji lokalnej i regionalnej w zakresie przygotowania i obsługi tych projektów.

Projekty współpracy międzyregionalnej koncentrowały się głównie na przedsięwzięciach z zakresu: ochrony środowiska, produkcji energii, transportu, turystyki i wymiany handlowej. A także na modernizacji przejść granicznych, wspieraniu małego biznesu, wspólnych przedsięwzięć kulturalnych itp.

Obecnie współpraca ta nosi miano współpracy terytorialnej i jest finansowana z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego UE.

Źródło: Barbara T. Rezowicz (red.), Polska i Unia Europejska: sześć lat po rozszerzeniu. Bilans kosztów i korzyści, Wydawnictwo pod patronatem honorowym Jerzego Buzka, Przewodniczącego Parlamentu Europejskiego, Rocznik naukowy Europejskiej Fundacji Wolności, Bruksela 2010.

1Por. Unia Europejska. Leksykon integracji (red.) W. Bokajły i K. Oziubki, Wrocław 2004, s. 141-145; W służbie regionom, Wyd. Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej w Polsce, Warszawa 2004.

2Patrz: stenogramy obrad sejmowych z 1993 r. - 38 posiedzenie Sejmu I kadencji z 20.02.1993 r.

3Tamże.

4Patrz: Unia Europejska. Leksykon integracji (red.) W. Bokajły i K. Dziubki, cyt. wyd., s. 141-145, 285-290; J. Pietrzyk, Polityka regionalna Unii Europejskiej i regiony w państwach członkowskich, Warszawa 2004.

5Patrz: Fundusze strukturalne Unii Europejskiej (red.) T. Kierzkowski, Warszawa 2008; ABC Unii Europejskiej, Wyd. Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej w Polsce, Warszawa 2004.

6Patrz: Z. Ślusarczyk, C.T. Szyjko, Fundusze UE - kompendium, Warszawa 2009, s. 26-33, 38-40, 51-54.

7 Patrz: http://www.bialystok.uw.gov.pl i http://www.uw.gda.pl; http://www.uw.olsztyn.pl.

8Patrz: http://www.lublin.pl; http://www.uw.rzeszow.pl; www.lawp.lubelskie.pl.

9 Strategia rozwoju regionu podkarpackiego raz wiodących sektorów jego gospodarki (red.) A. Pruka, Mielec 2001.

10Tamże; patrz także: Z. Ślusarczyk, C.T. Szyjko, Fundusze UE... , cyt. wyd., s. 69-84, 118-136, 404-410; http://wiadomosci_polska.pl; www.mrr.gov.pl.

11Tamże; patrz także: Z. Ślusarczyk, C.T. Szyjko, Energetyczno-klimatyczna współpraca świata, Poznań 2009, s. 36-42, 118-124, 146; W służbie regionom, Wyd. Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej w Polsce, Warszawa 2004.