Dziedziny wiedzy

Najnowsze komentarze

Newsletter

Priorytety przewodnictwa Polski w Radzie UE w 2011 r. w świetle Traktatu Lizbońskiego PDF Print Email
Unia Europejska
Written by   
DATE_FORMAT_LC2

1. Wstęp

Co sześć miesięcy kolejne państwo członkowskie Unii Europejskiej (UE) sprawuje Prezydencję, czyli przewodniczy pracom Rady Unii Europejskiej (RUE). W tym czasie państwo sprawujące Prezydencję staje się gospodarzem większości unijnych wydarzeń i gra kluczową rolę na wszystkich polach aktywności UE. Jest odpowiedzialne za organizację spotkań UE, nadaje kierunek polityczny organizacji, dba o jej rozwój, integrację oraz bezpieczeństwo. 1 lipca 2011 roku Polska obejmuje Przewodnictwo w RUE. 184 dni będzie trwać sprawowanie naszego Przewodnictwa. Ale zanim to nastąpi musimy się dobrze przygotować. To nie tylko ogromne wyzwanie wymagające planowania strategicznego, pełnej aktywności politycznej i organizacyjnej na szczeblu krajowym i europejskim, ale także wielka szansa dla Polski w kształtowaniu UE.1

Prezydencja daje możliwość większego i realnego wpływu na decyzje podejmowane w UE. Będziemy mieć szansę przedstawienia na forum UE priorytetów polskiej polityki, zaakcentowania najistotniejszych obszarów, przedłożenia własnych pomysłów i inicjatyw2. Prezydencja to jednak głównie kontynuacja wcześniejszych działań Unii, zapewnienie jej spójnego funkcjonowania, zagwarantowanie jej głosu w ważnych dla świata sprawach. Poprzez solidne wykonanie tego zadania wzrośnie zaufanie do naszego kraju jako ważnego członka UE. Sukces Prezydencji to najlepsza promocja Polski i okazja do stworzenia pozytywnego wizerunku Polski w świecie.3

Przewodnictwo to także wyzwania. Istotą prac Rady UE jest stanowienie prawa i podejmowanie decyzji istotnych z punktu widzenia niemal 500 milionów obywateli. Wymaga to doskonałego przygotowania merytorycznego urzędników i ekspertów pracujących na co dzień nad decyzjami podejmowanymi następnie przez polityków. Korzystając z doświadczeń państw członkowskich, które już sprawowały Przewodnictwo, bądź przygotowują się do tego zadania, Polska wyznaczyła trzy obszary, na których koncentrować się będzie organizacja przygotowań do Prezydencji: obszar polityczny, organizacyjny oraz promocji Polski. Do głównych zadań będzie zatem należało wyznaczenie priorytetów odpowiadających strategicznym celom polskiej polityki, kształtowanie europejskiego procesu decyzyjnego, gospodarowanie zasobami ludzkimi, a także promowanie naszego kraju, jego kultury, gospodarki i walorów turystycznych4.

2. Kolejność Prezydencji

Rada Unii Europejskiej (zwana również Radą Ministrów) jest głównym organem decyzyjnym UE. Wraz z Komisją Europejską (KE) oraz Parlamentem Europejskim (PE) jest jednym z trzech głównych aktorów biorących udział w procesie decyzyjnym UE. Głównym zadaniem Rady jest przyjmowanie, wraz z PE, europejskich aktów prawnych. Rada reprezentuje państwa członkowskie Unii. Rada nie ma swojego stałego składu: w posiedzeniach Rady uczestniczy zawsze jeden minister z każdego kraju Unii w zależności od poruszanej na posiedzeniu tematyki. Jeśli omawiane są np. problemy związane z edukacją, to w posiedzeniu biorą udział ministrowie edukacji. Tak więc decyzje podejmowane przez Radę UE to najczęściej kompromis wypracowany po żmudnych negocjacjach między wszystkimi członkami Unii. RUE posiada swój Sekretariat Generalny, którego siedziba znajduje się w Brukseli i którego zadaniem jest zapewnienie sprawnego funkcjonowania Rady. Istnieje dziewięć możliwych konfiguracji Rady:

Rada ds. Ogólnych i Stosunków Zewnętrznych (GAERC)
Rada ds. Gospodarczych i Finansowych (ECOFIN)
Rada ds. Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych (JHA)
Rada ds. Zatrudnienia, Polityki Społecznej, Zdrowia i Polityki dotyczącej Konsumentów (EPSCO)
Rada ds. Konkurencyjności (COMPET)
Rada ds. Transportu, Telekomunikacji i Energii (TTE)
Rada ds. Rolnictwa i Rybołówstwa (AGRIFish)
Rada ds. Środowiska (ENVI)
Rada ds. Edukacji, Młodzieży i Kultury (EYC).5

Kolejność sprawowania Prezydencji przez państwa członkowskie UE jest z góry ustalona decyzją Rady. Wynika to z podstawy prawnej prezydencji, którą stanowi artykuł 203 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską z 1957 r.: "(...) W skład Rady wchodzi jeden przedstawiciel szczebla ministerialnego każdego Państwa Członkowskiego, upoważniony do zaciągania zobowiązań w imieniu rządu tego Państwa Członkowskiego. Prezydencję sprawuje kolejno przez okres sześciu miesięcy każde Państwo Członkowskie reprezentowane w Radzie, według porządku ustalonego przez Radę stanowiącą jednomyślnie (...)"6. Porządek, w jakim Państwa Członkowskie sprawują Prezydencję w Radzie od dnia 1 stycznia 2007 r. określa Decyzja Rady z dnia 1 stycznia 2007 r. w sprawie porządku sprawowania Prezydencji w Radzie (2007/5/WE, Euratom), w której rotacja została wyznaczona do 2020 roku7.

Jak pokazało jednak doświadczenie, okres sześciu miesięcy jest zbyt krótki, aby państwo sprawujące Prezydencję mogło skutecznie zrealizować założone cele swojego Przewodnictwa. W tej sytuacji, zaczęła krystalizować się koncepcja Prezydencji grupowej, w której trzy kraje sprawujące po sobie Przewodnictwo koordynowałyby między sobą główne cele, jakie chciałyby zrealizować w dłuższym okresie czasu, to znaczy 18. miesięcy sprawowanych prze siebie trzech kolejnych Prezydencji. Skuteczną realizację tej koncepcji zapewnić ma też założenie, że każde trio składa się z państwa dużego i państw mniejszych, a także i to, że w każdej trójce będą kraje starej i nowej Unii. Pierwszymi państwami, które zrealizowały ten model były Niemcy, Portugalia i Słowenia. Polska będzie pierwszym i największym państwem "naszego" tria, w skład którego wejdą także kolejno Dania i Cypr. Strona polska rozpoczęła współpracę w ramach naszego z Danią oraz Cyprem w roku 2008. Współpraca ta jest kontynuowana na bieżąco zarówno na poziomie Ministrów Spraw Zagranicznych trzech państw, jak i Koordynatorów ds. Przygotowań do sprawowania Przewodnictwa8. Trójstronna współpraca Polska, Dania Cypr będzie także rozwijała się na szczeblu zainteresowanych ministerstw oraz urzędów i instytucji9.

Współpraca państw w ramach trio spełnia szereg kluczowych zadań. Przede wszystkim zapewnia ona pewną stabilizację polityczno-programową, a wraz z nią ciągłość prac instytucji unijnych. Ponadto, zabezpiecza ona przed forsowaniem swoich własnych interesów przez państwo aktualnie sprawujące Prezydencję, często niezgodnych z ogólnym interesem wspólnotowym. Nie można także zapomnieć o fakcie, że w wyniku rozszerzenia Prezydencję muszą sprawować także nowe, niedoświadczone w tym zakresie państwa. Współpraca w ramach trio pozwala im uzyskać wsparcie w tym poważnym przedsięwzięciu politycznym ze strony starych członków UE i minimalizuje ryzyko ewentualnego niepodołania obowiązkom.

3. Główne zadania Prezydencji

Przygotowanie i sprawowanie Prezydencji w RUE wiąże się z koniecznością koordynowania kilku tysięcy spotkań, zarówno formalnych (poświęconych omawianiu bieżących spraw), jak i nieformalnych (w celu wymiany poglądów w sprawach długoterminowych), w Brukseli, Luksemburgu oraz kraju Prezydencji, w tym także spotkań na najwyższym szczeblu (Rada Europejska10, szczyty z przywódcami państw trzecich). Kluczową rolą Prezydencji jest wypracowywanie porozumień pomiędzy Państwami Członkowskimi szczególnie wtedy, gdy poruszane są kwestie drażliwe i kontrowersyjne. Innym zadaniem jest reprezentowanie Rady wobec instytucji UE, w szczególności wobec KE i PE. Zadanie to wymaga przede wszystkim biegłości proceduralnej i merytorycznej, zarówno na szczeblu politycznym, jak i przede wszystkim urzędniczym. Przez pół roku państwo sprawujące Prezydencję prowadzi prace Rady i kształtuje jej relacje z partnerami instytucjonalnymi, przewodniczy spotkaniom roboczym, a także regularnie informuje PE o prowadzonych pracach.

Wprowadzenie Traktatu z Lizbony ma na celu wzmocnienie zdolności Unii do spójnego działania na zewnątrz, oraz lepsze realizowanie zadań wewnętrznych11. Prezydencja uzyskała do realizacji tych celów nowe narzędzia, a mianowicie od momentu wejścia w życie Traktatu:

  • utworzono nowe stanowiska: Przewodniczącego Rady Europejskiej i Wysokiego Przedstawiciela ds. Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa,
  • formalnie potwierdzono prezydencje grupowe, tzw. "trio",
  • zmienił się sposób podejmowania decyzji w Radzie UE.

W związku z powołaniem przez Traktat Lizboński stanowiska Wysokiego Przedstawiciela ds. Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa, dotychczasowe kompetencje Prezydencji w zakresie polityki zewnętrznej zostały ograniczone12. UE zyskała w tym zakresie większą "widoczność" i sprawność, również za pośrednictwem tworzonej Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych. Mianowani na podstawie Traktatu z Lizbony na stanowiska tzw. "Prezydenta UE" i Wysokiego Przedstawiciela, przejmą część odpowiedzialności przynależnych do tej pory przedstawicielowi kraju sprawującego Prezydencję, głównie w zakresie działań zewnętrznych (bezpieczeństwo, handel, działania humanitarne). Premier kraju sprawującego Prezydencję będzie współpracował w innych dziedzinach z Przewodniczącym Rady Europejskiej. Zgodnie z postanowieniami Traktatu Lizbońskiego Prezydencję Rady sprawują uprzednio ustalone grupy trzech Państw Członkowskich przez okres 18 miesięcy. Każdy członek grupy kolejno przewodniczy przez okres sześciu miesięcy, a pozostali członkowie grupy wspierają kraj przewodniczący we wszystkich jego obowiązkach na podstawie wspólnego programu.

Zmiana sposobu podejmowania decyzji w Radzie UE dokonana przez Traktat z Lizbony dotyczy tych dziedzin, w których stanowiono kwalifikowaną większością głosów. Mimo że Traktat z Lizbony wszedł już w życie, na wniosek Polski przywódcy Państw Członkowskich uzgodnili, że do 1 listopada 2014 roku będą obowiązywały dotychczasowe zasady głosowania, z Traktatu z Nicei13. Do 31 marca 2017 roku, każdy kraj będzie mógł zażądać powtórnego głosowania w systemie nicejskim i w ten sposób skutecznie blokować podejmowanie niekorzystnych dla niego decyzji. Od marca 2017 r. będzie mógł mieć zastosowanie tzw. kompromis z Joaniny, pozwalający na odwlekanie podejmowania decyzji w Radzie przez "rozsądny czas"14.

4. Europa w "erze pokryzysowej"

Nowa formuła prezydencji stworzy nowe możliwości rozwiązywania europejskich zadań i zapewni Unii bardziej spójne działanie. Pewien czynnik niepewności jest związany z faktem, że Polska, Dania i Cypr będą pierwszą grupą stosującą postanowienia Traktatu z Lizbony w planowaniu i realizacji swojego programu. Polska wraz z partnerami będzie wprowadzać zatem wiele precedensów, dotyczących choćby dzielenia się kompetencjami w ramach 18-miesięcznego programu trio. Głównym i najważniejszym uwarunkowaniem naszych przygotowań do Prezydencji jest kryzys gospodarczy, którego doświadcza obecnie świat, w tym także państwa Unii Europejskiej oraz jego konsekwencje dla polskiego przewodnictwa w UE. Kryzys będzie niewątpliwie najpoważniejszym wyzwaniem również w trakcie prezydencji Polski i należy mieć świadomość, że wynikające z niego problemy są trudne do przewidzenia i do rozwiązania. W pierwszym względzie kryzys z całą pewnością zdeterminuje agendę europejską - zwalczanie skutków kryzysu będzie jednym z ważnych tematów podczas polskiego przewodnictwa. Jednocześnie, kryzys będzie czynnikiem warunkującym stanowiska państw członkowskich w wielu kwestiach. Okres polskiej prezydencji będzie pod wieloma względami czasem najgorszym z punktu widzenia wychodzenia z kryzysu: PKB UE będzie znacząco mniejszy (nawet o 7%), ograniczą się przychody budżetowe, będzie trudna sytuacja na rynkach zbytu, państwa członkowskie będą skonfrontowane z wysokim bezrobociem i prawdopodobnymi niepokojami społecznymi, rządy ponosić będę polityczne konsekwencje kryzysu.15 Ponadto będą zanikać tymczasowe efekty polityki wzmożonych inwestycji publicznych opartej na logice impulsu ?skalnego.


Reakcja większości państw UE na kryzys gospodarczy dowodzi, że istnieje zapotrzebowanie na większą aktywność państwa w sferze gospodarczej. Dobrze ukierunkowane inwestycje publiczne, czy to na szczeblu krajowym czy wspólnotowym, wydają się dziś koniecznym elementem polityki budowania podstaw pod dobrze funkcjonujący rynek wewnętrzny. Należy jednak odpowiednio zaadaptować te tendencje do okoliczności, jakie wystąpią w momencie wychodzenia z recesji. Działanie instytucji publicznych, zarówno na szczeblu krajowym i wspólnotowym, będzie potrzebne szczególnie w odniesieniu do infrastruktury, badań i rozwoju, a także przemysłów wschodzących. To one mogą stać się szansą na rozpoczęcie "nowego wzrostu" w Europie po okresie wyjściu z kryzysu. Jednocześnie nowego znaczenia powinna nabrać europejska solidarność. Choć nie wystrzeżemy się zwiększonych wydatków publicznych, muszą one być w rozsądnych granicach i nie powinny zmierzać do faworyzowania ekonomicznie nieefektywnych przedsiębiorstw.

Odpowiedzią na kryzys stała się "nowa polityka przemysłowa". Warto jednak pamiętać, że "nowych" państw członkowskich nie będzie stać na tak silne subsydiowanie swojego przemysłu jak państwa "starej" Unii. Ostatecznie może być to także ich dużą zaletą, bowiem wejdą one w okres pokryzysowy "nieobciążone" dużymi de?cytami budżetowymi i umożliwi im to szybko powrót do wysokiego wzrostu gospodarczego. Rodzi się pytanie, na ile państwa europejskie zdążą powrócić na ścieżkę rozwoju gospodarczego. Od Polski będzie w dużym stopniu zależało, w jakim kierunku - w dobie fiskalnej wstrzemięźliwości i wysokiego bezrobocia - będzie ewoluować program budowy i konsolidacji rynku wewnętrznego. Trzeba w Europie więcej dyskusji o celach i kryteriach wydatkowania takich inwestycji publicznych. Obecnie UE nie potrafi wykazać pozytywnych konsekwencji z nich płynących. Ważną rolę w radzeniu sobie z kryzysem na szczeblu UE powinny odegrać regulacje uwzględniające czynniki oraz potrzeby makro i mikro-ekonomiczne16.

5. Odnowiona Strategia Lizbońska

Nie bez znaczenia w okresie polskiej Prezydencji będą także układy sił politycznych w Europie na szczeblu krajowym, zwłaszcza w takich kluczowych krajach jak Niemcy i Wielka Brytania. Warto pamiętać także o klimacie politycznym, który będzie panował w państwach członkowskich. W 2011 roku więcej będzie także debat o charakterze globalnym, wykraczających poza obecne tematy handlu, pomocy rozwojowej, zmian klimatycznych i międzynarodowego bezpieczeństwa. Zapewne większa będzie także rola forów w rodzaju G20+17. Istotnym punktem odniesienia powinien być także problem polskiego kalendarza wyborczego. Polska powinna uwzględnić w swoich przygotowaniach wiele innych różnorodnych czynników, w tym np. przypadające na jej okres rocznice. Na okres polskiej prezydencji w Radzie UE przypada m.in. rocznica zamachu terrorystycznego na World Trade Center 11 września 2001 r. W związku z tą rocznicą zaistnieje konieczność organizacji wydarzeń upamiętniających to wydarzenie, a także - być może - wzrośnie zainteresowanie tematyką walki z terroryzmem i bezpieczeństwa publicznego.

Dodatkowo, nowa formuła prezydencji stworzy nowe możliwości rozwiązywania europejskich zadań w szerokim wymiarze i w kontekście niemal wszystkich polityk europejskich, w tym m.in. w obszarze rynku wewnętrznego, Strategii lizbońskiej18 oraz agendy społecznej. Wyjściu z kryzysu powinny towarzyszyć także środki mające na celu podniesienie ochrony pracowników. Należy mieć na uwadze, że być może nie potrzebujemy debaty o odnowieniu Strategii lizbońskiej, ale o stworzeniu nowego instrumentu który pozwoli ocenić nam obiektywnie sytuację i sprostać nowym wyzwaniom, jakie pojawią się w okresie pokryzysowym. Agenda społeczna nie musi stać w sprzeczności z polityką rozwoju rynku wewnętrznego i swobody przepływu towarów, osób, usług i kapitału. W istocie może ona wzbogacać i urzeczywistniać wykonywanie tych swobód. Dobrym przykładem może być tutaj Szwecja, która nawet w dobie kryzysu nie odchodzi od swojego modelu. Odnowiona Strategia lizbońska powinna koncentrować się na czynnikach służących wzrostowi gospodarczemu.

Kolejnym ważny aspektem naszej Prezydencji będzie budżet UE. Zdaniem ekspertów priorytety obecnego budżetu, na które przeznaczana jest największa część środków ?nansowych tj. rolnictwo i polityka regionalna, nie odzwierciedlają właściwie zadań i priorytetów UE na XXI w. Przy kolejnej perspektywie finansowej 2014-20 należy się skupić na tematach, które będą najbardziej odpowiadały kontekstowi międzynarodowemu po 2011 r., a zatem między innymi środowisku i energetyce19. W opinii ekspertów być może będzie należało się zmierzyć z koniecznością zmniejszenia całego budżetu UE, przy jednoczesnym zwiększeniu wydatków na niektóre polityki. W budżecie UE z pewnością powinno się znaleźć więcej pozycji związanych z zarządzaniem pokryzysowym. Pytaniem otwartym jest, jaki będzie kontekst wymiaru solidarnościowego w UE przy bezrobociu wynoszącym w niektórych państwach 20%. Konsensus dotyczący polityki spójności może się załamać. Polityka energetyczna i walka z ociepleniem klimatu, a także działania mające na celu ochronę środowiska powinny zostać odzwierciedlone jako priorytety w nowych ramach budżetowych. Na przykład dochody z aukcji praw do emisji dwutlenku węgla mogłyby być zainwestowane w badania i rozwój. Pytaniem otwartym jest, na jakim szczeblu te działania będą realizowane. Można jednak bezpiecznie założyć, że ekspansja agendy UE jest tutaj mocno uzasadniona.

Zasygnalizowaną problematykę bezpieczeństwa energetycznego należy rozpatrywać w połączeniu z ochroną klimatu20. Polska, Dania i Cypr to trio odzwierciedlające szerokie spektrum postrzegania tej problematyki, warto się zastanowić nad wspólnymi inicjatywami na linii klimat - energia. Ma to duże znaczenie, gdyż dopóki nie rozwiążemy problemów z bezpieczeństwem energetycznym, nie będzie możliwe skuteczne przeciwdziałanie zmianom klimatycznym. Inwestowanie w nowoczesne technologie, w tym energooszczędne oraz służące zmniejszaniu emisji CO2, ma duży potencjał rozwojowy w Europie.

Prawdopodobnym tematem, który znajdzie się na agendzie polskiej prezydencji będą możliwe negocjacje akcesyjne UE z Islandią, która planuje złożenie wniosku akcesyjnego w bliskiej perspektywie. Ze względu na bardzo duży stopień zintegrowania Islandii z UE, wynikający z jej przynależności do Europejskiego Obszaru Gospodarczego, należy się spodziewać raczej krótkich negocjacji akcesyjnych.21 Niewykluczone więc, że ?nalizacja negocjacji wypadnie na polską prezydencję (tworzy to dodatkowe implikacje dla Polski ze względu na potencjalnie kontrowersyjne negocjacje w obszarze rybołówstwo). Patrząc szerzej na kwestie polityki zagranicznej UE z perspektywy globalnej należy mieć na względzie również relacje z państwami narodowymi takimi jak USA, Chiny czy Indie, z którymi UE współpracuje, ale i rywalizuje na wielu płaszczyznach. Obecny międzynarodowy kryzys gospodarczy jest pierwszym kryzysem globalizacji, ale trzeba nań patrzeć jednak w sposób konstruktywny, upatrując w nim impulsów do przeprowadzania niezbędnych zmian i przyspieszania niektórych reakcji i działań. UE staje się z demogra?cznego punktu widzenia coraz mniejsza, jednakże w przyszłości wzrośnie zapotrzebowanie na wzmocnienie obecności UE na arenie międzynarodowej.

6. Nowe otwarcie

Przed Polską - jako państwem sprawującym prezydencję stać będą dwa rodzaje zadań: po pierwsze będzie to "rozwiązywanie problemów", które pojawią się w tym okresie na agendzie, tj. godzenie adwersarzy i łagodzenie kon?iktów. Po drugie, Polska powinna inicjować tematy europejskiej debaty, które będą kontynuowane w kolejnych latach. Potrzebne będzie myślenie "szerokoformatowe", oparte o retorykę "nowego otwarcia". Także osadzenie polskiej prezydencji w ramach Traktatu z Lizbony może postawić nowe wyzwanie w postaci podziału agendy pomiędzy wszystkie 3 państwa trio. Należy w takiej sytuacji pamiętać, by nie powielać obecnie obowiązującego schematu 3 "niezależnych prezydencji" tylko wykonywać wspólne priorytety. Polska jako państwo najsilniejsze w trio, może dodatkowo oddziaływać na pozostałe państwa i zwiększać swoje zaangażowanie w poszczególne wątki debaty. Wybór tematu przewodniego prezydencji jest bardzo ważny. Przykład zrównoważonego rozwoju wprowadzonego na agendę europejską przez Szwecję w 2001 roku jest tutaj bardzo adekwatny. Od tej pory hasło "sustainable development" stało się nieodłączną częścią wszystkich dokumentów strategicznych UE22. Jednym z takich zainicjowanych przez Polskę tematów mógłby być szeroko rozumiany wzrost gospodarczy. Tematyka "rozwoju poprzez nowe możliwości" (growth through opportunity23 - jako pomysł na hasło polskiej prezydencji) byłaby tym bardziej atrakcyjna, że okresowi pokryzysowemu istotnie towarzyszyć będzie atmosfera "nowych szans" i tworzenia nowego porządku gospodarczego w Europie.

Polska może mieć duży udział w tworzeniu strategii wyjścia z kryzysu. Kondycja polskiej gospodarki w 2011 r. może być dowodem na to, że rynek wewnętrzny nie jest antyspołeczny (a takie nastroje dominują obecnie w Europie Zachodniej), co warto wykorzystać budując narrację polskiej prezydencji. Specy?ka krajowej gospodarki predestynuje Polskę do wiodącej roli w zakresie problematyki małych i średnich przedsiębiorstw. Na szczeblu europejskim warto byłoby zastanowić się, dlaczego ?rmy europejskie nie rozwijają się, w sensie liczby osób zatrudnionych i kapitalizacji, jak przedsiębiorstwa amerykańskie. Warty podkreślenia byłby także potencjał tkwiący w małych i średnich przedsiębiorstwach i ich stymulującego wpływu na globalny wzrost w Europie i w Polsce. Z punktu widzenia Polski, bardzo istotna jest odpowiednia strategia rozwoju oraz wszczęcie debaty na temat wzrostu i jego pozytywnych skutków, takich jak stworzenie nowych miejsc pracy. Podkreślona również została kluczowa rola kapitału ludzkiego, z którego Polska powinna czerpać jak najwięcej. Uwaga powinna być skupiona na przyciąganiu jak największej liczby zagranicznych studentów i wykwali?kowanych pracowników z zagranicy. Ważne będzie także odpowiednie zaadresowanie zróżnicowania jakie występuje w Europie - w 2011 r. w momencie wyjścia kryzysu będzie ono jeszcze bardziej widoczne. Istotne, aby polityka spójności brała pod uwagę te różnice i zmierzała do ich niwelowania w imię zasady solidarności.

Drugim ważny tematem w kontekście opisanych powyżej uwarunkowań oraz punktów agendy europejskiej jest problematyka tzw. "crisis managment" czyli wypracowania metod reagowania na kryzys w przyszłości24. Być może możliwe byłoby przeprowadzenie (zainicjowanie) pod przewodnictwem Polski debaty dotyczącej przyszłych strategii reagowania na kryzys. W takiej debacie oczywiście konieczne byłoby zastanowienie się nad tym, czy mogłaby powstać wspólnotowa metoda rozwiązywania problemów i jakie powinny być potencjalne kryteria takiego działania wspólnoty. Jest to tym bardziej uzasadnione w obliczu faktu, że jak wspomniano obecność państwa w gospodarce będzie niewątpliwie większa. W tym kontekście pojawić się może konieczność drugiego "Raportu Cechiniego" (z 1988 r. dotyczących możliwych korzyści z pogłębienia jednolitego rynku) 25, który pomógłby nam ocenić potencjalne korzyści ze wspólnotowego podejścia. Kolejnym wątkiem, który mógłby stać się potencjalnie bardzo atrakcyjny w ramach polskiej prezydencji mogłaby być kwestia nowego podejścia do pomocy publicznej. Obserwowana obecnie "pobłażliwość" w podejściu do subsydiowania nie jest bezwarunkowa. Pojawiają się głosy sugerujące konieczność stworzenia efektywniejszych mechanizmów kontroli ex post, a więc takich które zmierzałyby do efektywnej oceny skutków udzielonej pomocy i wyciągania z nich wniosków na przyszłość. Poruszono już kwestię Strategii lizbońskiej, Polska mogłaby tu odegrać rolę inicjatora nowej debaty - mogłaby ona prowadzić nawet do stworzenia, w miejsce reformowania poprzedniej strategii - nowego instrumentu, właściwiej odpowiadającego wyzwaniom pokryzysowym.

W odniesieniu do debaty budżetowej, przed Polską stanąć może zadanie przede?niowania polityk i odpowiedniego dostosowania do nich Nowej Perspektywy Finansowej. To właśnie polityki powinny znaleźć się w centrum debaty, a nie sposób podziału środków. Ten ostatni powinien mieć charakter wtórny i być jedynie konsekwencją adjustacji polityk przewidzianych w budżecie. Dobrym krokiem mogłoby być zwiększenie wydatków na edukację (szczególnie w kontekście dalszego zwiększania mobilności). Z racji niewielkiego obecnie poziomu ?nansowania wzrost taki byłby niezauważalny w skali całego budżetu, a może mieć zbawienne skutki dla całej europejskiej gospodarki w przyszłości.

7. Program kulturalny

Prezydencja w Radzie UE jest prestiżowym przedsięwzięciem o doniosłym znaczeniu międzynarodowym. To szansa do umacniania dobrego wizerunku naszego państwa w świecie i w naszym kraju. Dlatego też potrzebna jest dobra strategia komunikacyjna, która wyznaczy główne cele i narzędzia komunikacyjne skierowane do dwóch głównych grup odbiorców: społeczeństwa polskiego oraz środowiska międzynarodowego. Dobra strategia sprawi, że poniesione koszty zaowocują stworzeniem pozytywnego wizerunku Polski, jako kraju nowoczesnego i zdolnego sprostać nowym wyzwaniom, a w dłuższej perspektywie przyniosą korzyści gospodarcze. Czas poprzedzający Prezydencję to okres umożliwiający zidentyfikowanie mediów26, zarówno polskich, jak i europejskich, zajmujących się tematyką europejską lub mogących interesować się tematyką związaną z priorytetami i funkcjonowaniem Prezydencji. Grupa ta jest ważnym partnerem, którego zapraszamy do wspólnej pracy nad kreowaniem wizerunku naszego kraju.

Program kulturalny Prezydencji powinien korespondować z priorytetami Prezydencji i skupiać się wokół głównego motta prezydencji. Wydarzeń tych nie musi być dużo, powinny natomiast mieć odpowiedni wymiar artystyczny, by stać się naszą wizytówką. Działania kulturalne można zorganizować wokół tradycyjnie pojmowanej promocji kraju, wyrażającej się w prezentacjach dorobku kulturalnego Polski. Należy jednak włączyć je w szerzej postrzeganą misję kraju sprawującego Prezydencję, którą można określić jako prowadzenie debaty o Europie. Tak pojęte zadanie daje Polsce możliwość zabrania głosu w dyskusji na temat współczesnej kultury w Europie i zaznaczenia swojej pozycji. Podkreślenie takiego sensu Prezydencji stworzy możliwość zaprezentowania Polski jako kraju współodpowiedzialnego za tworzenie kształtu europejskiej wspólnoty. Program powinien zostać naszkicowany centralnie, a następnie powinny zostać rozpisane konkursy na najważniejsze z planowanych wydarzeń. Promocja walorów turystycznych naszego kraju powinna towarzyszyć nie tylko ważnym spotkaniom, konferencjom i wydarzeniom organizowanym podczas polskiej Prezydencji, ale również w okresie ją poprzedzającym. W tym czasie Polska Organizacja Turystyczna wspólnie z regionami będzie prowadzić działania polegające m.in. na organizowaniu podróży studyjnych po kraju dla touroperatorów z krajów UE przygotowujących ofertę wyjazdową do Polski.

8. Podsumowanie

Dobrze się stało, że polska administracja państwowa stosunkowo wcześnie przystąpiła do prac przygotowawczych, związanych z prezydencją. W de?niowaniu priorytetów polskiej prezydencji należy unikać postaw konfrontacyjnych, takich które stałyby w sprzeczności z celami, uznanymi powszechnie za konieczne do zrealizowania. Polska powinna zadbać, aby priorytety prezydencji brzmiały "europejsko". Należy unikać zbyt forsownego projektowania własnej agendy narodowej. Ze względu na szczególną sytuację w jakiej sprawowane będzie przewodnictwo oraz będące jej konsekwencją tematy, którymi będzie musiała zająć się Polska, to jest m.in. skutkami kryzysu ?nansowego i Nową Perspektywą Finansową27, Polska będzie musiała zająć pozycję ofensywną.


Reasumując, Polska prezydencja przypadnie prawdopodobnie na trudny okres pod względem gospodarczym, politycznym i społecznym. Wychodzenie z kryzysu gospodarczego znajdzie swoje odzwierciedlenie w agendzie europejskiej na nadchodzące lata oraz polityce europejskiej państw członkowskich. Z drugiej strony, sytuacja postkryzysowa otwiera przed Polską jako państwem przewodniczącym UE wiele nowych możliwości, których właściwe wykorzystanie potwierdziłoby rolę Polski jako silnego, wpływowego i proeuropejskiego państwa członkowskiego. Powinniśmy się w związku z tym przygotować, że Polska prezydencja będzie miała charakter ofensywny. Kryzys stworzy nowe otwarcie w dyskusji na poziomie europejskim.

Z nowych tematów, których pojawienie się jest prawdopodobne bądź warte promowania w trakcie prezydencji, jest m.in. tworzenie strategii wyjścia z kryzysu, dyskusja o wypracowaniu metod reagowania na kryzys w przyszłości, nowe podejście do pomocy publicznej i tworzenie efektywniejszych mechanizmów kontroli ex-post. Taka kontrola stanowiłaby odpowiedź na zbyt elastyczne stosowanie pomocy publicznej w przyszłości. Ważna jest w tym kontekście współpraca z Komisją Europejską, której zadaniem byłoby przygotowanie raportu w tej sprawie (potencjalnie na czas polskiej prezydencji). Innym wartym rozważenia pomysłem jest przygotowanie na 2011 r. przez Komisję raportu na kształt raportu Cechiniego. Należy szukać nowego sposobu komunikacji i niekonfrontowania państw członkowskich i społeczeństw. W tym kontekście należy odnotować pomysł oparcia prezydencji na haśle wzrostu (bez odwoływania się do takich terminów jak liberalizacja, znoszenie barier czy wzrost produktywności).

Kolejność Prezydencji w latach 2004-2020

2004
styczeń - czerwiec Irlandia
lipiec - grudzień Holandia

2005
styczeń - czerwiec Luksemburg
lipiec - grudzień Wielka Brytania

2006
styczeń - czerwiec Austria
lipiec - grudzień Finlandia

2007
styczeń - czerwiec Niemcy
lipiec - grudzień Portugalia

2008
styczeń - czerwiec Słowenia
lipiec - grudzień Francja

2009
styczeń - czerwiec Republika Czeska
lipiec - grudzień Szwecja

2010
styczeń - czerwiec Hiszpania
lipiec - grudzień Belgia

2011
styczeń - czerwiec Węgry
lipiec - grudzień Polska

2012
styczeń - czerwiec Dania
lipiec - grudzień Cypr

2013
styczeń - czerwiec Irlandia
lipiec - grudzień Litwa

2014
styczeń - czerwiec Grecja
lipiec - grudzień Włochy

2015
styczeń - czerwiec Łotwa
lipiec - grudzień Luksemburg

2016
styczeń - czerwiec Niderlandy
lipiec - grudzień Słowacja

2017
styczeń - czerwiec Malta
lipiec - grudzień Wielka Brytania

2018
styczeń - czerwiec Estonia
lipiec - grudzień Bułgaria

2019
styczeń - czerwiec Austria
lipiec - grudzień Rumunia

2020
styczeń - czerwiec Finlandia.

Źródło: opracowanie własne


1por. C. T. Szyjko, Nowy koniec historii - refleksje o priorytetach Prezydencji Polski w 2011 r. , Warszawa 2009, s. 43.
2Z dniem 1 stycznia 2010 Urząd Komitetu Integracji Europejskiej połączył się z Ministerstwem Spraw Zagranicznych.
3więcej: C. T. Szyjko, Analiza podstaw prawnych rozszerzenia UE w świetle przyjętej strategii, Zeszyty Naukowe Almamer "Zagadnienia polityczno-ustrojowe" nr 1 (54) 2009, Warszawa, s. 125-148.
4C. T. Szyjko, Programy unijne na rozwój turystyki z uwzględnieniem priorytetów środowiskowych w okresie programowania 2007-2013, Zeszyty Naukowe ALMAMER, W-wa 2009.
5http://www.consilium.europa.eu/showPage.aspx?id=242=en (dostęp 10.04.2010)
6pełne teksty aktów prawnych: C. T. Szyjko, Unia Europejska w dobie przełomu - almanach tekstów źródłowych dla studentów europeistki i stosunków międzynarodowych, Warszawa Academic Press 2009.
7patrz: Załącznik na końcu publikacji.
8oficjalna strona polskiej Prezydencji: http://prezydencjaue.gov.pl/ (dostęp 10/04.2010)
9por. C. T. Szyjko, Umocnienie europejskiej perspektywy dla Bałkanów Zachodnich i Turcji w kontekście promowania współpracy regionalnej, [w:] 2009.
10Rada Europejska to organ polityczny Unii Europejskiej. Radą Europejską nazywane są spotkania premierów lub prezydentów państw członkowskich, które odbywają się ok. czterech razy w roku i na których omawiane są najważniejsze problemy, jakich nie dało się omówić na szczeblu ministerialnym. Podczas szczytów Rady Europejskiej wyznaczane są ogólne kierunki rozwoju UE oraz opracowywane są i podpisywane ostateczne teksty unijnych traktatów. Pełny opis terminów w: C. T. Szyjko, Podręczny słowniczek terminów o UE, Warszawa 2009.
11więcej o traktacie: C. T. Szyjko, Vademecum o Traktacie lizbońskim, [w:] Zeszyt problemowy EURIDIT: Forum Iuridicum Europeaus nr. 02 (08), s. 194-204.
12C. T. Szyjko, Traktat reformujący Unię, [w:] Zeszyt problemowy EURIDIT: Forum Iuridicum Europeaus nr. 02 (08), s. 6.
13C. T. Szyjko, Traktat z Lizbony - geneza, uwarunkowania, proces implementacji, [w:] Droga Polski do Lizbony, Piotrkowskie Studia Międzynarodowe nr 1/2009, s. 7-38.
14C. T. Szyjko, Zmiany wprowadzone do Traktatu o UE, [w:] Kształtowanie bezpieczeństwa europejskiego - wybrane problemy instytucjonalno-prawne, Instytut Stosunków Międzynarodowych UNIPT, Warszawa 2008, s. 287-294.
15więcej: Z. Ślusarczyk, C. T. Szyjko, Kompendium. Zarządzanie funduszami strukturalnymi w UE i pozyskiwanie środków dla szkolnictwa wyższego, Piotrków Tryb. 2009.
16C. T. Szyjko, Programy unijne dla przedsiębiorców w nowym okresie programowania 2007-2013 - charakterystyka obszarów wsparcia, [w:] Polska. Europa. Cywilizacja. 2009.
17szczegóły: http://www.g20.org/about_what_is_g20.aspx (dostęp 10.04.2010).
18C. T. Szyjko, M. J. Żukowski, Strategia Lizbońska gwarancją bezpieczeństwa rozwoju Wspólnego Rynku [w:] Kształtowanie bezpieczeństwa europejskiego - wybrane problemy instytucjonalno-prawne, Instytut Stosunków Międzynarodowych UNIPT, Warszawa 2008, s. 134-141.
19Z. Ślusarczyk, C. T .Szyjko, Energetyczno-klimatyczna współpraca świata - Instytucjonalno-prawne aspekty międzynarodowej współpracy energetyczno-klimatycznej. Szanse i zagrożenia. Społeczny Instytut Ekologiczny Warszawa 2009, s. 20.
20op . cit. s. 25.
21http://www.euractiv.com/en/enlargement/eu-machinery-slows-iceland-accession-bid/article -188125 (dostęp 30.03.2010)
22więcej: http://ec.europa.eu/environment/eussd/ (dostęp 10.04.2010)
23szczegóły: http://www.businessweek.com/innovate/content/feb2009/id2009029_618352.htm (dostęp 30.03. 2010)
24szczegóły: http://ec.europa.eu/external_relations/cfsp/crisis_management/index_en.htm (dostęp 30.03.2010)
25pełny tekst: http://hansard.millbanksystems.com/commons/1988/may/25/single-european-market-cecchini-report (dostęp 10.04.2010)
26Z. Ślusarczyk, C. T .Szyjko, Nowy paradygmat polityki medialnej UE, Piotrków Tryb. 2009, s. 24.
27szczegóły o nowym budżecie: http://ec.europa.eu/budget/index_en.htm (dostęp 30.03.2010)